LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Déidebuurg bis dékolletéieren (Bd. 1, Sp. 199b bis 201a)
 
Déidebuurg s. Diddebuurg.
 
déiden (lok. phV. Nordosten 'digdən, weiter südl. 'didən) trans. Verb.: 1) «töten» (nur im übtr. Sinn — z. B.: den Nerv) — den Zänndokter huet mer den Nerv gedéit; 2) «abschwächen, lindern, mildern» (z. B.: Schmerz, Eifer) — d'Piqûre huet d'Péng gedéit.
 
Déider (lok. phV. cf. d. vor.) M.: «Täter», nur in der Ra.: de Réider (der Ratgeber) as esou gutt ewéi den Déider — vgl. Mëssdéidiger (Missetäter).
 
déidlech, déitlich (lok. phV. cf. déiden) Adj.: «tödlich».
 
Déidrech Vorname zu «Dietrich» — Hausname: an Déideres, Déidresch, Déide(r)sch.
 
deienintr. Verb.: «gedeihen» — et deit an et deit nët (es geht nicht voran) — speie Kanner, deie Kanner (Kinder, die speien, gedeihen gut).
 
deier Adj.: «teuer» (nur vom Preis, Wert) — e gesäit aus ewéi en deiert Joer — Hoer wéi en deiert Joer (wenig Haare) — dat gët der en deiert Joer, en deiert, eng deier (das wird dich teuer zu stehen kommen) — 't as kän deieren (es ist nicht viel mit ihm los) — 't as geschenkt ze d. — dat Deiert as nach ëmmer dat Bëllegst (ähnlich: de gudde Kaf as den deiere Kaf — teuere Ware ist am preiswertesten) — en deieren Apdékter, deiere Judd, Patréiner (Echt.: Patrinner) — en deiere Maufel (teure Speise) — aus der Gottheet, ausser Moossen, aus dem Mooss d. — en deiere Spaass — dat kascht mech méng d. Suen — ech hun et fir deier Geld kaaft — nur spaßh. heißt es [Bd. 1, S. 200] bisw. unter bewußter Anlehnung ans Hd.: deire Frënd (teurer Freund — bisw. sogar mit drohendem Unterton: Freundchen).
 
Déier (lok. Osten: 'diə·) Pl. Déieren, Déier N.: «Tier» — 1) im eigtl. Sinn — sid gutt géint d'Déieren — de Mënsch as kän D. — et as än ewéi en (béist) D. — kee Mënsch a keen D. (ganz und gar niemand) — en huet iwwer Mënsch an D. geschwat (über dieses und jenes); 2) im bes.: a) «Reh»; b) «Raubtier» — d'D. huet et geholl (meist für Véidéier «Stinkmarder» — häufig auch für: Fuchs, Habicht); c) «Geschmeiß, Ungeziefer, Hautparasiten» — en huet Déieren (auch: Déiercher — Flöhe, Läuse) — d'Déiere sin uerg haut, et gët e Wieder (das Ungeziefer ist stechlustig heute, es wird ein Gewitter geben) — cf. Gedéiesch; 3) übtr.: a) «viehischer Mensch» — wat en D.! — e rosent D. — e wëllt D. — sëch stellen wéi en D. b) spaßh. für «Mensch» (im allg. ohne den Anflug des Viehischen) — ech sin nëmmen e klengt D. (von untergeordnetem Rang) — en héicht, déckt D. (ein hochgestellter Herr) — e gelungent D. — en aartlecht D. (ein artiges Frauenzimmer) — du aremt Déier; das Dim. Déierchen wird liebkosend für junge Haustiere und Menschen gebraucht.
 
Déierbech, lok. Deërbech, Därbech, Däärbech, Deerbich (Nordösl.) ON. «Derenbach», Gem. Oberwampach, Kant. Wiltz — 45.
 
Deierbierchen M.: häufige Quellenbezeichnung.
 
Deier(ech)t, -icht F.: «Teuerung» — ech wärd keng D. dra maachen (ich werde den Preis nicht in die Höhe treiben dadurch, daß ich viel kaufe).
 
Déieregaart M.: 1) «Tiergarten»; 2) als Flurn. bezeichnet es teils einen früheren Tiergarten (so den Schloßpark in Clerf, den Mansfeldpark in Clausen) teils einen Schindanger (so in Esch a. d. Alzette).
 
déif (gesteigert: déiweg) Adj.: «tief» (nur in der eigtl. Bed.) — en déiwe Pëtz, Buer (Déiwe Pëtz — häufiger Flurname) — en huet d. an d'Täsch gegraff (er hat viel Geld gespendet) — en huet net d. dragegraff — spaßh. beim Kartenspiel: hief d. (eigtl. hebe tief, beim Kartenheben — anklingend an: hief, Déif «hebe, Dieb») — en huet ze d. an de Patt (d'Glas) gekuckt (benebelt) — en huet et d. am Häärz sëtzen — d. am Keller (vom Verlierer beim Kartenspiel).
 
Déif I M.: Pl. Déif, Déiwen 1) «Dieb» — en huet mech Schellem an D. vernannt — d'Geleënheet mécht den D. (häufiger Zus.: an den D. sicht se) — en D. an d'Léift sin nët auszehidden; 2) übtr.: «halbverkohlter, neben dem eigtl. Docht brennender Dochtteil» (auch: Wollef) — von einer leicht verderblichen Ware heißt es: 't as en D. am Buttek.
 
Déif II M.: «das senkrechte Holzstück eines Schiffsruders».
 
Déifferdang, -déng, Differdéng ON. «Differdingen», Gem. Differdingen, Kant. Esch — 477.
 
Déifert ON. 1) «Differt», Dorf in belg. Lx. — B 57; 2) Flurn. an der Mosel unterhalb Stadtbredimus.
 
déifréckeg Adj.: «tiefliegend» (vom Kuh-, Pferderücken).
 
Déifstall (-'StAll) M.: «Diebstahl».
 
Déift F.: «Tiefe, Vertiefung» (bes. im Flußbett) — hie fëscht an der D. (cf. Däift) — an d'Brät an an d'D.
 
deikselen trans. Verb.: «eine schwierige Sache geschickt zum guten Ende führen» — Wéi huet en dat erëm gedeikselt!
 
Déilgen, Deelgen ON. «Dillingen», Gem. Befort, Kant. Echternach — 188.
 
Déilwënt ON. = Däwelt, Deewelt (s. d.).
 
déimiddeg, deemiddeg (neben: damiddeg — s. d.) Adj.: «demütig».
 
Deischen (-sç-) N.: «Geschöpfchen, kleines Mädchen» (Kosewort); im Pl. Deischer (-sç-): «Kopfläuse» (Osten).
 
deiten, auch deiden trans. Verb.: «deuten, erklären» (Wb. 06).
 
déiwech Adj.: «diebisch» (s. Déif).
 
déiwen trans. Verb.: «stehlen» in der Ra.: d. a. rawen (rauben).
 
Déiwerei F.: «Dieberei».
 
Déiz, Ditz M.: 1) «Brustwarze»; 2) «Klicker».
 
Déiz, Ditz Vorname zu «Theodor» (s. d.) — fig. für Viizkrou — rääch mer den D.
 
dekapéieren trans. Verb.: «abbeizen, von einer Farbschicht befreien»; (frz. décaper), die dazu benutzte Beize heißt: Dekapo (Ton: 2) M.
 
dekatéieren trans. Verb.: «krimpen, einlaufen lassen, den Preßglanz wegnehmen» (Schneiderei) (cf. frz. décatir).
 
deklaméieren trans. Verb.: 1) «deklamieren, vortragen» (opsoen); 2) «laut schwatzen» — wat huet dee gëscht den Owend erëm deklaméiert.
 
deklaréieren trans. Verb.: «deklarieren, erklären» — d'Steieren d. — hut der eppes ze d.? (fragen die Zollbeamten); [Bd. 1, S. 201] dazu die Abl.: Deklaratioun (Echt.: -'sjun) F.: «Deklaration, Erklärung».
 
Dékolleté (de·kolte·) M.: «tiefer Kleidausschnitt» — d'Damme waren am D.; dazu: dékolletéieren trans. Verb.: se waren al (uerg) dékolletéiert.

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut