LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Dréiwan bis drëm (Bd. 1, Sp. 225a bis 226b)
 
-wan, auch Blos-, M.: «Fruchtreiniger für Handbetrieb »(Ggs. Handwan); -zaang F.: «flache Zange» (zum Drahtdrehen).
 
dréideg, dréieg, dréig (phV. Osten: 'dridiç, Nösl.: 'drigdiç) Adj.: «träge, verschlafen» — d. Wieder (s. auch schmeier) — séileg di dréideg, si gin Gottesträntler genannt — Wortspiel: dréi dech! (dreimal zu einem Faulpelz gesagt) — en as d. am bezuelen (bezahlt nicht gerne) — ech hun nach eng Dosen där Dréidiger (die nicht bezahlen wollen); Abl.: Dréidegkät F.: «Mattigkeit».
 
dréien (allg.), dréinen (westl. einer schematischen Linie Helzingen-Sassel-Munshausen - Lipperscheid - Diekirch-Bissen-Fischbach (Mersch)- Merl-Monnerich-Beles); drien (lok. Osten): Präs.: drien, dris, drit (Osten) — drien, driks, drikt (Norden); Part.: gedréit, gedréint, gedrit, gedricht, gedrikt (Verschiedene Formen von d. fallen zusammen mit denen von droen, «tragen» z. B.: en dréit = er dreht oder er trägt) trans./intr. Verb.: 1) «drehen, drehend bewegen» — déi Klatz war schlecht gedréit — en Klatz d. (beim Kegelschieben) vgl. auch sub 2 — gedréite Mëllech (durch die Zentrifuge abgerahmt) — den Hond dréit seng Spëtzt (sucht nach einer Stelle, um seine Notdurft zu verrichten) — kuck emol wéi et dricht (lok. Echt.: wie sie paradiert) — dréin de Wol! (drehe den Wagen um) — 't dréit sech mër alles am Kapp erëm (mir ist schwindlig) — en hätt gär, 't géif sech alles ëm hien d. (er wäre gerne die Hauptperson) — do d. ech keng Hand drëm (ich lege der Sache keine Bedeutung bei, ich unternehme nichts in dieser Angelegenheit) — 't huet sech dorëm gedréit (gehandelt); 2) «drehend erzeugen, drechseln» — eng Klatz (Kegelkugel vgl. sub 1), eng Zigarett, Pëllen, Tuten d. — Bän esu ronn ewi gedricht (Echt.) — en Dapp d. (cacare) — engem eng d. (einem einen Streich spielen) — engem e Stréck (auch Strack) aus eppes d. (einen Umstand benutzen, um jemanden einen Vorwurf zu machen, ihn ins Unrecht zu versetzen) — sech än d. (die Schule und ähnl. schwänzen); 3) «wenden, eine andere Richtung einnehmen oder geben» — e Kostüm d. — kaum huet än de Réck gedréit, dann as der Deiwel lass — e kritt sech nët gedréit a gekéiert (ist unbeholfen, auch übertragen) — de Wand huet (sech) gedréit (auch übertragen) — sech dem Wand no d. (je nach seinem Vorteil eine andere Gesinnung zeigen) — en huet d'Saach esou gedréit (dargestellt) — ech kann ët d. a kéieren (wennen) wéi ech wëll (von allen Gesichtspunkten aus betrachten) — elo huet ët dovir gedréit (die Sache ist verloren) — wéi kréien ech dat elo gedréit? (darstellen, ausdrücken) — kann än dat nët anescht dréien? (ausdrücken); 4) «verspielen, verschleudern» — (urspr.: in eine Lotterie mit Glücksrad Geld einsetzen) — fir x Frang gedréit — s. and. — ausd. —bäid. —duerd. — ëmd. — lassd. — nod. — opd. — ronderëmd. — und. — vird.
 
Dréier(t) (zu droen) Pl.: Dréier M.: 1) «Träger», Hottenträger, auch Hattendréier (Mosel), Sargträger Pl.: Dréierten, Depeschenträger; 2) «Haspelarm am Wagen»; Dréierbuch (Winzersprache), N.: «Notizbuch des Hottenträgers» [Bd. 1, S. 226] an der Mosel, in das er die Brëtschen (übersehenen Trauben) einträgt — s. Kerfholz; -loun (Winzerspr.) M.: «Trägerlohn»; s. Rapportendréier.
 
Dréier(t) lok. Westen Dréiner(t) (zu dréien) M.: 1) «Dreher» (Handwerker); 2) «jem. der sich an der Arbeit vorbeidrückt».
 
dréif Adj.: «trübe» — d. Wieder, Aen — de Wäin gët d. op der Fläsch (er wurde zu früh auf Flaschen gefüllt) — Sprww.: 't as kä Bur sou klor, e gët alt mol d. am Jor — 't as kä Samschteg so d., d'Sonn schéngt der Muttergottes zu Léif — Raa.: am dréiwe Waasser fëschen — dréiwe Wäin freet nët no.
 
dréig Adj.: «träge» — s. dräinech, dréideg.
 
Dréighät F.: «Trägheit».
 
dréinen s. dréien.
 
Dréiner M., Dréin F.: «Werkzeug zum Drehen» (Kurbel u. ä.) — cf. Dréi.
 
dréineg Adj.: «faul» — s. dréieg.
 
Dréinert M. — s. Dréier(t).
 
Dréisch Pl.: Dréischer M.: «unbeackertes, liegen gelassenes Ackerland, das durch Selbstbesamung mit einer Grasnarbe überzogen ist» — Iwer Hecken an Dréisch — Zussetz.: Gemengend. M.: «Gemeindeland, das an die Gemeindeeinwohner verpachtet wird».
 
dréisch Adj.: «unbeackert» — e Stéck Land d. leie loossen.
 
Dréischel F.: 1) «Drossel, Turdus»; 2) «Drüschling» (eßbarer Pilz, auf Dréischen, Feldchampignon z. B.) — s. Kochel; 3) «Drüse».
 
Dréischeler M.: s. Drischler.
 
dréischelen trans. Verb.: 1) «drechseln»; 2) «deichseln» — s. drischelen.
 
Dréischkléi M.: «liegender Klee» — s. Réikléi.
 
Dréischléck M.: «einjähr. Schwein» Wb. 06 vgl. Brilléck.
 
dréiseg Adj.: «saumselig» — s. dräseg.
 
Dréitgar M.: «Schustergarn».
 
dréiwelzeg Adj.: «trüb» — s. dréif.
 
Dréiwelzegkät F.: «Trübsinn» — Wb. 06.
 
dréiwen trans. Verb.: «trüben», sech d. «trübsinnig sein» (Wb. 06) — vgl. dréif.
 
dreiwen (phV. s. Ltb. 63 — Nord. u. Osten Praet.: ech druff, Condit.: ech driff, — Part. Praet.: gedriw(w)en, lok Westen: gedriff) tr./intr. V.: «treiben» — wat dreift dech dann an deem Wieder eraus? — dee Bam dreift ze staark — dat do as fir än op de Bam (op Bommescht, an d'héi Luucht) ze d. (in Harnisch, zur Verzweiflung bringen) — en dreift mech nach an d'Graf — ech dréif en zum Schënnecker (zum Henker, zum Kuckuck jagen) — ech war ewéi gedriwen (innerlich unruhig) — de Moscht fängt un ze dreiwen (gären) — än Nol dreift den aner (Gewalt fordert Gewalt) — wéis d'ët dreifs sou gät ët der — un engem dreiwen (aufhetzen, anspornen) — d'Äis dreift (Eisgang) — en dreift et bont, e bëssche staark (von einem leichtsinnigen Menschen, der über seine Verhältnisse lebt oder durch sein Benehmen herausfordert) — den Honger dreift de Wollef aus dem Bësch — eppes duerch dreiwen (seinen Kopf durchsetzen).
 
Dreiwer M.: «Treiber» — s. Kläpper.
 
Drell M.: «Drillich» (ein mit drei Fäden gewebtes Leinenzeug).
 
Drëlles, Drolles, Drulles M.: s. Drilles, Trëlles.
 
drëm bisw.

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut