LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Engt bis ënnerdéideg (Bd. 1, Sp. 266b bis 267b)
 
Engt (phV. Echt.: e:ŋt) F.: «Enge» — an d'E. dreiwen.
 
enk (εŋ:k, Osten eŋ:k) Adj.: 1) «eng, schmal» — en enk Taille, Broscht — dat Kläd as ze e.; 2) «kleinlich, engherzig» — s. enkgerëppt.
 
enk- : -brëschteg Adj.: «engbrüstig» — s. Héngerbroscht; -erlech Adj.: «gedrückt, ärmlich, kümmerlich» — an enkerlechen Verhältnissen liewen — sech e. erduurchschloën; -gerëppt Adj.: «engherzig, kleinlich» — s. enk 2 u. d. folg.; -häärzeg, -hierzeg Adj.: «engherzig» — s. d. vor.; -houfeg, -huffeg Adj.: «hufzwängig» (vom Pferd).
 
Enkel I ('εŋ:kəl, Osten 'eŋ:kəl) M.: «Knöchel am Fußgelenk» — en huet (sech) den E. verstaucht.
 
Enkel II M.: «Enkelkind», meist als Dim. gebraucht — s. Kannskanner.
 
Enkelchen Dim. zum. vor.
 
Enkelkand N.: «Enkel».
 
Enn (phV. Echt.: e:n, ε:n) N.: 1) «Ende, Ausgang» — Spww.: Alles huet en E., wéi d'Waasserzoppen nët, mä d'Wurscht déi huet der zwä — Alles huet en E.,wéi den Mann vu Lëntgen nët, den hat en Änn, awer dat as em gestuerwen (seine Frau hieß Änn) — Alles kréit en En wéi déi léif laang Iwegkät nët (Echt.) — Wou kän Ufank as, do as och kän E. — En décken Ufank an e schmuelt E. — Raa.: d'as den Ufank vum E. — d'E. vum Lidd — elo as den Dill op zwä Enner ze kuurz, sot den Zammermann, an ech hun en nëmmen op engem E. ofgeschnidden — 't muss än ëmmer d'Enner zesummenhuelen (beim Falten von Tüchern, auch übtr.: man muß jede Sache richtig anfassen) — si mussen al schaffen fir déi zwä Enner zesummen ze kréien — 't muss än alles um richtegen E. upaken — dat déckst E. këmmt no (die schlimmen Folgen) — do as d'Enn dervu fort (bezeichnet ein Maximum von Dummheit, Unverfrorenheit, Spitzbüberei) — 't as nach kän E. ze gesinn — d'Saach kritt kä gutt E. — op en [Bd. 1, S. 267] E. sin (zu Ende sein) — der Däiwenker an kän E.! (Ausruf der Ungeduld) — elo si mer um E. mat onsem Latäin (wir wissen keinen Ausweg mehr) — mat dir kënnt än u kän E.! (kommt man nie zu Ruhe) — E. des Moonts, der Woch — am (um) E. as et dach nach wouër (zu guter letzt, schließlich) — 't muss än alt man, datt ä mat den Enner anenä kënnt — kritt dat bal en E.! (Aufforderung zur Ruhe bei zankenden Buben) — 't as oan de leetzten Eener (die Entscheidung naht); 2) «unbestimmter Ort» — u wellechem E. wars de? (innerhalb des Dorfes) — 't as un engem E. gesot gin (irgendwo) — 't gët un allen Enne, allenenne, allen Enns gesot — ech muss un en Enn goen (zum Abort); 3) «Stück Wegs» — ech gin nach en E. mat der; 4) «kurze Zeitspanne» — mer hu nach en E. matenä geschwat.
 
Enn-stéck N.: «Eichenbohle, die als Lager für die Tenne diente».
 
Ënn F.: «Zwiebel» — Wortspiel: d'Fra vun uewen handelt mat Ënnen, an de Mann vun ënnen handelt mat Uewen (die Frau von oben verkauft Zwiebeln, der Mann von unten verkauft Öfen).
 
Ënne(n)- : -faarf F.: «Farbe, die durch Abkochen von Zwiebelhäuten erhalten wird» (zum Färben der Ostereier); -laf N.: «Zwiebellaub»; -schiel F.: «Zwiebelschale» (zum Färben der Ostereier gebraucht); -zopp F.: «Zwiebelsuppe» — traditionelles Gericht zu Fastnacht, Sylvester.
 
Ënnech s. Innich.
 
ennegen (Echt. auch: eendigen) intr. V.: «zu Ende gehen» — dat elo eendigt nët gout (Echt.) — du ennegs nach um Gaalgen — et hat nët gout g(e)ännigt (Ösl.).
 
ënnen Adv.: «unten» — d'Wiederen vun ë. daachen nët (die Ungewitter, die von Osten kommen, taugen nichts) — uewen ërem e Spëtzekranz, ë. ërem de Läpp nët ganz (zur Charakterisierung eitler, unordentlicher Frauen) — statt ënnen (ahd. untanân) erscheint längs der Westgrenze häufig ënner (ahd. untari) als Adverb (nicht nur als Präposition).
 
ënnenan (-'An, Stadtlx.: -'a:n) Adv.: «unten» (im Haus) «zu unterst» — si wunnen ë. (im Erdgeschoß) — 't läit ganz ënnenan — den Dreck sëtzt all ë. (unten z. B. in einer Flasche) — dazu: ënnendran, ënnendrun, ënnenof.
 
ënner(t) Präp.: 1) «unter, tiefer als», — ë. Dag schaffen — ë. dem Drëpsschlaag — ënnerem Dësch (ënnerem = ënner dem) — zéng Grad ë. Null — ë. dem éisträicheschen Régime — da's ë. aller Kanoun, Klarinett — mer hun am beschten, déi Saach ë. den Dësch falen ze loossen (kein Aufhebens davon zu machen) — ë. Buerggruef, ënnert Bomecht (bei Flurn. oft ohne Artikel) — e léisst alles ënnert sech goën (von einem hilflosen Kranken); 2) «zwischen» — ënner Bridder — ënner véier Aën — mir maen dat ë. ons aus — ë. äis gesot — 't muss än ë. d'Leit goën (man muß mit den Menschen verkehren); 3) «bei, mit» — ë. engem falschen Numm — ë. denen Ëmstänn.
 
ënner-/ Ënner- (Ton: wenn nicht anders angegeben, wie im Hochdeutschen) : -bannen trans. V.: «unterbinden» — eng Oder ë. (eine Ader abbinden) -béideg s. auerbéideg; -béien refl. V.: «sich fügen»; -bidden tr. V. «unterbieten»; -bidden F.: «Regenfaß, Waschzuber, ovale Kelterbütte (Winzersprache)»; -bleiwen intr. V. «unterbleiben»; -bougen (-bouγən) Adj.: «untergeben»; -bräden trans. V.: «unterbreiten»; -bréngen trans. V.: «unterbringen»; -briechen trans. V.: «unterbrechen»; -daach (Ton: 3) M.: «Unterkunft» (Wb. 06: Ton: 1) — en huet kän Ë. méi; -daachs (Ton: 3) Adv.: «unter Dach»; -dauchen, -däichen, -daichen intr./trans. Verb.: «untertauchen»; -déideg Adj.: «unterwürfig, ehrerbietig»;

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut