LWB Luxemburger Wörterbuch
 
ënnerwee(s) bis entdremen (Bd. 1, Sp. 269a bis 270a)
 
-wee(s), -weën Adj./Adv.: «auf dem Weg, unterwegs» — haut as all Mënsch ë. (ist jedermann im Freien) — en as laang ë. (bleibt lange aus) — 't as en Donnerwieder ë. (im Anzug) — 't as eppes bei hinnen ë. (Familienzuwachs in Sicht) — mer sin ë. opgehale gin — ech sin ë. (ich komme bald); -weisen trans. V.: «unterrichten» (meist schulmäßig) — d'Kanner ë. — en huet e schlecht ënnerwisen; -weisong, -weiséng F.: «Unterricht»; -welt F.: «Unterwelt, Hölle»; -werfen, -wërfen, -wierfen (Ton: 2) trans. V.: «unterwerfen»; -wierfeg (Ton: 1) Adj.: «unterwürfig» — s. ënnerdéngeg; -zeechnen, -zäächnen, -zaichnen (Echt.) trans. V.: «unterschreiben» (eigtl.: sein Handzeichen unter ein Schriftstück setzen); -zéien (Ton: 1) trans. V.: «hinunterziehen»; -zéien (Ton: 2) refl. Verb.: «sich unterziehen».
 
ënnerlech (-lich) Adj.: «innerlich».
 
ënnerzeg (-zig) 1) Adv.: «unter» — déi ënnerzech Säit (die untere Seite, im Gegensatz zu: déi iewenzeg S.) — di ënnerzig Säit vun engem Kläd (die linke Seite des Kleides); 2) Adv.: «nach unten zu» — de Wéngert läit méi ë. (mehr nach unten zu) auch: ënnenzig, ënnenzeg.
 
ënnescht Adj.: «unterst, unter» — den ënneschte Steen, — Pl.: ënnescht Steng (Bodensteine in der Mühle) — ënneschte Wand (s. Ënnerwand) — den ënneschte Rack (s. Ënneschtrack) — am ënneschten Dueref (im untern Teil des Dorfes — s. Ënnerdueref) — en huet en an d'ënnescht Hell verwënscht — d'Déif hun alles d'ënnescht d'iewescht gekéiërt (durcheinandergeworfen) — 't läit alles d'ënnescht (an) d'iewescht (durcheinander) — de Stéiër huet de Mann d'ënnescht d'iewescht gehäit (hat ihn umgeworfen).
 
Ënnescht- : -gaass F. (Ton auf Ënnescht): «Liebfrauen- (früher Maria Theresien-) straße in Luxemburg»; -Howelek Straße in Echternach — an Ënnescht-Howelek; -Pietres FN.: «Teil des Petrustales in Luxemburg, der am Unterlauf des Petrusbaches (Pietres) gelegen ist»; -rack M. Pl.: -räck: «Unterrock» — s. Stippchen, Petelär, u. unt. ënnescht, auch Ënneschtkläd (Ösl.); -Sauer F. s. Ënnersauer.
 
ënniichter s. anniichter.
 
Enquête, Angkett (Ton: 2) F.: «obrigkeitliche, meist gerichtliche Untersuchung».
 
Enregistrement (Ton: 3) M.: «Eintragungsamt», wie frz. enregistrement.
 
Ënsber ON.: «Insenborn», Gem. Neunhausen, Kanton Wiltz — 145.
 
ënschold, anschold präd. Adj.: «schuldtragend» — en as des ë. — en as et eleng ë. (er allein ist Schuld daran).
 
Ënsel F.: «Insel» — op der Ë. ënnert Iechternach (a Wann) — Name eines Stadtteils an der Peripherie von Esch an der Alzette (Arbeiterneusiedlung) Ënselchen Dim.: «kleine Insel».
 
etaméiëren trans. V.: 1) «anschneiden»; 2) «anfangen, beginnen» — déi Fläsch as etaméiert (die Flasche ist angebrochen).
 
ent (ənt-) Präf. in fest. verb. Zussetz. In einer Gruppe von trans. V. bezeichnet ent- ein Rückgängigmachen dessen, was das einfache V. besagt. Einige Zussetz. sind direkt aus Substantiven abgeleitet, andere lassen sich direkt an ein Adj. anlehnen. Diese bezeichnen dann ein Wegnehmen der durch das Subst. oder Adj. ausgedrückten Eigenschaften. Weiter hat dann entdie Bedeutung «von etwas weg» angenommen. In einigen Fällen fand eine Vermischung von ent- mit der Präp. in ^< ahd. in statt, und diese Verbalzusammensetzungen bezeichnen dann das Geraten in einen Zustand. ent-/-bannen trans. V.: «befreien von etwas» — elo si mer där Suerg ëntbonnen [Bd. 1, S. 270] — se hun e sénges Eed, sénges Wuurt ëntbonnen, vu séngem Wuert ëntbonnen (niemals in der dt. Bedeutung «entbinden»); -béisen refl. V.: «die Bosheit ablegen» — Se streechlen hien, se stréilen, Man him e Lorberkranz, Di nidderträchtegst Séilen, Ëntbéisen nu sech ganz (R. XIV 348); -beet Verbadj.: 1) «in der Schulter verrenkt» (v. Pferd); 2) «übermüde, erschöpft» — s. beet — ech si ganz ë.; -bieren trans. V.: «entbehren» — Fir Geld! ech hätt mäi Liewen, De Spigel nët ëntbuer (R. XII 285) — s. empieren — mir haten et laang ëntbuer(t), entbiert (wir hatten es lange entbehrt); -brannt Verbadj.: «entbrannt» — 't war em eng Käärz ë. (er ist einer Gefahr entronnen — auch: er hat einen guten Einfall gehabt) — déi Kanner sin op de Schokla ëntbrannt (begierig auf Schokolade); -butschen I intr. V.: «entgehen, entkommen» — s. -wutschen — dee Feler as mer ëntbutscht (der Fehler ist mir entgangen); -butschen II refl. V.: «erschrecken» — wat sollt Dir Iech entbutschen? (R. X 519); -daachen intr. V.: «taugen» — s. daachen — dat ëntdaacht näischt; -dämpen trans. V.: «mit Sauerteig ansetzen» — s. Damp — Huet Dir schon ëntdämpt? — ëntdimpen, ëndämpen (Ösl.); -decken trans. V.: «entdecken»; -deën, -däën (phV.: Osten -tiën, Nord. -dägen, -deegen) trans. unpers. V.: 1) «lostauen, tauen» — mer musse fer d'éischt d'Wasserleitong ë. — gesäis de, 't as de muergen ëntdeet — 't as ënt(d)ikt (Nordösling) — et as ënt(d)icht — (Ösling, Ostrand); 2) «munter, gesprächig werden» — en as sou lues a lues ëntdeet, ëndeet; -dremen, -drämen trans. V.: «im Traum einfallen» — dat wier mer nët ëntdräämt — ech konnt dat nët ëntdremen; -dun, -doun, -din refl. V.: «entsagen, abgewöhnen, verzichten» — ech ka mech dees nët ëntdun — du muss dech der Ligen ëntdin, mäi Jong (du mußt dir das Lügen abgewöhnen, mein Junge!) — et kann sich sénger nët ëntdon (sie kann sich ihm nicht entziehen);

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut