LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Vullejann bis fu(n)selen (Bd. 1, Sp. 423b bis 425b)
 
-jann M.: 1) allg.: «Finkler»; 2) die sprichwörtlich gewordene Gestalt des Joh. Reis aus Lintgen, der am 16. April 1832 zwischen Schönfels und der Schönfelser Klause — Klaischen — bei der Schëndelser Schéiferei den in Arlon residierenden belgischen Gouverneur Thorn — im Volksmund Ambosidär — dem die holl. Regierung die Anerkennung versagte, von dessen Pferd herunterhob und nach der Festung Luxemburg brachte, wo ihn General Gœdecke in Stadtgrund gefangen setzen ließ; -jong (auch Vulls-) M.: «Maurerlehrling, der den Vull (s. d. sub 3) trägt»; -juegd F.: «Vogeljagd»; -kiischt F.: «Frucht» des folg.; -kiischtebam M.: 1) «kleine Süßkirsche, Prunus avium» (frz. merisier); 2) «Vogelbeerbaum, Sorbus aucuparia»; 3) «wäisse V. oder wäisse Faulbam, Viburnum opulus, gemeine Schlinge»; -kraitchen N.: «Vogelmiere»; -kraut N.: 1) = -gras (s. d.); 2) «stinkender Gänsefuß» (s. Fotzekraut); -kuerf (bisw. auch Vulls-) M.: 1) «Vogelbauer» — Vive déi Al (m)am V. (verspotten die Kinder eine vorübergehende alte Frau) — en ësst wéi e Vull, mä der Däiwel soll em de V. botzen; 2) «Gitterkasten am Gemeindehaus» (spaßh. — so etwa in Arlon belegt, wofür sonst Reider — s. d.). — si hänken am V. (ihre bevorstehende Verheiratung ist im Gitterkasten durch Anschlag angekündigt); -läim M.: 1) «Vogelleim»; 2) «weiße Mistel»; -mann, -männchen (lok. Simmern) M.: «im Frühling aus Flieder -oder Weidenrinde gefertigte Pfeife»; [Bd. 1, S. 424] -mäerder M.: 1) «Knabe, der Vogelnester aushebt»; 2) «geiles Weib»; -millen, neben häufigerem Vugelsmillen ON.: «Vogelsmühle» bei Grundhof, Kant. Echternach; -(n)ascht N.: 1) «Vogelnest» — hues d'e V. ënnert der Kap (zu jem. der die Mütze nicht abnimmt); 2) «Nestwurz, Neottia nidus avis»; 3) «kleiner runder Damenhut» Wb. 06 auch: Vullsascht; -sank (lok. Vaul-) Flurn.: «Vogelsang»; -schäich(el), älter: -schä(r), -häsch F.: 1) «Vogelscheuche» — lok. dafür: Péiter-, Pittermännchen; 2) iron. auf häßliche oder klapperdürre Menschen bezogen — 't as esou eng V. (een ewéi eng V.); -som, -seemchen M.: 1) allg.: «Körner als Vogelfutter»; 2) bes.: a) «Kanarienhirse» — Spottvers: Vulleseemchen, Wéi as et, ale Kanari; b) «gemeine Fingerhirse»; c) «kleinblumige Sternmiere» — s. -gras; d) lok. auch: «gemeiner Wegerich» — s. Weeblat; -stëbs M.: «Vogelschrot»; -strack (jünger -stréck) M.: «Vogelschlinge» — en huet eng Léngt Vullestréck (Mehrzahl) am Bësch stoen (Leine mit Vogelschlingen);
 
Vulpert Ortsbez.: «Platz vor dem früheren Abteitor in der Nähe der Basilika, in Echternach».
 
Fumiste (wie frz.) M.: 1) «Ofenputzer»; 2) «Spaßmacher, Aufschneider, nicht ernst zu nehmende Person» — dazu Fumisterie F. (wie frz.).
 
Fumm I F.: «beleibte Frau» (auch: Fomm, Nösl.: Wumm, Jhumm).
 
Fumm II F.: «Lüge, Aufschneiderei» (Nösl.); dafür lok. Fums (fum:s).
 
Fummdéiz M.: «Aufschneider».
 
Fummel F.: 1) «liederliche, unzüchtige Weibsperson» (Ga.); 2) «Pfuscherin».
 
fummelen trans./intr. Verb.: «nachlässig, eilig und schlecht arbeiten, herumfingern».
 
Fummeler I M. (-esch F.): «nachlässige(r) Arbeiter(in)».
 
Fummeler II M.: «Glättschiene» — cf. Fungelholz.
 
fummen intr. Verb.: 1) «aufschneiden, lügen»; 2) gelegentlich lokal = fumsen sub A/1.
 
Fums (Nösl.) F.: «Schleuder»; s. auch Fumm II.
 
fumsen (Nösl.) Verb.: A. trans.: 1) «prügeln» — e gouf gefumst (Clerf — in dieser Bed. dafür auch: gefummt); 2) «die Milch schleudern»; B. intr.: 1) «mit der Schleuder spielen»; 2) «heulen» (vom Wind); 3) = gelegtl. lok. fummen sub 1 (Ulflingen unterscheidet: ə gəuf gə/fumst «geprügelt», dAt do As gə/fum:st «gelogen») s. fimsen.
 
vun (lok. phV. cf. Ltb. 8) Präposition: «von» — in Verbindung mit dem bestimmten männl. Artikel erscheint es als vum (= vun dem); 1) den Ausgangspunkt einer Bewegung anknüpfend: e kënnt vun Esch — vu Bieles bis no Beiler (R. I/47 — cf. auch bis) — vun Haus zu Haus — vu Monn zu Monn — vu Kapp bis zu Féiss(en) oder zu Fouss — e scharjekelt vun enger Plaz op déi aner — e kënnt vun der Aarbecht; 2) die Abstammung, den Ursprung, die Zugehörigkeit angebend: vun heem (Haus) aus — e staamt vu Paräis — aber: en as vum Holtz, vum Ruedt (Roodt/Redingen), vum Freckeisen, vum Scheedgen (Flurnamen, die zu Dorfnamen wurden) — ech weess et vun him (vum Héieresoën — cf. auch sub 9) — vun Häerze gär — alt: vu Grond des (oder dem) Häerz — en aneren as och nët vun der Heck gepléckt — en as nët vun der Gäissel (hier — er taugt nicht zum Hirtenberuf) — as e vun der Professioun? (Schinderberuf) — en as nët vu schlechten Elteren (zunächst eigtl. von Menschen, dann übtr. auch von Sachen) — spaßh.: en as nët vu Gi(we)- nich (er ist nicht vom Geben, er ist geizig) — vun der Mamm eraus as déi Wis (mütterlicherseits her besitzt er die Wiese); 3) trennend: bleif mer vum Leif — looss d'Fangere vun där Saach — fräi vun Ierger — en as vu sech, e kënnt vu sech (er verliert die Besinnung) — e fällt vun de Schanken — e war vun sech vun elauter Gellecht; 4) auf die Zeit übertragen: vu muerges bis owes — vun zwielef Auer bis Mëtteg (d. h. von sehr kurzer Dauer) — vun där Zäit un — vun unzekommen (seit Menschengedenken, seit langem — lokal auch einfach: unzekommen) — du bas och nët méi vun haut a gëscht; 5) zur Angabe von Stoff, Qualität und Quantität: eng Kette vu purem Gold (dagegen: vum Gold «vergoldet») — eng Héicht vun dräi Meter — eng Zomm vun honnert Frang — e Kand vun dräi Joër — en Duerf vun dräihonnert Séilen — déi do (ein Vorfall usw.) as nët vu Kaffi a Kuch — en as vu Stol an Eisen; 6) den Teil eines Ganzen bezeichnend: en Apel vun deem Bam — gëf mer eng Schlupp vun déngem Wäin — en huet näischt vum Iesse gewollt — vun honnert hun (dër) keng dräi et bekäppt — dat meescht vun engem Honnert [Bd. 1, S. 425] (über 50) — kee vun hinne konnt mer Bescheed soën — d'Halschecht vun de Leit ware scho fort — den eelste vun de Bridder — en huet vun der rosener Kou gefriess — e versteet näischt vun Tuten a Blosen; 7) zur Angabe des Besitzers (wenn dieser kein Lebewesen, oder der Besitz unbestimmt ist) als Ersatz für den nur noch resthaft überlebenden synthetischen Genitiv: d'Trap vum Noper séngem Haus — dëssäit, déisäit (vun) der Strooss — dem Papp säi Mantel (bestimmt), aber e Mantel (unbestimmt) vum Papp — méngem Papp séng Kusin, aber eng Kusin vu méngem Papp; 8) nach den Verba dicendi und sinnverwandten Substantiven zur Angabe des Themas: en erzielt vum Krich — si hu vum Geschäft geschwat — d'Seeche vun der rouder Gääss — d'Lidd vum Brautstand — en huet kee Wuert vu séngem Misär gesot — en dreemt vun engem Auto — wat sot der vu méngem neie Kleed?; 9) kausal (im Deutschen häufig durch «vor, aus» zu übertragen — dafür gelegentlich auch: vrun — cf. virun sub e): vun elauter Middegkeet sin d'Aën em zougefall — ech kennen e vun ze gesinn — älter: vun Ugesinns — en huet vun Angscht an d'Box gemat — en huet sech vun Äifer nët méi gespiert — e gesäit vun elauter Beem de Bësch nët méi — 't as vun Äfalt, Houfert, vu Verdross — 't geet vum selwen, auch: vu selwer — vun der Léift gët kee sat — mengs de, mir kënnte vun der Loft liewen; 10) zur Angabe des Urhebers nach passiv gebrauchten Verben: en as vum Lämmes gebass — vum Gickel gestach — vum Äfalt geplot; 11) in Verbindung mit anderen Präpositionen: vun do (örtlich) un — vun du (zeitlich) un — vu mir aus kanns de dat roueg maachen — vun ënnen erop — vun uewen erof — vu kleng op — vu klengem(s) un — vu Kanddeeg un — vu wéini u bas de fräi? — vu wou kënns du? (woher kommst du? — auch übtr. zu jem. der gar nichts von der betr. Sache weiß).
 
vunenaner, vun(er)neen Adv.: «voneinander, auseinander» — ech hu se misse vuneneen huele, wéi s'ugefaang hun ze streiden.
 
Fungelholz N.: «Schusterwerkzeug zum Glätten der Sohlen».
 
Funn (lok.) M.: Var. zu Fändel, bes. in der Ra.: mat Kräiz a F. (etwa bei Bittprozessionen).
 
Funne(l)blumm F.: «Klatschmohn» (s. Feierblumm).
 
Funni weibl. Vorn.: Var. zu «Josephine», neben: Funn(es), Funsel, Funzel.
 
funselen intr. Verb.: «schlecht brennen, qualmen» — bes. von Petroleumlampen (s. filéieren).
 
fu(n)selen intr. Verb.: «leicht regnen».

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut