LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Gilet, Jhilli bis Gipsmillen (Bd. 2, Sp. 57a bis 58b)
 
Gilet, Jhilli M.: 1) «Weste» (frz. gilet) — e pikéierte G. (e Pikeesgilet «Zierweste»); 2) spaßh. übtr.: «Frauenbusen» — 't huet ewell e gudde G.
 
Giletstäsch F.: «Westentasche» — e kuckt mam lénken A an déi riets G. — mengs de ech hätt et an der G. (wenn jem. ungestüm um etwas bittet) — ech kennen en ewéi méng G. — 't as nëmmen e Kärelchen, 't kënnt een en an d'G. stiechen.
 
Gill(i) männl. Vorn.: 1) «Wilhelm» — erscheint auch als: Guillaume (/giljo:m), Gilles, Gull(es), Will(i), Willes, Wull(es), Wulli, Wummes, Wëllem, Wimm(i) — dazu der häufige Hausn.: Gillen (vgl. Gillenhaff); 2) seltener für «Willibrord» (s. d.).
 
Gilles männl. Vorn. Variante zu Ägidius (s. d.).
 
gillësse, gallësse Interj. beim Kitzelen der inneren Handfläche des Kindes.
 
Gillette (wie frz., Ton: 1) F.: «Rasierklinge, Rasierapparat» (heute für jede Marke gebraucht).
 
Gilmorssong (Gimorssong, Gulimorsso, Glumorsso) F.: «feine Birnensorte» (frz. goulu morceau) auch: gudde Morssong.
 
Gilsdrëf ON.: «Gilsdorf» — Gem. Bettendorf, Kant. Diekirch — 184; Gilsdrëffer Steen.
 
gilzeg, gilzen s. geelz-.
 
Gimm(chen), Gimmel(chen) (lok. phV.: Gëmm-, Gomm-) M.: 1) «Feldthymian, Thymus serpyllum» (dafür sonst: Teimerjännchen, -jeenchen — s. d.); 2) «Wiesenkümmel, Silaus pratensis» (dafür auch: Wisegimmchen, Wisekimmelchen).
 
gin (Inf.: meist kurz gin, alt giən, Nordösl. jεn:, gεn:, gjεn:, Mosel gin:, Echt. ge:n — Ind. Präs.: ech, mir, si gin, du gës, hie, dir gët neben dir git — Ind. Prät.: gemeinlx. gouf/gouwen (goufen), Nordösl. guff, juff (-wen, -ffen) — Konj. Prät.: géif/giff, Nösl. jiff — Imper.: gëf, gët/git) Verb.: A. Begriffsverbum1) trans.: «geben» — Sprww.: g. (as gin), an erëmgeholl (erëmhuelen) as gestuel, anders: g. a g. (g. as g.) an erëmgeholl as Feier a Flam an d'Häll gestouss (auch: dausend Flamen op de Kapp) — Gëf dem Jong e Steiwer (einen Stüber — kleine Münze) a maach déng Kommissioun selwer (verlaß dich auf dich selbst) — Wat wëllt der hu, son d'Leit, an da gi s'engem näischt — Raa.: wat gës de, wat hues de (eiligst) — en as nët vum (ville) G. (Zus.: mä vum Huelen) — Anspielung auf die weiterziehenden, abgewiesenen Bettler: de gëfmer as dout, ma de gimer (gehen wir) dee lieft nach — wat gin ech der derfir? (was verlangst du als Preis?) — wat gës de mer, da soën ech der et? (hinhaltend, abweisend) — spaßh.: e gët et ewéi d'Beien, awer nët esou séiss — soll ech der eng (Ouerfei) g.? da gëf mer emol eng — gëf mer (Kurzform: gëmmer) eng Bees fir mat op d'Rees — e gët wat en huet, säi meescht a säi bescht (er tut sein Bestes); 2) trans. in übtr. Bed. etwa: a) «beimessen» — ech g. näischt op säi Gespréich (= ech gin nët op säi Gespréich, zu goën — s. d.); b) «einräumen, zugestehen, erteilen» — ech g. em nach fir zwee Méint (zu leben) — den Dokter gët em verluer — dat as mer nët g. (liegt mir nicht, ich kann es nicht) — en huet sech ës (al) gin (er hat sich angestrengt beim Arbeiten, Essen, Trinken, Tanzen usw. — er hat übertrieben — er ist betrunken); 3) intr. (eigtl. trans. mit elliptischem Objekt) in manchen Raa.: d'Kou gët (scil. Mëllech) — beim Kartenspiel: wie gët? (verteilt die Karten) — 't as u mir fir ze g. — hues de de Kéi scho g.? (scil. ze friessen — Futter) — d'Mamm gët dem Kann (scil.: die Brust); 4) refl.: a) «sich ergeben, aufgeben» — et muss ee sech nët g. esou laang nach eng Kniedel am Dëppen as — ech gi mech (beim Spiel, Raten) — gëf dech nët (bes. aufmunternd bei einem Streit) — esou huerteg gët ee sech nët (cf. auch ergin sub 1); b) «aufhören,gt nachlassen» — alles gët sech mat der Zäit — d'Péng gët sech nët — gëf dech dach! (höre doch auf), ähnlich: gëf dech der Kaz a grimmel dech den Hénger (zu 4a); c) «sich abfinden, fügen» — en huet sech dra gin (cf. auch ergin sub 2); d) «sich dehnen, nachgeben» — de Schong gët sech nach (cf. auch ergin sub 3); 5) intr.: «werden» — a) pers.: du Näischnotz, deens de bas a gës — Verwünschung: dass de gro géifs! — ech g. nët gescheit hannert him — mäi Mann gët elo fënnef Joer dout (= eigtl.: 't gët elo fënnef Joer dass [Bd. 2, S. 58] mei Mann dout as) — en hätt solle Paschtouer gin, awer 't as näischt aus em gin — de Botter gët (die Butter wird fest, beim Buttern) — aus dir gët nach eppes — eine Umschreibung mit gin ersetzt weitgehend die mit der Vorsilbe er- gebildeten hochdeutschen Verben mit der allgem. Bed. «zu etwas werden»: e gët al (er altert; er wird lange leben) — wann d'Kanner emol bis grouss gin — dat do as fir geckeg ze gin — wéi ech dat sot, gouf hie rout, bleech, wäiss ewéi en Duch, gréng a giel am Gesiicht usw. — wann emol alles bis gréng gët dobaussen — en as schlamm, maarteler gin; b) in der Bed. häufig unpers.: «es wird, es gibt» — dat do (oder: doraus) gët näischt — 't gët Reen, Nuecht, Schnéi — gët et bal? — du gouf et schéin (meist iron.) — 't gët Fréijoer — wat gët et haut z'iessen? — dat gët nach ze knaen (wird noch Schwierigkeiten bereiten) — a wat gët? — 't gët Buttik, Kaméidi, Zodi (es wird ein Streit entstehen, man wird schelten) — 't gët fréi däischter haut — 't gët Kläpp (es setzt Schläge, auch: Schnëssstécker); B) Hilfsverbum: «werden» —dient zur Bildung des Passivums (a) und des analytischen Konjunktiv Präteritums (b)a) ech gin nach elle gehäit domat — wat si mir vernannt gin! — Stréck guwe (gu) geloacht (wurden gelegt — Echt.); b) hie mengt, hie géif kommen (er werde kommen — im Lux. steht in der indirekt. Rede fast ausschließl. der analytische Konjunkt. Präteritum) — Varianten: ech géit, géich (lok. bes. Osten: giff, gitt, gich); in derselben Funktion auch: ech déit (zu doën/dun — s. d. sub 3) und ech géing (zu goën — s. d.); über gin/ «werden» handeln: P. CHRISTA im Jahrb. 1930 der lux. Sprachges. S. 29 ff und R. BRUCH, Grundlegung II22, A — lok. Echt.: sos gitts de noach soen äich wier et geweest — et gitt ä bal soen, dou wiss(t) eppes dervoan — Plural: hie mengt, mir géifen/géiwen (géiten, géichen — lok. -i-) näischt dervu mierken — mir géiwen eis nët gin, a wann et fir Habb a Gutt géing — ech géif dat nët man (an deiner Stelle) — nicht zur Bildung des Futurums gebraucht.
 
Ginggang F.: «Gans» (Ammenspr.).
 
Gins(t) (lok. phV.: Giins(t), Giens(t), Geens(t), Gëns(t), Westen Géins(t) — Plur.: Ginsten, Ginzen) M.: «Ginster» — e geet an de G. (er stirbt — sonst auch: an de Réipegäertchen — s. d.; im übrigen nach lok. Flurbezeichnungen) — Wann de G. bléit, sin d'Fraleit geckeg (gelegtl. Zus.: an d'Männer di aner Zäit, d'ganzt Joer oder wann d'Heed bléit) — därege G. (deutscher Ginster) — russesche G. (gemeiner Bohnenbaum, «Goldregen», Cytisus laburnum) — mir maache G. (wir sammeln Ginsterzweige als Streu u. dergl. — in früheren Zeiten dienten Grätzen «Reisig», Gins, Far «Farn» oder Stréi als Bettunterlage).
 
Ginste(n)-/Ginze(n)- -béier M.: «schlechtes Bier» — auch: -waasser; -biesem M.: «Besen aus Ginsterreisig»; -bléi F.: 1) «Ginsterblüte»; 2) «Blütezeit des Ginsters»; -brak F.: «Ginsterhütte» — Ginstebrake vum Pommerlach a vun der Hierheck; -daach M.: «Ginsterdach»; -dëschtel F.: «kohlartige Saudistel»; -fies F.: «abgetrennter Ast od. Reis eines Ginsterstockes»; -villchen M.: «armer Schlucker» — en huet e Ginzenhais-chen mat Donnerkraut um Daach wéi Läjousep; -gäertchen M.: «Kirchhof»; -häl, -heel (Nösl.: Ginsthail) M.: «Art Breithacke zum Aushauen der Ginsterstöcke»; -hais-chen N.: 1) «armselige Hütte» (cf. — -villchen); 2) «aus Ginster aufgebauter Unterstand der Hütejungen»; -kopp F.: «mit Ginster bewachsene Koppe» — häufiger Flurn.; -schäk, -scheek (lok. Nösl. -schokt) F.: «Ginsterschote» — d'Aë gin dir nach op wéi Ginzescheken; -schmierwel M.: «kleiner Rüsselkäfer»; -séissel F.: «kleine Sense zum Umlegen der jungen Ginstersträuche» — cf. Hädséissel; -spuerek M.: «Stock des abgehauenen Ginsters»; -stréi N.: «Ginsterstroh» (als Viehstreu); -trausch M.: «Ginsterstrauch»; -waasser N.: «schlechtes Bier».
 
Gipp I F.: = Gif (s. d.).
 
Gipp II F.: in der Ra.: mat der G. huelen «beim Kragen nehmen».
 
Gippchen M.: «Spitze, Gipfel».
 
Gips (Gëps) M.: 1) «Gips» (s. auch Gapp und Komp.); 2) «Gipsverband» — e läit am G.; 3) «kleiner Klicker».
 
Gips- -grouf, -kaul F.: «Gipsbruch»; -miel N.: «Gipsmehl»; -millen F.: «Gipsmühle»; [Bd. 2, S. 59]

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut