LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Gras bis Gräifer(kran) (Bd. 2, Sp. 74b bis 76a)
 
Gras (weitgehend unterschieden: casus rectus graas, casus obl. gra·s) N.: «Gras» — dee léisst sech d'G. ënnert de Féiss ewech schneiden (weiß seinen Vorteil nicht zu wahren) — e muss an d'G. bäissen (sterben)[Bd. 2, S. 75] looss emol G. iwwert déi Affär wuessen (lasse die Angelegenheit in Vergessenheit geraten) — deen héiert d'G. wuessen an d'Fléi (Mécken) houschten (néitschen) (ein Superkluger) — et wiisst hir kä G. ënnert de Féiss(en), sou fläisseg as se — wou deen hintrëtt, do wiisst kee G. méi — wou G. wiisst, (do) wuessen och soss Saachen (von einem vom Unkraut überwucherten Garten) — den Hond frësst G. 't gët Reen — d'G. gët em giel ënnert de Féiss(en) (er ist zu langsam) — d'Kéi (betont) friesse G. (tadelnd, gegen Grünkost) — géi G. friessen (abweisend) — dazu das Dim.: Grieschen (s. d.).
 
Gras ON.: 1) «Fond de Gras» — Gem. Differdingen, Kant. Esch — 473.; 2) in dieser Bed. auch Grass: «Gras» — Gem. Steinfort, Kant. Capellen — 386 — de Graasser Haff — déi Al vu Grass — de Grénge vu G.
 
Gras- / gras- -af M.: «Grasaffe» (als Schimpfwort); -aarmenee F.: «Federnelke»; -blumm F.: «Kartäusernelke» dann: «jede Art Nelke» — s. Hunneblumm; -deiwelchen M.: «Grasteufelchen» — beim Viehhüten rufen die Kinder einem Gespielen so nach und werfen ihn mit Rasenstücken (Erinnerung an den «wilden Mann», der in alten Volksbräuchen, mit Gras umhüllt, auftritt und den Winter darstellt); -fréisser M. in der lok. Ra.: ich säin noach kä Grasfrisser (als Protest gegen vegetarische Kost — so bes. Echt.); -gréng Adj.: «grasgrün»; -hallem M.: «Grashalm»; -hau (lok. Ostrand) F.: «kurze Sense» — sonst dafür -séissel F.; -hinnchen (lok.) M.: «dicke grüne Heuschrecke»; -land (Nösl.) N.: «Herveland» (Prov. Lüttich, Belgien) — dorthin zogen bis 1940 Einwohner des Nösl. zum Grasmähen; -lilien F.: «Graslilie»; -méck, -mësch F.: «Grasmücke» — s. Graatsch; -putsch, -wësch M.: «zum Kesselscheuern dienender Graswisch»; -som M.: «Grassamen»; -stä, -stee F.: «Futterversteigerung»; -stéck N.: «mit Futter bestandenes Feld».
 
gratinéieren intr. Verb.: «mit einer Kruste backen, meist mit Käse und Buter» — dazu: au gratin (wie frz. — Ton: 2) — au gratin am Schäffche preparéieren.
 
Gratifikatioun F.: «Gratifikation».
 
gratis Adv. (auch adjektivisch): «unentgeltlich» — e gratis(se) Billet.
 
Grattoir (wie frz., aber Ton: 1) M.: «Ziehklinge zum Abschaben der Sohle und der Absätze» (Schusterspr.).
 
gratuléieren, grateléieren intr. Verb.: «gratulieren» — iron.: da kanns de der g. (dann geht es dir schlecht) — dafür auch: felicitéieren; dazu Gratulatioun F.
 
Grau(e)l M.: 1) «Abscheu, Ekel»; 2) «große Furcht» — de G. as e béist Déier.
 
graulen I unpers./refl. Verb.: «Abscheu empfinden, sich grauen, bange sein, fürchten» (bes. gespensterhafte Wesen) — et grault mech — ech graule mech dergéint — 't grault mech duerch de Bësch ze goën — gelegtl. pers.: déi Aarbecht do grault mech — auch: grailen.
 
graulen II unpers. Verb.: «schallen» — 't huet gegrault bis an d'Wolleken (etwa das Bellen der Hunde zur Nachtzeit).
 
Graulert M.: s. Fäertert sub 2/a.
 
grausam, grausem Adj.: «grausam» — bes. adverbial in superlativischer Bed. — do iirs de dech g. — en as g. delikat (sehr empfindlich); dafür allg.: uerg, wéischt, wëll.
 
grave (gra:f, aber flektiert gra:vən) Adj.: «ernst, schwerwiegend, schlimm» — da's e gravë Fall; dafür allg.: schwéier, schlëmm.
 
gravéieren (-v-) intr./trans. Verb.: «gravieren, einritzen» — dazu: Graveur (Ton: 1) M.; Gravure (wie frz.) F.
 
gravetéitesch, gravedéitesch Adj.: «gravitätisch» — auch: granedéitesch und gar grenadéitesch (anklingend an Grenadéier).
 
Gravetzbank (Einzelbeleg aus Grevenmacher) F.: «Gerät zum Aufkratzen der Wolle».
 
Gräf, Greef (Pl. Gräfen, Gräfer) M.: 1) «Mistgabel» — 't as fir an e G. ze lafen (es ist zum Davonlaufen, zum Verrücktwerden) — lok.: 't as fir mam blousen (Hënner) an e G. ze lafen (sprangen) — e G. mat dräi Zénken (Dreizack) — 't paakt een et nët mat engem G. un (so schmutzig, auch moralisch) — en huet e puer Hänn ewéi [Bd. 2, S. 76] e G. (große, ungeschlachte Hände) aber: Fangere wi Gräfer (unsaubere Finger) — gët em e G. an d'Hand, dann as en a séngem Element (anspruchsloser Bauernjunge); 2) übtr.: «Finger» — maach déng Gräfen emol propper, iers d'un den Dësch kënns; 3) Schmähwort: du ale G.! (Schwerennöter).
 
gräifen (Part. Prät. gegraff) Verb.: A. trans.: «greifen, packen» — ech kréien et nët ze g. (es ist nicht handgreiflich, übtr.: schwierig zu verstehen) — ech mengen, ech kënnt den Numm g. — se g. sech (fassen sich zum Tanz) — deen do kriss de nët ze g. (gibt sich keine Blöße) — ech kann et mat den Hänn(e) g. dass . . . (es liegt auf der Hand) — dat as aus der Loft gegraff — en huet eng falsch Nout gegraff (beim Musizieren); B. intr.: 1) «greifen nach» — do soll ee mat béiden Hänn derno g. (günstige Gelegenheit) — e gräift em alt hei ans do ënnert d'Äerm — en huet ellen derlaanscht gegraff — ech hun an eppes Fiichtes gegraff; 2) «wirksam sein» — d'Faarf, Saleft, Schnéikette, Schrauf gräift nët — bei deem gräift näischt wéi all Dag Streech — dat gräift nët bei mir — déi Kéier huet et gegraff (eine Ermahnung, Rüge, Strafe) — däi Gekrëscht gräift nët bei mir; 3) mit ëm sech: «sich ausbreiten, zunehmen» — den Houfert gräift ëmmer méi ëm sech — wann dat bis ëm sech gräift, gët een et nët méi Meeschter.
 
Gräifer(kran) M. wie hd. — Neol. aus dem Hd.

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut