Luxemburger Wörterbuch

-woll F.: «im Mai abgeschorene Wolle» (wird als die beste Wolle angesehen).

Mä (zu II) (lok.: Mai, Pl. Mäen, Maien) F. u. M.: «Maistrauch» (abgehauene Laubzweige, besonders von Buchen, zum Schmücken der Straßen an Prozessionstagen) — übtr.: dat setzt em keng Mäën (das gereicht ihm nicht zur Ehre).

Mä III M. — s. Wëlpermä.

Mä IV (lothringische Grenze) F.: 1) «Backtrog»; 2) «Futtergarbe, Futterhaufen» — frz. maie.

määch Adj.: «schwach».

Määch F.: «schwächliches, eingebildetes, verzärteltes Frauenzimmer» — verächtl.: sou eng M.

määcheg Adj.: «schwächlich, kränklich, verzärtelt» — s. maacheg, zipeg.

Määcher, Meecher, Miecher ON.: «Mecher» — Dorf und Gemeinde Mecher, Kanton Wiltz — 99 — s. Mecher.

Määchtem, Meechtem, Ma(a)chtum, Miechtem, Miichtem ON.: «Machtum» — Dorf der Gemeinde Wormeldingen, Kanton Grevenmacher — 449 — Spottreim, in dem die Vorliebe der Machtumer für den i-Laut hervorgehoben wird: déi Miichtemer Schliiken (Schnecken) oder: zu Miichtem kriichen d'Schliiken iiwer de Wii; die Aussprache des Ortsnamens spiegelt das Ergebnis der Nußernte wieder, wenn es heißt: Miichtem a Machtum, dann as e gutt Nëssjor; Maachtum, as et e Mëtteljor; Meechtum a Määchtum e schlecht.

Määrler M. — s. Märeler II.

Mä(ä)sch, Meesch I M. u. F.: «weiblicher Hanf» — d'M. as am September gerappt gin a gouf duerno gemautscht (eingeweicht) — cf. Fimmel.

Määschenduch N.: «Tuch aus Hanf».

Määschenespen F. Pl.: «zweite Qualität der Hanffasern».

Määsch II F. — s. Mäesch.

määscht, meescht (Nordosthälfte -st- — s. Pa.St. Karte Nr. 1 — weiter: LSA Karte Nr. 139 (meistens)) A. Adj. 1) «meist» — ech hun déi meescht(e) Wäck(en) — déi määscht(e) Leit wëssen dat nët — du hues déi m. Käle gespillt — hien hat déi m. Punkten — deen huet séng meeschten Äer geluegt (Drecker hei gemaacht — er wird entlassen, auch: es ist nicht mehr viel von ihm zu erwarten) — de Jhämp huet déi meeschten Aussichte fir déi Plaz (dat Meedchen) ze kréien — wien déi meeschte Suen huet, kann sech am meeschte leeschten — si hun de meeschte Kaméidi ëmmer durech d'Kanner; 2) substantiv.: «das meiste» — Raa.: wien d'm. (am meeschte) bitt, kritt d'Haus zougeschloen — wien d'm. (am määschte) bitt, féiert d'Braut heem — en huet säi M. a säi Bescht (s. d. sub 2) gedon — d'm. vun engem Honnert (größter Teil von Hundert, mehr als fünfzig) — ech hun op d'm. gesat — spill op d'm. (auf den größten Teil der verbleibenden Kegel) — dazu: Määschtspill N.: «höchste Wurfzahl» (Kegelspiel); B. Adv. 1) mit: am — am määschten «am meisten» déi et (Geld) hu, kloen am m. — du hues ëmmer am m. ze kloen — dat do mécht mech am m. rosen (ärgert mich am meisten) — ech hun am m. hei ze soen, an du hues de Mond ze halen — wien am m. jäizt, as nët ëmmer de Stäerksten — wat mech am m. gehäit, as, datt en ëmmer wëllt recht hun — veraltet: lo hues du awer der meescht; 2) mit elidiertem oder vollem Artikel: d'määscht, der määscht statt: määschtens (s. d). — d'm. (auch: der m.) schafft en op der Schmelz (die meiste Zeit arbeitet er im Hüttenwerk) — en as m. (der m.) doheem — en as (d') m. krank gemellt — et seet em d'm. näischt — hatt passt d'm. nët op d'Kanner op.

määschtendeels, meeschtendeels Adv.: «meistenteils».

määschtens, meeschtens Adv.: «meistens, meistenteils» — sou Konschte räisse m. nët riicht — ech si m. doheem ëm déi Zäit — am Liewe geet et m. ganz gelungen.

Määschter, Meeschter (Nordosthälfte -st-) M.: 1) «Meister» (bes. Handwerksmeister, Vorsteher) — as de M. nët hei? — e M.-Schräiner — e M.-Kach — sou e M. Allerhand — M. Onrou (übermütiger, kleiner Knabe) — M. Uedem (spöttische Anrede) — Spw.: 't fällt kee M. vum Himmel (s. d.) — spaßh. Zus.: awer vum Häknapp (s. d.) oder: vun engem Läderwon; 2) «Herr, Gebieter» — bei hinnen as d'Fra (de) M. — spaßh.: hei as nëmmen ee M., an dat sin ech nët — hues d'elo däi M. fond? (einen Überlegenen) — wou as däi M.? (zu [Bd. 3, S. 114] einem Hund) — hien as nët M. fir dat ze man (er hat dazu keine Befugnisse) — hien huet sech einfach M. gemat — déi eelst Jonge si M., wa se klabbere (klibbern) gin, dofir kréien si och eppes weider — hie wor Här a M. am Duerf (unumschränkter Herr im Dorf) — übtr.: e war sénger nët méi Här a M. (er war außer sich) — ech wor ménger nët méi M. (dsgl.) — ech wor nët méi M. iwwer mech (dsgl.) — 't as ä seiner Zong nët ëmmer M. (C); 3) «Dienstherr» — den Néckela as bei de M. gaangen (bei einem Bauern in Dienst getreten) — ech sin elo beim M. an der Léier (s. Léier I); 4) «Schullehrer» (Ga) — s. Schoulmeeschter; 5) a. «Schinder, Abdecker»; b. «Henker» (beide veraltet) — dazu der Hausn.: Meeschtesch; 6) «Rang in der Freimaurerei» — e M. vum Stull; 7) Anrede: «Herr» — cf. Här sub 4) (von einfachen Leuten gebraucht, zunächst höflich, dann aber auch iron. oder abschätzig und mit drohendem Unterton) — eise M. (Ehrentitel für ältere, bessergestellte Leute, auf dem Lande gebraucht) — sot, M., wou as de Wee fir op Stroossen? — wéi as et, M.? — sot emol, M., lo geet et déck duer (Drohung); 8) «Könner» — dat as e M. a séngem Fach — iron.: du bas e M. am Drénken; 9) mit Hilfsverb gin: «meistern» — ech sin e M. gin (konnte ihn überwältigen, die Oberhand gewinnen) — ech gin dech gutt M. — du gës mech nët M. — e gët sech selwer nët M.; — Zussetz.: Buerger-, Danz-, Handwierks-, Haus-, Konter-, Lige-, Schoul-, Schwamm-, Wierkmääschter.

Määschter- / Meeschter- -aarbecht F.: «Meisterwerk, Meisterarbeit»; -bréif M.: «Meisterbrief, -diplom»; -hand F.: «Meisterhand»; -kaart F.: «Meisterzeugnis» (Handwerk); -priedeger M.: «hervorragender Prediger»; -prüfung, -prifung F.: «Meisterprüfung» (zum Erlangen des Meistertitels, Handwerk); -scha(a)ft F.: 1) «großes Können»; 2) «Herrschaft, oberste Leitung» — s. Määschterei — sou liicht loossen ech mer d'M. awer nët ofhuelen; 3) Sportspr.: «Wettspiele um die Meisterschaft» — Zussetz.: Europa-, Landes-, Weltmääschterscha(a)ft — cf. Championnat; -stéck N.: «Meisterstück» (zum Erlangen des Meistertitels) — ech hu mäi M. (Werkstück, Lehrstück) fäerdeg — übtr. iron.: dat do war awer nach laang kä M.; -wierk N.: «Meisterwerk» — iron.: wann dat e M. as!

Määschterei, Meeschterei F.: «Meisterschaft, Herrschaft» — sou laang wéi ech liewen, hun ech hei d'M. — ech hun d'M. un déi jong Leit ofgin.

määschteren, meeschteren trans./ refl.: 1) «beherrschen, überwältigen» — 't kann ä séng Zong nët ëmmer m. — nu määschter dech! — an engem Handwennes (s. d.) huet en e gemääschtert; 2) «sich balgen, die Kräfte messen, ringen» — d'Bouwen hun sech gemeeschtert — s. zermääschteren.

määschterlech, meeschterlech Adj.: «meisterhaft» — du kenns et m. fir ze léien.

Määschtesch, Meeschtesch F.: 1) «Meisterin, Dienstherrin»; 2) «Lehrerin» (Ga) — dafür meist: Schoulmääschtesch.

Määspelt, Määster(t) ON.: «Meispelt» — Dorf der Gem. Kehlen, Kanton Capellen — 331.

määss (lok.: méiss, Nösl.: maass, Mosel: meess) I Adj.: 1) «unfruchtbar» (Kuh) — s. Kou sub 1); 2) «keine Milch mehr gebend» (Kuh, Ziege) — eis Kéi sti m. — du kriss esouvill Mëllech wéi vun enger määsser Gääss (gar keine Milch) — cf. intel.

määss II, méiss Adj.: 1) «locker» (von Brot und Backwerk) — d'Brout gët méi m. wann ee gekacht, dréche Grompre mat dra kniet (C) — Echt.: esu mëll an esu m. wéi e Kouch (Ggs.: réisch — s. d.); 2) (Wb. 06) «teigig» (vom Brot).

Määss III F.: 1) (lok.: Echt.) «großes Stück Brot» — da géi an holl der en M., än iwert de ganze Roacht; 2) «weiche, mürbe Krume» (Brot).