LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Näitsen, Näizen bis Neelches- (Bd. 3, Sp. 201a bis 202b)
 
Näitsen, Näizen ON. — s. Näidsen.
 
nälech, nelech (lok.: neilich, Wormeldingen: neelzech) Adj./Adv.: 1) «knapp, zur Not, genau» — huel de Stoff(t) nët ze n. — mir sin esou n. laanscht den Auto komm — et wir zur (zer)nälecher Nout duergaang — ech si mat nälecher Nout schappéiert — wéi n. (Ausruf beim (Kegel-)Spiel: haargenau vorbei) — d'Klatz huet de Bauer nach grad esou n. ze pake kritt; 2) «neulich, kürzlich» — lo n. hun ech mer d'Fanger al verbrannt gehat — ech wor lo n. nach do, du wor awer näischt lass — wéini as dat geschitt? — ma lo n. (vor kurzer Zeit) — cf. genälech, nä.
 
näleg (lok. Esch-Alz.: näerleg) Adj.: «todkrank, kaum lebensfähig» — en as näerleg (er ist dem Sterben nahe).
 
Nämerchers N.: «Ballspiel» (der Ball wird von einem Kind dem andern zugeworfen, wobei ein Jungenname gerufen wird; das Kind, das den Ball auffängt, muß nun einen mit demselben Buchstaben beginnenden Mädchennamen rufen).
 
nämlech (lok. Echt.: nämp(e)lech) Adv.: «nämlich» — et gët allerhand Leit, n. där, déi näischt hun an näischt wëssen, an där aner.
 
nämm(e)lech(t) Adj./Adv.: «nämlich, gleich» — dafür neuerdings oft: selwecht, gläichevill — deen nämm(e)- lechte Mann — déi nämm(e)lech Fra — dat nämm(e)lecht Kand — of s de mam Auto fiirs odder mam Zuch, dat as dat n. (es ist dasselbe) — hie seet der dat n. wéi ech (das gleiche) — zu Kindern: léi (lüge) nët mat deem nämmelechte Mond, mat deem s de biets — ech hätt nach gär e Meter vun dem nämmelechten (z. B. Stoff) — dat do as ganz genee dat n. Geschir wéi mäint — fir mech dat n. (Bestellung beim Wirt) — spaßh.: dat n. am Gréngen — fir dat n. Geld ësst een do ganz gutt — all Dag dees nämmlechten Tierteg (s. d.), dees gët ee midd (jeden Tag dasselbe schlechte Essen) — Frage: wat fir eng Faref hätt der gär? — Antwort: 't as mir d'n. (habe keine Vorliebe, es ist mir einerlei) — et kann him jo d'n. sin, wat ech mat ménge Sue maachen (es darf ihm doch einerlei sein, was ich mit meinem Geld tue — cf. ändun).
 
nän, nä, neen, nee (Westen: näan, nean, näen — im Nösl. mit Bet.: nöö, auch: nenni, lok.: nanni) Negationspartikel: «nein» — als Verneinung auf Fragen, Wünsche: hues de Seef geholl? n. — gees de mat? n. — ech hätt gär en Auto — n., du kriss keen; in nachdrücklicher Ablehnung häufig kurz wiederholt: nänänänänän — n., sou kënne mer nët virufueren; je nach dem besonderen Empfindungsausdruck mit besonderer Intonation, als unwillige Ablehnung: ma n. — awer n. — a n. — o jëmmen n. oder: jëmmenä — o Jëses n.; die Mutter scherzend zum Kind: n., du kriss et nët — beim Fangspiel: n., du kriss mech nët; scharf ablehnend: n. a nach emol n. — n. mäi Jong! — in Verbindung mit: jo (cf. jo) — e seet nët jo an nët n. — in Ausrufen des Staunens, der Verwunderung: n., wat wor dat e Mënschespill! — n., sou eppes lieft nët méi! — Nösl.: nee, su gätt (jätt) hann ich na nët geseen! — mit zweifelndem Frageton, zweigipflig, mit steigender Intonation: n., as dat wouer? — léins de mer déng Feil? n.; in Verbindung mit dem Verb.: soen — a. «nein sagen» — drohend: ech wäerd dech léieren n. soen — ech hu jo n. gesot an et bleift n.; b. «ablehnen» — wann de Meeschter n. seet, si mir schlecht drun — spaßh. zu einem Mädchen: du muss nët ëmmer n. soen, soss kriss de kee Mann — hatt kann nun eemol nët n. soen (sie kann nichts verweigern) — et muss een och emol eng Kéier kënnen n. soen; c. «(ab)leugnen, verneinen» — e konnt nët gutt n. soen, well e wor selwer derbäi — [Bd. 3, S. 202] substantiv.: Nän, Neen M.: «das Nein» — do son ech e fermen N. — du hues ëmmer nëmmen en N. — hatt huet fir all Freier en N.
 
näppen (selten) trans. Verb.: «verspotten, foppen» — cf. zéien, Napp I.
 
Näpper M.: «Spötter».
 
näs, nees Adv.: 1) «noch einmal, wieder einmal, wiederum» (im Nösl. nicht gebr.) — bas de n. do? — lo hu mer et alt n. gepackt — et reent n. (eng Kéier) — da loosse mer alt n. emol virufueren (nochmals, noch ein Mal) — wéi as et dann n. mat der Gesondheet? — wéi sëtz de n. do? — bas de n. doheem? — e kënnt n. nët; 2) «letzthin, früher» — wéi en n. hei wor.
 
néck, nickphV. des Westöslings zu nët (s. d.).
 
Néck I F. — s. Nitt.
 
Néck II F.: «Abhang» — dafür auch: Nock, Nuck (s. d.) — lo nach déi kleng N. do, da si mer iwwer de Bierg.
 
Néckel I (lok. -ε-, früher häufiger) männlicher Vorname: «Nikolaus» — erscheint als: Néck, Néckelchen (Dim.) Néck(e)la, Néckes, Nick, Nuck(es), Klos, Klees (s. d.) — (der Heilige heißt Neklos, Niklos, Neklääs-chen, Zinneklos) — Kinderreime: Néckelche, Néckelche, Béckelche (Var.: Néckel de Béckel), (de) Poul am Aasch, zéi en eraus a leck en af — N. a Klos, déi gin op der Strooss / Uedem an Éiv, déi schreiwen e Bréif / Kou an Iesel, kënnen nët liesen — N., N. neideg, sin déng Biren zeideg? (Echt.) — Ausruf des Unwillens, wenn immer dieselbe Person zu allen Diensten herangezogen wird: ëmmer N. — spaßh. Zus.: toujours Péiter — du dommen N. (Klos — du dummer Kerl) — verbreiteter Hausname: (an) Néckels — Zussetz.: Pomper-, Stouss-, Toznéckel (als Eigen-, Zuname in Schimpfwörtern) — cf. Haansnéckel.
 
Néckel II M.: «Nickel» (Metall) — N. as kee Gold (als Wortspiel mit Nickel und Nikolaus) — Zussetz.: vernéckelen (s. d.).
 
Néckelchen I — Dim. zu Néckel I (s. d.).
 
Néckelchen II M.: «kleine belgische Nickelmünze» (Wb.06).
 
neckeleg Adj.: «zänkisch» (Wb.06) — dazu: Neckelegkät F.: «Zänkerei».
 
nécken I — s. nitten.
 
nécken II trans. Verb.: 1) «stoßen, schlagen» — ech hun him der e puer genéckt, du wor e roueg; 2) «streifen, leicht berühren» — d'Klatz huet de Bauer nëmme genéckt (beim Kegelspiel) — en huet de Bam mam Auto nëmme grad genéckt, an et wor dach vill Schued — cf. técken.
 
nécken III trans. Verb.: «nicken» (töten mit dem Schlachtbeil oder dem Schlägel — Wb.06).
 
Néckert M.: «Nicker» (zweischneidiges, spitzes Schlachtmesser — Wb. 06).
 
Néckmuerbel (lok.: Rosport) F.: «Klicker».
 
nëdu (aus: nët du) Interj.: «nicht wahr» — cf. sub gelt: gedu — n., du gees mat? — dat hues de gutt gemaacht — Antwort: n. — Plur. und Höflichkeitsform: nëdiir(t) (aus: nët dir) — nëdier(t) Madame (nicht wahr, gnädige Frau).
 
Neel- (Pl. von: Nol I — s. d.) -biischt F.: «Nagelbürste»; -buer M. (Nösl.: N.): «Nagelbohrer» (zum Bohren von Löchern für kleine Nägel); -faarf F.: «Nagellack»; -feil F.: «Nagelfeile»; -holz N.: «Pflockholz» (Ga); -këscht F.: «Kiste zum Aufbewahren der Nägel» — Ra.: du wiirs nach gutt fir d'N. ze droen (so dumm bist du) — en huet d.N. gedroen ewéi eiser Herrgott gekräizegt gouf (er ist einfältig und häßlich) — du bas een ewéi dee mat der N.; -knips F.: «Nagelzwicke»; -lack M. — s. -faarf; -schéier F.: «Nagelschere»; -schmatt M.: «Nagelschmied» — s. Klautchen.
 
Neelchen I M.: 1) Dim. zu Nol I (s. d.); 2) «Erstarren der Fingerspitzen bei (strenger) Kälte» — ech hun den N. an de Fanger — dafür auch: Nelert (s. d.).
 
Neelchen II F. — s. Nol II.
 
Neelchen III (Pl. Neelcher) M.: «Gewürznelke» (Ga) — s. Neelcheskapp.
 
Neelches-

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut