LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Rayon bis Räichel, Reechel, Reichel (Bd. 4, Sp. 18b bis 20a)
 
Rayon (wie frz., Ton: 1), Räjong, Rei(j)ong M.: «Abteilung» — a wat fir engem R. schaffs du? — übtr.: dat do as nët mäi R. (fällt nicht unter meine Kompetenz).
 
Raz F.: 1) «Feldtaube» — cf. Ratz III, Ratzert; 2) «magere Frau». [Bd. 4, S. 19]
 
Raz- -beidel (Schimpfwort) M.: «sehr magerer Mensch» — cf. Ratebeidel. -kapp M. — s. Ratzekapp.
 
razeg (lok.: rizeg) Adj.: «sehr mager, hager» — Ra.: déi r. Kéi sin am begéierlechsten — e razege Biddi — en as esou r., et mengt een s krit keng warem Gromper (z'iessen) — r. a kazeg (von einer alten Jungfer gesagt: mager und kratzbürstig); 2) a. «räudig» (Wb.06) — dee razegen Hond! (Schimpfwort); b. «tuberkulos»; 3) «begierlich» (Wb.06) — cf. geiereg.
 
Razegkät, -keet F.: «Magerkeit» — en hält nët méi zesumme vu R.
 
Räbäämchen M.: «großes Ruder» — cf. reien I.
 
räächen, reechen I (Echt.: raichen) trans./intr. Verb.: 1) «reichen, langen» — rääch mer emol den Hummer (eriwwer) — rääch mer d'Fläsch, de Plättel! — rääch mer eng Hand! (sei mir behilflich, z. B. beim Aufstehen vom Boden) — spaßh.: rääch mer deen emol (eriwwer — damit ich ihn verprügele) — räächs de sou wäit? (reichst du soweit?) — soll ech der eng r.? (dir eine Ohrfeige langen?) — du kanns him d'Waasser nët r.; 2) «erreichen» — ech r. deen Apel nët, en hänkt ze wäit ewech — deen, deen huet alles gestuel, wat e gereecht huet; 3) «hinlangen» — du räächs nët bis op de Schaf — räächs de bis duer? — e räächt mam Kapp bis un d'Versinn (s. d.) — hie mengt, e kënnt bis an den Himmel r. (er glaubt ihm seien keine Grenzen gesetzt) — en as esou voller Giicht, e reecht emol nët mat der Hand bis op de Kapp — du denks nëmmen esou wäit wéi déng Nues reecht; 4) «ausreichen, langen» — d'Seel reecht nët bis duer — et räächt nët — souwäit räächt et nët bei him (er ist zu dumm, dazu unfähig) — dafür meist: duergoën — Zussetz.: erräächen.
 
räächen, reechen II — s. riechen.
 
räächeren, reecheren trans. Verb.: «räuchern» — dafür auch: dämpen, dréchenen, räzen I — Zussetz.: ausräächeren — Abl.: Geräächers N.
 
Räächerkummer F.: «Räucherkammer» — dafür auch: Räzhais-chen, Flääschhais-chen, -kummer (s. d.).
 
Rä(ä)flek (phV. Rief-, Reef-, Räeflek) M.: «Rebenableger» — Rääfleke planzen, setzen.
 
räbbelen I trans. Verb.: «beim (Karten-, Knicker-)Spiel alles abgewinnen» — cf. bäppen, beidelen sub 2).
 
räbbelen II intr. Verb. — s. klibberen sub 2) — du kanns mech r.
 
Räbbidämmi M. — s. Rämmidämmi.
 
rächelen intr. Verb.: «quaken» (Frosch) — cf. Fräsch sub 1).
 
rächen refl. Verb.: «sich rächen» (Neol.) — dat rächt sech alles (eng Kéier).
 
Räckel (Echt.: Rekel) M. 1) «Rock des Meßdieners»; 2) a. «Priesterrock»; b. «weißer Chorrock für amtierende Geistliche» — cf. Rack I sub 3).
 
Räckelchen M.: «Röckchen» (Dim. zu Rack (s. d.)) — engem de roude R. weisen (s. Rack) — Grompren a Räckelches (Pellkartoffeln) — Zussetz.: Routräckelchen (s. d.).
 
Rädder M. — s. Reider I.
 
räddereg, -ig Adj.: «mager» — r. Béischten.
 
Rädel I, Réidel, Riedel ON.: «Rädelingen» — Dorf in der belgischen Provinz Luxemburg — B 6 — frz. Radelange.
 
Rädel II, Redel (Luxemburg-Stadt: Riedel, Nösl.: Réidel, Hosingen: Räd) M.: 1) «Riegel, Verschlußbolzen» — en hëlze, en eise R. — maach de R. an! (schiebe den Riegel vor!) — Drohung der Ehefrau: wann et spéit gët, Männchen. as de R. zou! — cf. Guertstaf sub 1); 2) a. «junger, schlanker Baumstamm» (lok. Reckingen/Mersch: Buchenstamm); b. «Knüttel» (lok.: Vianden); c. «Holzpflock, der an der Halskette des Rindes baumelt, um das Weglaufen zu erschweren»; 3) «dickes Stück Brot» (über den ganzen Laib geschnitten) — dafür auch: Räwel, Rämel; 4) (derb) «Penis»; 5) «hoch aufgeschossener Bursche» — wat as dat e R. gin!
 
rädelen, redelen trans. Verb.: 1) «verriegeln»; 2) «mit einem Riegel versehen» (Wb.06) — Zussetz.: of-, ver-, zourädelen.
 
Rädel- -gänn F.: «oberster Heuboden» — cf. Gänn; -fäsch F.: «Faschine mit Knüttelholz» — cf. Raumfäsch.
 
Räer, Rär (Nösl.: Reier, lok.: Reel) M.: «Reiher» — Arten: gemenge R., groe R., Fëschräer (s. d. — Ardea cinerea) — kaupege R. (Rallenreiher — Ardeola ralloides) — roude R. (Purpurreiher — Ardea purpurea) — klenge R. (Zwergrohrdommel — Ixobrychus minutus) — Zussetz.: Hauwe-, Nuetsräer — lok. Greiveldingen: Här — lok. Rosport: d'Fënterhären (Reiherkolonie im Ort genannt: op Fënter) — Raa.: jäizen, Kreesch din ewéi e R. (laut lärmen, [Bd. 4, S. 20] schreien) — en Hals ewéi e R. (ein langer Hals) — de Schësser (Durchfall) hun ewéi e R. — vum Birefuppes huet ee geschass wéi d'Rären.
 
Räerschmalz N.: «Reiherschmalz» (Fischerglaube: äußerst wirksame, aus den Schenkeln des Fischreihers hergestellte Fischwitterung).
 
Räf, Reef (Pl. Räfer, Refer, Dim. Rääfchen, Reefchen) M.: 1) «Reifen» (Rad-, Faßreifen) — Ra.: e R. zevill, ze wéineg hun (nicht ganz bei Trost sein); 2) «Spielreifen» — mam R. spillen (im Nösl. dafür nur: Rank); 3) «Ring» — en huet Räfer ëm d'Aen (Augen) — et as e R. (Hof) ëm de Mound, et gët Reen — cf. Rénk.
 
Räf-/Reef- -eisen N. — s. Bandeisen; -zaang F.: «Reifenzange der Küfer».
 
räfeg, refeg Adj.: «mit Reifen umgeben» — r. Aen (umränderte Augen).
 
räich Adj.: «reich, vermögend» — Raa.: bas de r., bas de mer léif, du siefs Schellem odder Déif — wann d'Aarbecht ee r. méich, da wir den Iesel méi r. ewéi de Mëller — vum Schaffen as nach kee r. gin — mat räiche Leit as all Mënsch frëndlech — déi räich Leit haten ewell zjoër genuch — déi r. Leit kloen am meeschten (dermeescht) — déi r. Leit sin ëmmer gescheit — déi r. Leit hun et nët vum Ewechgeheien — déi si schwéier, schwéngzeg r. — wann een alles wéisst, hätt een nach Zäit genuch fir r. ze gin — deen hat r. Monnonken, en huet sech r. gëierft (er hat sein Vermögen geerbt, nicht erarbeitet) — hien as al r., a säi Grousspapp wor et schon — en as häämlech r. (er ist vermögend, läßt es aber nicht merken) — Wortspiel mit riechen (lok.: Echt.): deen as esou r., wann en ee léisst (einen Bauchwind streichen läßt), räicht (riecht) et an der ganzer Noperschaaft — räich Läit (cf. Räicherleits) — aarm a r. — cf. aarm, déck sub III, 1) — Zussetz.: nei-, stäräich.
 
Räichel, Reechel, Reichel ON.: «Reichlingen» — Dorf der Gemeinde und des Kantons Redingen — 220.

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut