LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Reia bis Réikléi (Bd. 4, Sp. 33a bis 35a)
 
Reia weiblicher Vorname: «Maria» — s. sub Maria.
 
Reibel M.: «Stößel, Reiber».
 
Réibéiser (lok.: Trintingen) M.: «Hummel» — cf. Bommel.
 
Réibriet, Reebreet, Ribreet(lok. z. B. in Echt., Vianden belegt) N.: «Totenbrett» — in der Ra.: op dem R. leien.
 
Réid I M.: «Rinderkrankheit infolge Fressens von Giftpflanzen oder Eichenlaub» (nach C im Ösling, Wb. 06).
 
Réid II, Ridd M.: «Ried» — s. Ridd II.
 
Réideg (Pl. Réideger, Réidécher, Réidercher — Echt.: Riddich, Pl.: Riddijer) M.: 1) «Radieschen» (Raphanus sativus) — dafür auch: Mountréideg; 2) «Rettich» — Arten: schwaarze R., Béier-, Summer-, Wanterréideg — Volksmed.: schwaarze, geschappte R. a Branntwäin as gutt fir de Mo an d'Liewer, grad ewéi de Mierréideg — cf. Ramelass; 3) (lok., spaßh. im Pl.: Réidercher) «Hämorrhoiden» — cf. Kiischtchen I.
 
Réidel ON. — s. Rädel I.
 
Réiden (un der Atert), Réidéng ON.: «Redingen» — Gemeinde und Kanton Redingen — 244 — dazu: Réidener — de R. Kanton, de R. Maart usw. — cf. Däitsch-Réiden sub däitsch, auch: Réidéng.
 
reiden (Konjug.: Part. Prät.: geri(d)- den — lok. Redingen, Ind. Präs.: du rechs, hie recht neben du reits, hie reit, Part. Prät.: geritt, gerit — Westösl.: rεgdən, Ind. Präs.: du recks, hee reckt, Part. Prät.: geridden — Nösl.: rəgdən, Ind. Präs.: du récks, hä réckt, Part. Prät.: geridden) intr./trans. Verb.: «reiten» — Kinderreitliedchen: sou (wéi) r. déi Häre mat hire stolze Päerden, zuck, zuck, zuck / sou r. déi Bauere mat hire gëllen Aueren, drop, drop, drop / sou r. déi Jéngelcher mat hire sëlwer Kléngelcher, tripptrapp, tripptrapp, tripptrapp / sou reiden déi Jëffercher mat hire schéine Pantëffelcher, scht, scht, scht / sou r. déi Kënnercher mat hiren Zockermënnercher, suck, suck, suck — sou r. déi Hären, mat hire stolze Päerden / sou r. déi Jëffercher, mat hire gëlle Pantëffelcher / sou r. déi Baueren, déi Schelme vun Nataueren (s. d.) / wéi gät déi Poscht? (MKr. Nr. 78, 79) — Raa.: wie sele reit, deem bliddert den Aasch (ungewohnte Arbeit ist schwer) — besser schlecht geridden (gefuer), wéi gutt (stolz) (ge)gaangen — übtr.: op engem r. (jem. aufsässig sein) — spaßh.: d'ganzt Duerf reit op mir, sot d'Fra — Zusatz: ma ech dreiwen et och deemno — nët op engem Päerd mat engem r. (nicht mit jem. einverstanden sein) — si r. openeen (rivalisieren, streiten) — op eppes r. (auf etwas bestehen, auf etwas halten) — de Professer reit op der Grammatik — e kënnt all Abléck mat där aler Leier geridden (wiederholt beständig dasselbe) — ech si séier mat him geridden (habe ihn schnell abgefertigt) — Zussetz. — s. sub Räit — cf. ugeridden.
 
Réidéng I ON.: «Rodingen» — Ort der Gemeinde Petingen, Kanton Esch-Alz. — 469 — heute meist: Rodange (wie frz., Ton: 1) — Ortsteile: Nidder-, Uewerréidéng.
 
Réidéng II ON. — s. Réiden.
 
Réider M.: «Ratgeber» — Spw.: de R. as nët besser (esou gutt) wéi den Déider (s. d.). [Bd. 4, S. 34]
 
Reider I (lok.: Rëdder, Redder, Regder, Räd, Reid, Rieder) M.: 1) a. «großes, hölzernes Getreide-Schüttelsieb» (heute kaum noch gebraucht, wird mit einer starken Kette an einem Dachbalken befestigt, hat im Boden fingergroße Löcher, um die feine Spreu und das Getreide durchzulassen; was im R. zurückbleibt nennt man: Gereiders N.) — Echt.: mäi R. hoat grussig Verzeileecher (ich verzeihe gern, viel) — (dafür auch lok. z. B. in Bous, Remich) Puter, Stadtbredimus: Bu(e)ter; b. «Haarsieb»; 2) «amtlicher Anschlagkasten mit Drahtgitter» — et hänkt am R. (es ist öffentlich angeschlagen) — en hänkt am R. (bei Zwangsversteigerung) — im bes.: si hunge schon am R. (Anschlag des Heiratsaufgebotes) — een aus dem R. huelen (eine geplante Ehe kurz vor der Heirat zunichte machen — C) — dafür auch: Këscht (s. d. sub 2)a), Vullekuerf (lok.: Martelingen — s. d. sub 2); 3) (lok.) «Schiebtürchen im Beichtstuhl» — cf. Hiirzel sub 2).
 
reideren (phV. s. sub Reider) trans. Verb.: 1) «mit dem Reider sieben» — Ra.: gereidert as nach laang nët gesaft oder et kann een alt emol r., ma 't muss een nët alles saffe wëllen (man soll nicht zu kleinlich sein) — dou kanns r., de brouchs nët ze siften (Echt. dsgl.); 2) «mit dem Unterkiefer wackeln beim Sprechen» (lok.: Rosport) — e reddert mat der ënneschter Maul — dazu Verbadj.: gereidereg(t) «mit großen Löchern» — Abl.: Gereiders, Gereiderts N. — s. Reider sub 1)a.
 
Reider II M. — s. Räiter.
 
Réidhock, Réitock M.: «Zargzieher» — cf. Buedemeisen.
 
reien I, réien, räen trans./intr. Verb.: «rudern» — im Ausdruck: rei (réi) mech iwer (Zuruf an den Fährmann) — cf. hol(l)iw(w)er, Fuerhaus.
 
reien II unpers. Verb.: «reuen» — cf. rauen.
 
reien III (Part. Prät.: gereit, geriën, gerijen — Westen: räen) trans./intr. Verb.: 1) «(auf-)reihen» — nu reit iech! (stellt euch in eine Reihe auf, z. B. der Lehrer zu den Kindern) — Pärele r. (Perlen einfädeln) — Wetterregel: wann d'Dauwen sech r., gët et Reen (D); 2) a. «aufräumen» — ech hun de ganzen Dag nach hei ze r. — ech r. méng Saachen — e Stéck r. (ein Feld zum Pflanzen vorbereiten); b. «durchforsten, ausräumen» — de (am) Bësch r. (cf. raumen sub 1) — Abl.: Gerei N.: 1) — an d'Gerei haen (in die Reihe); 2) «Fußbiege» — cf. Rei III Gereis N.: «was aus der Scheune, dem Schuppen weggeräumt wird» — Zussetz.: a-, aus-, opreien.
 
Réier I, Rouer F.: «Zeit des zweiten Pflügens des Feldes, der zweiten Hackarbeiten im Weinberg» (die Ruhr) — d'R. war verreent (verregnet) — dafür auch: Réieren, Roueren N.: «Arbeit (und Zeit) der zweiten Hackarbeiten im Weinberg, des zweiten Pflügens» — die Arbeiten im Weinberg heißen, erstes Hacken: d'Kappen, d' Kapp, d'Haen; zweites Hacken: Réieren; drittes Hacken: Schären (Unkrautvertilgung, Lockerung des Bodens).
 
Réier II, Réierer M.: «Gerät zum Umrühren des Mörtels in der Mörtelgrube» — cf. sub Speis.
 
réieren I (Part. Prät.: geréiert, gerouert, Nösl.: reren, riren — Part. Prät.: gereert, geroort) trans./intr. Verb.: 1) a. «rühren, bewegen» — e réiert keng Oder am Leif (er ist mäuschenstill) — en huet keng Hand geréiert, fir mer ze hëllefen (er hat nicht das Geringste getan, um mir zu helfen) — deen do weess den Daum ze r. (der gibt gute Trinkgelder) — übtr.: e wor ganz geréiert, gerouert (sehr gerührt), iron. Zus.: wéi en Dëppe Quetschegebääss — e Rousekranz, e Gäälchen un eng helleg Statu r. — et hätt ee gemengt, et kënnt een e Rousekranz un et (scil.: Meedchen) r. (man sah sie für besonders züchtig an); b. «umrühren» — d' (am) Gebääss r. — réier d' (an der) Zopp, soss brennt s'un! — du muss den (am) Deeg r. — sou gët de Bräi geréiert, nët esou (sagt man mit einer kreisförmigen Bewegung in Richtung des Uhrzeigers) — cf. Dreck; 2) a. «nachsagen, besprechen» — et duerf keen dru r. (man darf nicht einmal andeutungsweise davon sprechen) — un deen däerf kee r. (nicht von ihm sprechen) — eng Ierfschaft r.; b. (abfällig) — an deem Haus do gët alles geréiert (durchgehechelt) — engem un d'Éier r. (Ehrenrühriges aussagen) — réier nët drun! (bleib mit den Fingern weg!); refl.: 3) a. «sich rühren, bewegen» — ech konnt mech nët méi r. vu Middegkeet (ich war todmüde, völlig erschöpft) — d'Zëmmer wor esou voll Leit, du konns dech nët méi r. a kéieren — zu där Zäit konnt ech mech nët r. a kéieren (war ich mittellos) — déi Leit si vir bäi an hanne widder, si kënnen sech nët méi r. — drohend: wann nach een sech réiert [Bd. 4, S. 35] da gët et Streech! — et wor esou stëll, kee Blat huet sech geréiert; b. «(von) sich hören lassen, sich bemühen» — et réiert sech näischt (man hört nichts) — hien huet sech nach nët geréiert (ließ noch nichts von sich hören, auch: er hat sich noch nicht bemüht) — e réiert sech nët fir ze bezuelen — Zussetz.: be-, ëm-, op-, u-, verréieren.
 
réieren II trans./intr. Verb.: a. «einmal, meist: zweimal pflügen» (nicht im Ösling bekannt); b. «zum zweiten Mal (tiefer) pflügen im Frühjahr»; c. «zum zweiten Mal (tiefer) harken im Weinberg» — cf. éieren, pléien, Réier I.
 
Réierer M.: «Rührlöffel, Rührgabel» — Zussetz.: Gebäässréierer — cf. Réier II.
 
Reif F.: «Mundharmonika» — (Kinderspr.) — cf. Mondspill.
 
Reifelholz N.: «Glättholz der Sattler» — cf. Lekholz.
 
Reifstän, -steen M.: «Reibstein» — s. Birestän.
 
Réigras N.: 1) «wolliges Honiggras» (Holcus lanatus); 2) «gelber Ackerklee» (Trifolium campestre).
 
réijoulen, réiolen trans. Verb.: «rigolen» — cf. rigollen.
 
Réikléi M.: «Kleeart» (Wb.06) — cf. Dréischkléi.

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut