LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Rhäindauf bis Richtegkät, -keet (Bd. 4, Sp. 49a bis 50b)
 
-dauf F.: «kleine Möwe» (sp.?); -fränsch M.: «Reb-, Weinsorte» (Rheinfrensch) — dafür heute: Elbling — cf. Alben, Fränsch, Gréngfränz; -int F.: «Stockente» — cf. Int; -länner M.: «Rheinländer, Tanzart»; -märel F.: «Ringamsel» — s. Kragmärel; -schëff N.: «Rheinschiff»; -schmuelef F.: «Fluß-, Küsten-Seeschwalbe» (Sterna hirundo, St. paradisaea); -wäin M.: «Rheinwein».
 
rhäinesch (lok.: ränesch) Adj.: «rheinisch» — eng r. Biitchen (s. d. sub 2).
 
Rhododendron (Pl. Rhododendren — Ton: 3) M.: «Rhododendron, Alpenrose».
 
ri im Kinderreim (Schoßlied): ri, ra, rutsch, mir fuere mat der Kutsch, mir schéisse mat Kanounen, ri ra (piff, paff) Bounen.
 
Riband (Pl. Ribänn), Ruban (wie frz., Ton: 1) M.: «Zierband» — cf. Flätsch sub 1).
 
Ribarb, Rübarb M. — s. Rubarb.
 
Ribambelle(wie frz., Ga) F.: «Menge» — eng R. Kanner.
 
Ribb (Pl. Ribben, Dim. Ribbchen — Var. Réib, Pl. Réipen, Dim. Réibchen) F.: «Rübe» (Brassica rapa — cf. sub Koul) — laang R. (lange) — stuppeg R. (Plattsamenrübe, Tellerrübe) — Stoppelr. (Stoppelrübe) — rout (rote), wäiss (weiße) R. — vom Nährwert der Rüben heißt es spöttisch: vun de Ribben an der Zalot (Salat) falen engem d'(Huese-)Bändelen erof — Echt.: d'Réipen hoa mich verdriwen, fer d'Flääsch wär ich bliwen (Dienstbote zum Herrn) — Kinderreim (in Berdorf nach C): dat Meedchen éisst déi Réipen, dat Meedche geet zum Danz; dat Meedche spréngt alt hannenerëm, déi Réipe komme ganz — übtr.: d'Saach geet an d'Ribben (die Angelegenheit ist verloren) — an d'Ribbe goen (sterben) — cf. Ribbegaart, Meedchen sub 1), Spruch.
 
Ribbe- -britt F.: «Rübenbrühe» — dat as eppes wéi R. (für eine fade Suppe); -feld N.: «Rübenfeld»; -gaart (lok.: Réipegäärtchen) M.: «Kirchhof» — in der Ra.: et geet an de R. (mat em); -geschmaach M.: «Rübengeschmack»; -g(e)läf N.: «Rübenkraut, Blattwerk der Rübe»; -som (meist: Ribbsom) M.: «Rübsamen» (Brassica rapa oleifera) — en huet Oueren, du kënns R. dra séien (sehr schmutzige Ohren) — et kënnt ewéi R.(es wächst üppig) — R. fir d'Vullen (Raps) — auf die Frage: kënns de gläich erëm? erfolgt die spaßh. Antwort: soss wir ech jo schlechter ewéi R.; -soomsueleg (Ribbsooms-) M.: «Rübsamenöl»; -wee M. (lok.: Echt.) — in der Ra.: e gät de Réipewee (er wird sterben).
 
Ribbchen F.: 1)Dim. zu Ribb; 2) «magerer Mensch».
 
Ribbkraut N.: «Rübsen» (Brassica rapa oleifera).
 
Ribbsom M. — s. Ribbesom.
 
ribbseg Adj.: «holzig» (von Rüben) — cf. holzeg.
 
ribbsen intr. Verb.: «nach Rüben schmecken, riechen» — Echt.: Dir eesst kän Réipen? — Nän, si réibse mer zevill.
 
Ribott F.: «Sauferei, Zecherei» — en as an der R. — Echt.: et säin där Ribotte vëllig a genouch — déits d'ämol dat Ribotte säi loossen! — dazu (bei Ga): ribotéieren intr. Verb.: «saufen»; Riboteur M. (wie frz. gespr.).
 
Rich, Richi (Ammenspr.) M.: «Parfum» (eigtl. Riechendes).
 
richeg Adj. — in der Ra.: sech r. maachen (sich leicht parfümieren).
 
richen, réchen (Nösl.: rauchen [-ç-], Sauer: réichen, Westen: räichen — Konjug.: Ind. Präs.: ech richen, réichen, rauchen, du richs, réichs, rauchs, räichs, réchs, et richt, réicht, raucht, räicht, récht — Konj. Prät. Nösl.: ich réch — Ind. Prät. Nösl.: ich roch — Part. Prät.: gericht, geroch [-x-], geré[i]cht, geroch [-x-], Nösl.: [-ç-] gerochen) trans./intr. Verb.: 1) a. «riechen, mit dem Geruchssinn wahrnehmen» — richs d'eppes? — rich [Bd. 4, S. 50] emol! — ech riche gutt (ich habe einen guten Geruchssinn) — en hält d'Nues esou héich, du mengs e géif frëscht Brout r. (von jem., der stolz einhergeht) — d'Päerd r. d'Krëpp (spüren, daß es Feierabend ist) — d'Honn hun eppes gericht — et muss een nët un alles r. goen (ewéi d'Honn) — wien et récht, bei deem et (hanneneraus) krécht (wenn jem. einen Bauchwind streichen läßt) — ech r. näischt, ech hun de Schnapp — übtr.: ech kann deen nët r. — hie ka kee Preiss r. (nach gesinn) — si kënnen sech nët r.; b. «(voraus-)ahnen, merken» — ech konnt dat nët r. — hie richt, datt d'Lompe geschwënn(er) sténken — et mengt een, du häss et geroch — richs de näischt? 2) a. «duften, riechen nach» — wéi dat esou gutt heibanne richt! — dat richt nët gutt — et richt och nach nët no Vioulen (Anäis) hei — wéi richs du esou gutt! — d'Blumme riche staark den Owend — hei richt et no méi! (wenn es gut aus der Küche riecht) — et richt no Damp, no ugebrannt, no Gedrénks, Faarf, Tubak — du richs no Béier — et richt no aarme Leit, nom Aarmutt, nom Gas, nom Iessen, no der Kichen, nom Honger, nom Keller, nom Stall, no Piss usw. — d'Fësch r. d'Haus voll — et richt ugebrannt, stéckseg, muffzeg, gräzeg, räzeg, sezeg — Echt.: et hoat no Steekebamolig geroch (nach Prügeln); b. «übel riechen» — e richt aus dem Monn — säin Otem richt — d'Fleesch richt (faulzeg) — spaßh.: rich emol wéi et richt! — cf. mipsen, fachen sub 2)b.
 
Richer(t), Réicher(t) (lok.: Richel) M.: «Nase, Riechorgan» — do has d'e gudde R. — cf. Nues sub 1).
 
richteg, -ig (Osten: riichtig, lok.: riteg) «richtig, genau» — A. Adj. — dat as de richtege Mann op der richteger Plaz — mir hun dat richtegt Framënsch an d'Haus kritt — dat as nach e richtige Bauer — dat as nun eemol e richtegen Iesel (Dummkopf) — eng r. Äntwert — et si keng r. Wënter méi — elo as déi r. Zäit fir ze séien — as dat hei dee richtege Wee? — d'Rechnong as nët r. — et as nët r., wat s de sees (es stimmt nicht) — alles wat r. as! — deen as nët méi r. am Kapp — dat geet nët mat richtegen Dénger zou — ech hun et (d'Rechnung) r. (die Rechenaufgabe) — as et esou r.? — ee mam richtege Numm nennen — engem Kand de richtegen Numm gin — cf. Numm sub 1); B. Adv. — et as r. Wanter — r. gebiicht, as r. geschoss — dat as nët r. gerechent, geschriwwen, gezielt, gesongen, gespillt — r. geholl, misst et esou sin — et weess kee r., wéi et gaang as — geet d'Auer r.? — den Zuch as nët r. (nach Fahrplan) fortgefuer — den Owend maache mer et r. (Verlobung) — verstärkend: «wirklich» — ech hu mech emol r. sat giess — ech war r. frou — ech hu r. misse laachen — dat hues de r. domm ugepaakt — Interjek.: ganz r.! C. Adj.: «gerecht» — r. uertelen — wann s de wëlls r. bleiwen, da muss de dat maachen — substantiv. (oft iron.): Richtegen M. — du wiirs mer jhust (grad) de R.! — do bas de (grad) un dee R. komm — ma du bas grad de R. dofir! — dee R. as nach nët komm, gebak (von einem wählerischen Mädchen gesagt); Richtegt N. — en huet dat R. nach ëmmer nët fond (das Richtige, auch: die richtige Frau) — dat wor grad dat R. (iron.: das Unangebrachte) — du schéngs mer dat R. ze sin (zu einer Frau, einem Mädchen) — dat Richtegst wat mer maache kënnen, dat as elo unzegoen.
 
Richtegkät, -keet F.: «Richtigkeit» — dat huet och alt séng R.

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut