LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Sank bis Sau- (Bd. 4, Sp. 86a bis 88a)
 
Sank I (lok. Wiltz: Saank, lok. Esch-Sauer: Sonk) F.: «Senke, Bodenvertiefung» (auch als Flurname) — cf. Griecht, Sallek, Däift, Däicht, Säift, Säicht, Dällt, Komp sub 5).
 
Sank II — in der Redewendung: ouni S. a Klank (ohne Sang und Klang).
 
Sankt, Sant, Sënt (s-, auch: Zankt, Zënt, Saint(e) — wie frz.): «Sankt» — S. Méchel, Jousep, Maximäin — Sainte Sophie (s. Kongregatiounsgaass) — s. Zankt — cf. Zinnikleeschen.
 
Sanktioun (s-) F.: «Sanktion» — Sanktiounen huelen.
 
sanktionnéieren (s-) trans. Verb.: «sanktionnieren».
 
Sann (häufiger: Sënn — s. d.) M.: «Sinn» — wat soll en nëmmen am S. hun? — et koum mer nët an de S. — hien huet näischt Gutts (keng Gutt) am S. — mir sin enges Sanns — guddes Sanns sin (gut gesinnt sein) — wann hie guddes Sanns gewiescht wir, da wir e komm — ech sin ës emol Sanns (habe wenigstens die Absicht) — si waren ës nët Sanns ze verkafen — hien as aneres Sanns gin (hat seine Meinung, sein Vorhaben geändert) — dazu: gesannt (s. d.) — cf. Schna II, Schlau I.
 
Sannchen, Sanni weiblicher Vorname: «Susanne» — cf. Susann.
 
sanneft (lok.: Untersauer) Adj./ Adv.: «sanft» — e sannefte Charakter — mir si ganz s. dorof gerëtscht.
 
sannen (lok.: Simmern) intr. Verb.: «leise weinen» — cf. sampen.
 
Sant (s-) — s. Sankt.
 
sant Adv. — s. samt.
 
Santé (wie frz., Ton: 1), Santee F.: 1) (Interj.) «Gesundheit» (Zuspruch beim Trinken, Niesen) — à vot' santé! — à la vot' (s. d.); 2) F: «Gesundheitsministerium» — e schafft an der S.
 
Santim (z-, phV. Echt.) M. — s. Zantim.
 
Santimeter (z-, phV. Echt.) M. — s. Zantimeter.
 
sappen intr. Verb.: «feucht sein» — d'Mëscht muss knappen an nët s.
 
Sapperlout, -lott (s-, Ton: 3, Nebenton auf 1) Interj.: «Sapperlot» — cf. Zapperlout.
 
Sapristi (s-) Interj.: «Sapristi» — cf. Zapristi.
 
Sara weiblicher Vorname: «Sarah» — cf. Zara, Salli.
 
Sardell F.: 1) «Sardelle» — cf. Sardin; 2) «kleiner Fisch» — Frage: wat hues de gefaang? — Antwort: och, e puer Sardellen (Sardellecher).
 
Sardin (Ton: 2, Pl. Sardinnen, Dim. Pl. (Echt.) Sardincher) F.: «Sardine» — Echt.: en hoat noach e poar Sardincher (Sardellecher) om Koap (ein paar über die Glatze geordnete Haare, entspricht dem deutschen Sardellenbrötchen) — bréng eng Këscht Sardinne mat!
 
Sardinne- -béchs-, këscht F.: «Sardinenbüchse»; -schlëssel M.: «Schlüssel zum Öffnen der Sardinenbüchsen». [Bd. 4, S. 87]
 
Sarg (lok.: Lux.-Stadt) M.: «Sarg» — s. Doudelued, Lued, cf. Sarrek — dazu: Sargmagaséng M.
 
Sarlach M.: «Schierling» — s. Schierlek.
 
Sarrek (Sauer und Mosel, phV.: Särrek, Sërrek, Echt. dafür: Soarg) M.: «Steintrog (gelegtl. Holztrog), z. B. Sammelbehälter für Küchenabfälle».
 
Sartull (Ton: 2) F.: «kleine Lamprete» (Wb.06).
 
Sachet (wie frz., Ton: 1) M.: «Säckchen» — e S. Lavendel, Zockerbounen.
 
Saster M.: «Plunder, Haufen» — de ganze S. as keng dräi Su wäert — e koum mam ganze S. ugereest — wat maache mer mat deem S.? — cf. Buttéck, Krom, Plënner.
 
sat (Nösl.: satt — das Wort sat gilt vielfach als unfein, bes. in der Antwort auf die Frage: Wëlls de nach eppes? — Neen (Merci), ech si s.) Adj./Adv.: 1) a. «satt» — Raa.: deen sech nët s. ësst, leckt sech och nët s. — wat weess eng Sau, déi s. as, vun den Hongregen — Spw.: dien nët selwer hat, gët sele s. — ech sin esou s., et kënnt ee mir eng Séissel um Nuewel klappen, e Baartmesser om Bauch ofzéien — hien as esou s., dass e bal an der (an enger) Säit opfiirt — 't as egal wouvun att ee s. as — wenn jem. beim Essen rülpst, heißt es: lo as eng Sau s. — spaßh. Zus.: bréngt den aneren nach eppes — deen elo as nët s. ze kréien — iesst eech nët s. Zopp, et kënnt nach eppes — sech s. iessen an drénken — an deem Haus kritt een nët s. z'iessen — dat mécht s. (sättigt — cf. siedegen) — d'Käch (Köche) gi vum Lecke (Geroch) s. — — si waren nët esou kéng fir sech s. z'iessen (aus Geiz); b. «bezecht, betrunken» — in vielen Redewendungen und Vergleichen, z. B.: en as déck s., pupps., douts., s. ewéi eng Bei, eng Kou, e Päifer, wéi honnertdausend Mann usw. — en as s.; 2) «überdrüssig» — ech sin dës (ës, sénger) s. — ech sin (hun) ës s. bis iwwer d'Oueren, bis hier (mit der Gebärde bis an den Hals) — ech hun dës s. ëmmer dat selwecht ze héieren — cf. Ierbës, Kaz; 3) «sattsam, in Fülle» — wat wëlls de hun, si hun alles s. — mir zille s. Geméis fir äis — mir hun nach s. Zäit (Zäit s.) — sichs de no Bier (Beeren)? do hanne steet ës s. — mir hätten elo s. Reen — wéi d'Fra sech s. gekrasch (geweint) hat, du wor et hir besser — ech konnt mech nët s. dru kucken.
 
Satan (lok. auch: Zatang — lok. Remich: Soten) M.: «Satan, schlechter, hinterlistiger Mensch» (Schimpfwort) — sou e S.! — du S. an Zivil! — lok. Remich: alles geet zu Soten — cf. Däiwel.
 
Satin (wie frz., Ton: 1) M.: «Satin» — dafür auch: Za(r)täin — dazu: Satiñsstoff M.
 
Satinett (s-) M.: «Satin ähnliches Glanzgewebe» — dafür auch: Zatinett.
 
Satisfaktioun (s-), Zatisfaktioun F.: «Genugtuung» — en hat keng S. mat sénge Kanner — ech konnt him dach déi S. nët gin — en Exame mat S. passéieren (mit der Note «ausreichend») — ech hun deem Meedche misse S. gin.
 
Sau (langer Diphtong — Pl. Sai [kurz], Dim. Saichen, Sächen) F.: 1) «Sau» (Mutterschwein) — Raa.: déi faulst(e) S. huet ëmmer dee gréissten Trach (eine fette Pfründe u. wenig Arbeit) — all S. war fir d'éischt e Fierkelchen — wann eng S. nëmmen ee Fierkel huet, da gët et e schéint Schwäin — besser enger aler S. an d'Maul falen ewéi där Klap — d'S. wullt esou gutt ewéi de Buerg — in vielen Vergleichen: en as voll (betrunken) ewéi eng S. — 't reent ewéi eng S. — deen as esou frëndlech ewéi eng (al) S. — dat Zëmmer gesäit eraus ewéi eng S. — e fiirt ewéi eng S. (er fährt rücksichtslos Auto, auch sehr schnell) aber: d'S. fiirt gutt (cf. sub 2)e.) — Nösl.: datt (scil.: Gezei) geet em wi der S. de Sadel — wenn jem. oft (bei Tisch) Bauchwinde streichen läßt: d'Lach (den Aasch geet em) steet em op ewéi enger gesengter S. — e lauschtert wéi eng S., déi an d'Baach säächt — eng jong, eng al S. — d'S. as rauscheg (béiereg) — d'S. as voller Fierkelen (voll Fierkel — trächtig) — eng wëll S. (Wildsau) — Lied in Echt.: Säis de nët di S. am Gouert, säis de nët, wat dät se, frësst der all déi Réipen raus, kënnt en Fra, déi schlät se — Zussetz.: Fierkelssau — cf. Bräi, Häässebräi; 2) a. (abfällig) «schmutziger, schlampiger Mensch» — Ra.: léiwer eng S. ënnert dem Dësch wéi eng drop (wenn jem. bei Tisch auffällig rülpst, sich ungebührlich aufführt) — dat as eng richteg S. — sou eng dreckeg, al S. — d'S. spillen — en huet sech d'S. gestallt — d'S. erauskéieren; b. «Zotenreißer»; c. «Hure» — dat as eng schéi Saichen, eng schéi S. — [Bd. 4, S. 88] waars de rëm bei d'Sai? d. Militärspr.: en huet mech zur S. gemaacht; e. anerkennend: eng S. am Fussball — eng S. am Latäin — 't as eng S. am Fueren (cf. sub 1) — kameradschaftlich: wéi as et, al trei S.? — eng stramm S. (kesse Biene); 3) «Sauspiel» (Spiel und Gegenstand, Stein, Dose, Holzklotz, der bei diesem Spiel getrieben wird — (cf. Käbbi II) — mat der S. spillen, d'S. hidden, dreiwen, schloen (mit den Absätzen wird das Hauptloch Kessel [s. d. sub 5], Kesau, déck S., de Saustall getreten und mit den Enden der Hiffen [s. Hiff] oder Hiw[w]oën erweitert; um dieses Hauptloch werden im Kreis kleinere Löcher angebracht, ein Loch weniger als es Spieler gibt. Die Spieler gehen dreimal rundum, und singen: mir brauen de Braukessel, de bromm, wie säi Lach nët fënt, deen as domm [Var.: Braukessel, mer dreiwen d'S. aus! — Braukessel, mer dangen e Schwäinhiirt! — Braukessel, dräimol ronderëm, dee keng Kaul [kee Lach] huet, deen as drëm [cf. sub drëm — Ksp. Nr. 46]. — Jeder Spieler hat einen Stecken und sucht damit ein Loch im Kreis zu besetzen; dem es nicht gelingt, der muß d'S. hidden und versuchen die «Sau» in das Loch inmitten des Kreises zu bringen, was die andern Spieler mit den Stecken zu verhindern suchen; das Greifen mit der Hand war örtlich erlaubt); 4) «Gußeisenballen, der sich mit der Zeit im Hochofen festsetzt, kann nur beim Abbruch des Hochofens entfernt werden» — dafür auch: Wollef, Woulef; 5) (lok.) «die dickste Kugel im Kegelspiel»; 6) in Verbindungen (Adj. und Subst.) mit der Bed. von: a. (verstärkend) «sehr» — z. B.: saudomm, -kal — s. sub Komp.; b. (unwillig, wegwerfend — Ton: 1 oder gleichtonig — adjektiv.) — wat hun ech e Sau-spill! (Kartenspiel) — dat Sau-Feier as nët ugaang — ähnlich: Sau-bounen und Saubounen (s. sub Komp.); c. zur Bez. von etwas Außergewöhnlichem — eng Sau-Chance, e Sau-Gléck — cf. be-, versauen.
 
Sau- / sau-

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut