LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Schärféis(s)ercher bis Schëffbauer (Bd. 4, Sp. 116a bis 118b)
 
Schärféis(s)ercher Pl. M. — in der Ra.: Sch. maachen (Kratzfüßchen).
 
Schärmkaul F.: «Schindgrube, Schindanger» — cf. Schënnkaul.
 
Schärp I F.: 1) a. «Schärpe» — de Buurgermeeschter hat d'Sch. (Amtsschärpe) un; b. «(farbiges) Gürtelband» (getragen von Turnern, Minettearbeitern); 2) «gestricktes, längliches, schmales Halstuch»; 3) «Velum zum Halten der Monstranz» — cf. Segensduch.
 
Schärp II (lok.: Vianden) F. — s. Scharp.
 
Schärpendréier M.: «Zuträger» — cf. Flambosdréier sub 2), Rapportendréier.
 
SchärrtjenM.: «Kärrner» — frz. charretier.
 
Schäss I, Schass F.: «Entlassung» — d'Sch. kréien — d'Sch. gin — früher Schulspr.: e krut d'Sch., aacht Deeg (d')Sch. (Schulverweisung).
 
Schäss II M.: «Aufhebens, Getue» — an esou e Sch. méchs du dorausser! — cf. Geschëss sub schäissen.
 
schässen trans. Verb.: «entlassen, fortjagen» — hien as (vun der Schoul) geschässt gin — cf. fortschécken, fortjoen.
 
Schät I M.: — s. Schäd II sub 2).
 
Schät II (lok. Var.: Scheet, Schäit — Pl.: Schäder, Scheter) N.: «Scheit» — lee nach e Sch. Holz an de Kamäin — im Volkslied «Zu Arel op der Knippchen»: hien hätt geholl e Schäit (um die Frau zu prügeln) — eng Sch. (scil.: -kouerd — Korde Scheidholz — s. Schäderkouert) — Zussetz.: Biche-, Riichtschät.
 
Schät-, Schäderholz (lok. Bodange [Belgien]: Schägderhoulz) N.: «Scheitholz».
 
Schät-, Schäd(d)er-, Scheiderkouerd F.: «Korde Scheitholz».
 
schättereg Adj.: «schrill» (von der Stimme gesagt — selten — C).
 
schätteren (lok. lothringische Grenze) trans. Verb.: «kastrieren» — e souz do wéi geschättert (verdattert) — cf. schneiden sub 2)g.
 
Schätter(l)éngsbox (lok.: Stadtbredimus) F.: «Bube» (Spottname).
 
schätzens. schazen.
 
Schätzéng, Schätziën, Schätzijen (lok.: Scheetsien) † F.: 1) «(Wert-) Schätzung» — ménger Sch. no as e 50 Jor al — sein Schätziën as bei de Leide fort — e steet do wéi wann e séng Schätzije verluer hätt (verdattert, niedergeschlagen); 2) a. «Steuerfestlegung durch den Taxatorenrat»; b. diese festgelegte Steuer erlaubte Rückschlüsse auf Einkommen und sozialen Rang, daher z. B.: géi op d'Gemeng kucken, da schwätz de dénge Schätziën no — wann s de dénger Sch. no schwätz, dann häls de de Mond — d' Sch. mat den Oploën an dem Zupperliwwer.
 
Schätzengs- -mann(Pl. -männer) M.: 1) «Taxator»; 2) «Steuerbeamte»; -saamler, -sameler, -siemelerM.: «Steuereinnehmer»; -ziedelM.: «Steuerzettel».
 
Scheck M.: 1) «Scheck» — e Sch. ausstellen, aléisen — hien huet mat Schecke bezuelt — ech schreiwen der e Sch. — e falsche Sch. — Zussetz.: Bank-, Postscheck; 2) «Postscheckamt» — hie schafft (as) am Sch. [Bd. 4, S. 117]
 
Scheckbuch N.: «Scheckbuch».
 
schécken trans. Verb.: 1) «schicken, senden» — ech hun e Pak geschéckt — Bréiwen a kleng Päck schéckt een am beschte mat der Post — ech hun der déng Suë gëscht geschéckt (durch Postanweisung, Scheck) — schéck mer d'Rechnong! — e gouf vu Pontius zu Pilatus geschéckt — schéck em e freche Bréif! — een dem Honn hanne sch. — en huet him d'Jhandaarme geschéckt — engem d'Zeidéng sch. (jem. benachrichtigen) — hie schéckt der e schéine Bonjour (mat — er läßt dich grüßen) — een an den Abrëll sch. — mir sch. Iech nach haut e Mann (einen Arbeiter), fir Iech ze hëllefen — mir hun en op d'Schëff geschéckt (haben ihn abgewiesen, entlassen) — Ra.: schéck en Äfalt (en Iesel) fort (eraus, ewech), da kriss d'en (da kënnt en) Dabo erëm — schéck ee laanscht! (jem. soll vorbeikommen); refl. 2) a. «sich (gut) betragen, aufführen» — schécken d'Kanner sech, freet den Neklees-chen — wéi hun se (d'Kanner) sech geschéckt? — wann s de dech gutt schécks, da bréngen ech der eppes mat (z. B. Mutter zum Kind) — d'Kanner schécken sech ewéi d'Schwäin, d'Gissen (gar nicht) — sech schécken wéi en Hond (s. d.) an enger Käerchen — en huet sech op sénger neier Plaz nët geschéckt, du gouf e geschässt — d'Meedchen huet sech nët geschéckt (sich verfehlt) — schéck dech! — mahnend: nu schéck dech! — drohend: wann s de dech nët schécks, mäi léiwe Jong, da komm emol heem! b. «gedeihen» (von Kleinkindern, bes. von Haustieren) — d'Kanner hu sech gutt geschéckt — d'Fierkele sch. sech gutt — d'Kallef huet sech an der leschter Zäit guer nët geschéckt (cf. opdoen); c. «sich passen» — wat sech fir d'Bauere schéckt, schéckt sech nët fir d'Stiets — et schéckt sech fir si erëmzeruffen (die Einladung zu erwidern) — ech mengt, et déit sech bal sch. (fir) hien ze ruffen (einzuladen) — hie weess nët, wat sech schéckt! — et muss een allzäit maache, wat sech schéckt; d. «sich zum Besten fügen» — et schéckt sech him alles, e kann upake wat e wëllt — d'Saach wäerd sech scho sch. — et schéckt sech mer glat nët haut de muergen — et huet sech him gutt geschéckt (spöttisch von einem Mädchen, das schwanger ist) — Zussetz.: a-, fort-, no-, verschécken — cf. Geschéck, geschéckerlech.
 
schécker, schicker Adv. — in der Redewendung: deen hoat et sch. (ihm geht alles nach Wunsch — Echt.) — cf. schécken sub 2)d.
 
schéckerlech Adj.: «schicklich».
 
schëdden, schidden (Part.: geschott, geschutt — s. LSA Karte 163) trans./ intr. Verb.: 1) a. «schütten» (Flüssigkeit, lose Ladung) — schëtt mer eng Tas Kaffi, eng Drëpp (eraus)! — schitt d'Miel an en anere Sak! — schëtt d'Grompren aus dem Kuerf an d'Säck! — schëtt Waasser bei d'Blummen! — schitt nëmme keng Drëps laanscht! — schitt roueg! (du brauchs nët ze fäerten — spaßh. beim Einschenken von alkoholischen Getränken) — de Paschtouer seet zum Massendénger: schëtt, mäi Jéngelche, schëtt (beim Einschenken des Weines), 't geet jo nët vun déngem, jedoch beim Wassereinschenken (iron.): ma kéier d'Baach dran! — schëtt de Kaffi an de Krou! (den gemahlenen Kaffee in den Krug) — schëtt de Kaffi duurch d'Passett! (beim Ausschenken) — schitt nët alles duurcherneen — Raa.: wann s d'enger Geess dat do an d'Ouer schëtts, da leeft se bis op (hannert) Paräis (von schlechtem Getränk, bes. schlechtem Kaffee gesagt) — dat do as Waasser an de Pëtz (an de Rhäin, an d'Baach) geschott (es ist unnütze, vergebliche Arbeit) — engem eppes an d'Schong sch. (jem. für etwas verantwortlich machen); b. «stark regnen» — et schëtt (wéi) mat Ämeren — et huet geschott wéi mat Däicher (Teiche); c. «erbrechen» — déi kléng Kanner sch. — cf. iwwergin; 2) «die Haare verlieren» (auch refl.) — d'Déiere sch. d'Hor virum Wanter, am Fréijor — hie schëtt d'Hoer, awer d'Naupe bleiwen — hie schëtt sech (er verliert die Kopfhaare) — dafür auch: d'Hoer goe loossen; 3) a. «durch Schütteln ernten» — Äppel, Bire, Nëss, Praume, Quetsche sch. (goen); b. lok. im weiteren Sinne: «ernten» — im Volkslied: Mann schéckt Jokeli aus, e soll déi Bire sch.; Jokeli wëllt keng Bire sch., Bire wëllen nët falen — cf. rëselen — Zussetz.: a-, aus-, duurch-, ëm-, eraus-, iwwer-, no-, of-, op-, u-, ver-, zouschëdden.
 
Scheeds. Schäd I, II.
 
Scheefchen (phV. s. Ltb. 58, LSA Karte [Pl.] 102) N.: 1) «Schäfchen» (Dim. zu Schof — s. d.) — Raa.: säi Sch. geschuer hun (sein Schäfchen aufs Trockene gebracht haben) — en as nët Sch. wéi e Woll dréit (er ist ein Heuchler) — du léift klengt Sch.! (Kosewort — dafür auch: Schewi) — Kind: Bomi! — Großmutter: (Ja), [Bd. 4, S. 118] mäi Sch. (Schewi); 2) a. «Blütenstand verschiedener Bäume u. Sträucher, Hasel-, Weidenkätzchen» — cf. Miiss(en) I sub 2), Kätzchen sub 1); b. «Samenstand (Zapfen) der Nadelhölzer» — dafür auch: Dënneki (Itzig), Tënnebir (Koerich), Tënneboomschupp (lok.: Ösling), Bomba (Stadtbredimus), Diktchen (belgisches Sauertal), Dillendapp, Kiwwer, Lämmchen — cf. Dänne(n)däppchen, -dëppchen, -dillchen, -scheefchen, -wippchen, -wirschtchen, -zap; c. «Zittergras» (C) — andere Namen s. sub Wibbeldewapp; d. «Rosengallapfel» — dafür auch: Këssercher, Rousenapel (in der Volksmedizin gegen Kropf gebraucht); 3) (nur Pl.: Schewercher) «Schäfchenwolken» — d'Luucht as voller Schewercher — Wetterregel: wa Schewercher um Himmel sin, da gët geschwënn drop Reen — wann d'Schewercher eraussin, gët et Reen — lok. Echt.: d'Schewercher wëlle gedränkt geen; 4) (iron.) «die Gläubigen» — dir méng léif Schewercher, huet de Paschtouer gepriedegt, wiren nët esou vill Béck ënnert iech.
 
Scheef M. — s. Schaf II.
 
Scheefsonndeg M. — s. Buurgsonndeg.
 
Scheek I männlicher Vorname Var. zu Jacques (s. d.).
 
Scheek II F. — s. Schäk.
 
Scheer F. — in der lok. Ra.: Aue wi Sch. (kleine, kluge Augen — C).
 
Chef (wie frz. — Pl. Cheffen — /Sεfən) M.: 1) «Vorgesetzer, Vorsteher, Meister, Direktor» — de Chef huet gesot — als Anrede: sot Ch., wéi maache mer et elo? 2) a. «Haushaltsvorstand» — de Chef am Haus sin ech, sot d'Fra; b. «herrische Frau» — cf. Läitnant, Doumkapitel usw.; c. «Küchenchef» — maach dem Ch. méng Komplimenter! (im Volksmund oft gebraucht); 3) (Anrede) «Herr» — wéi as et, Ch.? — cf. Määschter sub 7), Här sub 4) — dazu in allgemein gebrauchten Wörtern frz. Herkunft: chef de bureau, chef comptable(-bel), chef de gare, chef de poste (alle Ton: 3) — abgekürzte Form für: Sergent en chef, Adjutant en chef.
 
Schëff (Pl. Schëffer, Dim. Schëff(el)- chen — s. d., stellenweise [Sauer, Mosel]: Schaff — cf. Schaffbauer) N.: 1) «Schiff, Boot, Nachen» — Raa.: dat kënnt mam grousse Sch. (um Kinder zu vertrösten) — et mengt een, hien hätt Schëffer um Rhäi schwammen (von einem Prahler gesagt) — en as op d'Sch. geschéckt gin (wurde abgewiesen, entlassen) — 't si Judden um Sch. (unerwünschte Anwesende — weil Juden bei Sturm dem Schiff Unglück bringen sollen) — en huet Schong wéi Schëffer (cf. Aacher, Naachen) — Zussetz.: Damp-, Motor-, Musel-, Sand-, Segel-, Rhäi(n)schëff; 2) «Kirchenschiff»; 3) «Schiffsschaukel» (nur im Pl.) — gees de mat op d'Schëffer?; 4) «Zeilenschiff» (Druckerspr.);
 
Schëff- -bam M.: «Schiffstange» — dafür auch: Daibam, Quantbam — cf. Schor; -bauer M. — s. Schaffbauer;

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut