LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Sëlwersand bis Sënn (Bd. 4, Sp. 212a bis 213a)
 
-sand M.: «Streusand, Scheuersand»; -schotzim Abzählreim — s. Dotz sub 2); -schwanzim Abzählreim: . . . Kréierkranz, S., Boff (MKr. Nr. 398); -stéck N.: «Silberstück».
 
sëlwereg, -ig Adj.: «silberig, silberglänzend».
 
Semen contra M.: «Wermuth» — cf. Batteralzem.
 
Semerei(en) F. (Pl.): «Sämerei(en)» — cf. Geseems.
 
Sëminär, Sëmenär (s-, ts-) M.: «Priesterseminar» — an de S. goen (ins Seminar eintreten) — am S. sin — aus dem S. austrieden — de klenge S. zu Baaschtnech (ges. für das geistliche Gymnasium in Bastnach) — de grousse S. (wurde für das Priesterseminar in Luxemburg gesagt) — dazu: Sëminäersbierg, -gaart M. — Stellenbez. in Luxemburg-Stadt; Sëminarist, Zëminarist M.
 
Sëmester (s-, ts-) M. und N.: «Semester» — en elert, elere S. (ewiger Student, bemoostes Haupt) — en elert S. (ein ältliches Fräulein, eine ältere Person).
 
Semoule (wie frz.) M. — s. Schmull.
 
Sëmul(l)zocker M. — s. Schmullzocker.
 
Sënd, Sënn (Assimilierung des Endkonsonanten cf. BGra § 13,1 — S. 42 — Pl. Sënden, Sënnen) F.: 1) «Sünde» — eng léisslech (läßliche) S. — eng kleng, déck, uerg S. — et as mer esou leed wéi all méng Sënnen — spaßh. Frage nach der Beicht: bas de déng(e) Sënne lass? — Zussetz.: Doud-, Haaptsënd; 2) «Verfehlung» — et as eng S. an eng Schan, datt esou e Kärel méisseg dorëmmer trëllt — as dat nët eng S. an eng Schan (as dat keng S. a keng Schan) wéi deen sech opféiert? — et wor eng graff S. — Brout ewech ze werfen as eng S.;
 
Sënde-, Sënne- -bock M.: «Sündenbock»; -regëschter M.: «Sündenregister».
 
sëndegen, sëndigen, -chen, sënnegen, sënnéchen, sënnigen, -chen intr. Verb.: «sündigen» — mir hate gëscht den Owend e bësselche gesënnegt (zuviel gegessen und getrunken), a mer mussen haut derfir béissen — Zussetz.: versëndegen, versënnegen (s. d.).
 
senden trans. Verb.: «senden» (nur für Rundfunksendungen) — si s. Dag an Nuecht.
 
Sender M.: 1) «Rundfunksender, Sender» — de Lëtzeburger S. steet zu Jonglënster; 2) «Klatschweib» (lok.).
 
Sendung, Sendong F.: «Sendung» — eng S. am Radio — Geschäftsspr.: mir kréien an denen éischten Deeg eng nei S. eran — ech krut d'S. an d'Gesiicht (z. B. bei einem vorbeifahrenden Auto, der wegspritzende Schmutz) — eng S. Streech (eine Tracht Prügel).
 
senen (Nösl.: sänen, lok. auf dem Lande: gesenen) trans. Verb.: 1) «segnen» — de Paschtouer seent de Krautwësch — Liichtmëss gët den Hals geseent — ech hun den Hals geseent kritt — d'Griewer gin no der Vesper geseent — s. goen (bei Beerdigungen, im Sterbehaus, auf dem Friedhof) — mir hun d'Haus s. gelooss — beim Niesen: Gott seen (dech)! — Nösl.: Gott-sän-ich (Ton: 2); — Echt.: Gott geseen dich! — spaßh. Antwort: Gott seent kee Schnuddeler! (statt des Segenswunsches auch spaßh.: botz se!) — iron.: en as geseent (betrunken) — mat deem bas d'elo geseent (von einem lästigen Menschen gesagt) — lok. Echt.: oan deem s. äich den Husiger (s. Houseker sub 2); 2) a. refl.: «sich segnen» — in der Ra.: sech mat Kräizer (s. Kräiz) s. — ech sollt mech mat Kräizer s., ech hu mech mat Kräizer geseent; b. «sich reichlich versehen mit, gut zulangen» — Ra.: wie beim Wäiwaasser as, dee seent sech! — du hues dech de Muere gutt mat Branntwäin geseent — ech si geseent (reichlich versehen mit) — Abl.: Geseens N. — Verbadj.: geseent — eng geseent(e) Käerz — et gesäit een, datt Dir eng geseent Hand huet, dir huet schéi Saachen am Gaart — hien huet e geseenten Appetit — cf. Liicht sub 1)b. — Zussetz.: a-, aussenen.
 
Senéng, SenigenF.: «Segnung, Bescherung» — nur mehr in den Ausdrücken: (Echt.) do hoan ich mein Senigen och näs kréit (wurde ich abgekanzelt — dafür auch: Weiéng, Wei — C) — eng Senéng kréien (von einem Kleid, das z. B. durch Regen mitgenommen aussieht) — cf. Segen sub 1)a., b.
 
séng Poss. Pron. — s. säin II.
 
Seng I F. — in der Wetterregel: Lorenz (Sankt Lorenz mécht) eng S. (auch: Saang — s. d. sub 2) odder eng Strenz — cf. Lorenz.
 
Seng II F.: «Senge, Prügel» (lok.) — en huet sein S. kréit (seine Tracht Prügel). [Bd. 4, S. 213]
 
sengen (lok. Echt.: seengen, lok.: séngen) trans./intr. Verb.: 1) «sengen» — d'Schwäi gët gesengt (die Borsten des geschlachteten Schweines werden bei der Hausschlachtung weggesengt) — en Hong s. (einem geschlachteten Huhn, nach dem Rupfen, die Flaumfedern absengen) — e Feier (Feuer), et kënnt een eng Sau s. — de Kuch as gesengt (angesengt) — ech hu mer de Mantel um gliddegen Uewe gesengt — e koum ze no un d'Käerz, du huet en sech d'Hor gesengt — d'Fra huet iwwer dem Strecken (Bügeln) d'Gezei gesengt — hei sengt eppes (es riecht nach Gesengtem) — Verbadj.: gesengt — e rennt wéi eng gesengte Sau; 2) a. (übtr.) — engem de Pelz s. (jem. ausschimpfen, zurechtweisen); b. «durch Frosteinwirkung schwarz werden, erfrieren» — d'Grompere sin hënt gesengt (gin) — Zussetz.: versengen.
 
séngen lok. Var. (Mosel) zu sangen (s. d.).
 
Senkbläi N.: «Senkblei» — cf. Senkel.
 
Senkschnouer F.: «Senkschnur».
 
Senkel M.: 1) «Senkblei» — cf. Bläi sub 2), Senkbläi — déi Mauer steet am S. — übtr.: wann d'Fra hien nët am S. héil (Goe — Spackelrousen — S. 122) — si waren nët méi grad am S. (angetrunken); 2) «Stechheber» — dafür auch: Stéch, Wäipompel.
 
senkelen trans. Verb.: «ins Lot bringen».
 
senkeg, -ig Adj.: «abfallend».
 
senken (lok.: sénken, sinken — Part. Prat.: gesenkt) trans./refl. Verb.: «(sich) senken» — d'Mauer huet sech gesenkt — mir mussen de Buedem s. (tiefer legen) — mir s. déi Säit (am Kleed) eng Grimmel, da sëtzt et — Zussetz.: versenken.
 
sénken (Part. Prät.: gesonk) intr. Verb.: «sinken» — ech si bal an de Buedem gesonk vu Schimt — Zussetz.: a-, versénken.
 
Senkung, Senkong F.: «Senkung» (Med.) — Zussetz.: Mosenkung.
 
Sënn I F. — s. Sënd.
 
Sënn II (auch mit gedehntem «n» — cf. Sann) M.: 1) «Sinn, Wert, Zweck» — wat hues de nëmmen am S.? — hien huet keng gutt am S. — et huet nët vill S., fir ze reklaméieren — wat s du do méchs huet jo glat a guer kee S. — d'Leit verstinn de S. (Bedeutung) vun der Saach nët — hien huet kee S. dofir — dat huet jo alles kee S. — dat Gerieds huet kee S. — looss e gewäerden, en as guddes Sënns — ech sin aneres Sënns gin (cf. Sanns); 2) «Sinnesorgan» — Echt.: en as seiner fënnef Sënner nët mi Määster — en huet séng Sënner nët méi all beieneen.

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut