LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Sonn bis Sonndesschaff (Bd. 4, Sp. 228b bis 229b)
 
Sonn (Pl. Sonnen, Dim. Sënnchen, Ammenspr. Sënni) F.: «Sonne» — d'S. stécht, dréckt, brennt — d'S. geet op, ënner, huet den Hank — d'S. schéngt, schéngt blatzeg, kënnt nët duurch (scil.: den Niwwel, d'Wollécken), schilzt duurch den Niwwel, huet e Bok, en ellene Boz (C) iwwergezun (ist vom Nebel versteckt), brennt engem an d'Akaul, engem d'Ongeziwwer (d'Lais um Kapp) dout — d'S. dréckt (stëppelt) e Wieder (e Schluet) eraus — d'S. setzt Stäipen (Anzeichen von Regen) — géi mer aus der S.! (verschwinde!) — Wetterregel: wann d'S. de Schnéi opleckt, da kënnt en erëm — b. großer Hitze: lee e Wues virun d'S.! (cf. Paangech) — d'S. wiermt ewell — d'S. schéngt op de kale Steen (wärmt noch nicht), Zus.: dreift déi plakeg Kanner heem — de Gaart kritt keng S., nët S. genuch — dat as dee gréisste Ligener (Näischnotz) deen ënner der S. as — deen as nët wäert, datt d'S. op e schéngt (e beschéngt) — e gesäit aus wéi eng S., e blénkt wéi eng S. (er strotzt vor Gesundheit) — e Gesiicht wéi eng S. — de Kuch as gebak wéi eng S. (glänzend gebacken) — lok.: e Paangech an der S. gebak (ein trockener Kuhfladen) — d'S. ausgréngen (müßig sein) — von einem Kinde mit bloßem Hintern: d'S. geet op — säi Kapp glënnert wéi eng S. (Kahlkopf) — spöttisch, lok. auf ein Nachbardorf bezogen: déi Steëner, Boxer S. (der Mond) — Kinderreim: Sonne, Sonne scheine / Kluckenhaus, Kluckenhaus / loos déi helleg S. eraus / Sonn, Sonn, komm eriwwer / Schiet, Schiet, bleif do iwwer! (rufen die Kinder, wenn an Regentagen Sonnenschein u. Schatten miteinander abwechseln — Ksp. Nr. 3, S. 113) — Sonne, Sonne scheine / fal iwwer de Rheine (Rhein) / fal iwwer d'Kluckenhaus / looss déng helleg S. eraus / wann ech glift (MKr. Nr. 346) — S. S. komm eriwwer / Schiet, Schiet, bleif do iwwer. / Wuer wëllt déi Fräche lafen? / En anere Kiwwel kafen. / Op dem Biereg, do as en Haus / wann ech dra sin, kucken ech eraus (MKr., Nr. 347) — Sonne, Sonne, scheine / scheine über den Rheine / scheine über das Glockenhaus / looss déi heileg Sonn eraus / Schiet bleif do iwwer / Sonn komm eriwwer, / de Wollef sëtzt hannert den Hecken / e frësst Botter a Wecken (MKr. Nr. 345) — Sonna, Sonna, scheina / mer fueren iwwer de Rheina / do sëtzen drei Jofferen / déi eng déi spënnt Seid / déi eng, déi spënnt Weid / déi aner [Bd. 4, S. 229] hängt d'Dicher op / bis dass déi heileg Sënnche schéngt (MKr. Nr. 348) — cf. dräi, dréif, Samschdeg, schéngen sub 1), Reen — Zussetz.: Abrëlls-, Fréijoors-, Mäerzsonn.
 
Sonne(n)- -auer F.: «Sonnenuhr»; -bad N. u. M.: «Sonnenbad»; -bäcker M. — im Ausdruck: e Brout vum S. (nicht genug gebackenes Brot); -blumm F.: «einjährige Sonnenblume» (Helianthus annuus) — kleng S. — dafür auch: giel Margréitchen; -blummekären Pl. M.: «Sonnenblumenkerne»; -blummenueleg M.: «Sonnenblumenöl»; -brand M.: «Sonnenbrand»; -brëll M.: «Sonnenbrille»; -ënnergank M.: «Sonnenuntergang»; -fënsternes F.: «Sonnenfinsternis»; -kur F.: «Sonnenkur»; -opgank M.: «Sonnenaufgang»; -prabli M.: «Sonnenschirm» — cf. Parasol; -schäin M.: «Sonnenschein»; -stach, -stéch M.: «Sonnenstich» — hues d'e S. kritt? (bist du noch bei Trost?); -stécher M.: «Libelle» — cf. Joffer sub 6); -trëppeler M.: «Rentner, der seine Zeit mit Spaziergängen verbringt» (Wb.06);
 
Sonnsäit F.: «Sonnenseite» — hien huet d'Liewer op der S. leien —für Sonnsäit auch: déi riicht Säit (s. d. sub f.).
 
Sonndeg, -dig (Pl. Sonndeger, Sonndécher) M.: «Sonntag» — 't as nët all Dag S. (Kiirmes — es ist nicht immer Feiertag, z. B. zu Kindern, die besseres Essen erwarten) — de S. zum Wierteg maachen — dee kennt kee S. — d'Wiertecher zum S. maachen, dat geféil der (zu jem. gesagt, der nicht gerne arbeitet) — fir hien as et ëmmer S. (er hat ein fröhliches Gemüt) — iron.: 't as S., de Papp weescht sech (lok.: Echt.) — en hält kee S. (er geht nicht zur Messe) — spöttisch: wat dees de dann e S. un? (zu jem. gesagt, der werktags auffallend gut gekleidet ist) — spöttisch: a wat fëmms de dann e S.? (zu jem. gesagt, der werktags Zigarren raucht) — de (e) S. (kann bedeuten «am kommenden» oder «am vergangenen» Sonntag) — ech kommen e S. (am Sonntag) — 't war e S. geschitt (am letzten Sonntag) — Sonn- a Feierdeeg (Sonn- und Feiertage) — de S. ouni Numm (bei der Aufzählung der Sonntage in der Fastnacht: Bounes., Krounes., de S. ouni Numm) — cf. Freideg, sonndes — Zussetz.: Boune-, Bratzel(e)-, Buurg-, Dräifaltegkeets-, Elle-, Fakel-, Fues-, Kiirmes-, Kroune-, Léine-, Ouschter-, Päischt-, Pällemsonndeg;
 
Sonndeg- -muergen M.: «Sonntagmorgen»; -nomëtteg M.: «Sonntagnachmittag»; -owend M.: «Sonntagabend».
 
sonndes Adv./Adj.: «sonntags» — s. bant der Mass, der Vesper, der Andacht (als Zeitangabe) — s. muerges, (no-)mëttes, owens, nuechts — spött.: en as nëmme s. gewuess (von kleiner Statur) — s. geklät — e sonndest Gesiicht opsetzen (ein feierliches Gesicht machen) — de sonndësse Fuedem, d'sonndest Gezei, de sondësse Kostüm, eng sonndes Wot (Sonntagskleidung) — e sonndest Hiem — s. Schong — an der Stad sin d'Leit ëmmer s. ugedoen (sagen die Leute vom Land) — Echt.: en s. Besserijen an en freides Besserije säin ni gout — cf. krank, méindes, Mass II sub 1), Freideg, renen.
 
Sonndes- -aarbecht F.: «Sonntagsarbeit» — S., Däiwelsaarbecht (s. d. sub 2); -box F.: «Sonntagshose» — wann dat wouer as, da maachen ech a méng S. (auch: da maachen ech a méng Sonndes); -gezei N.: «Sonntagskleider» — dafür auch: sonndest Gezei; -hiem N.: «Sonntagshemd» — dafür auch: sonndest Hiem; -iessen N.: «Sonntagsessen» — dafür auch: sonndest Iessen; -kand N.: «Sonntags-, Glückskind» (nach Wb.06: ein artiges Kind nennt man: frummt S.) — cf. Gëllegue(r)tskand; -kascht M.: «Sonntagskost»; -këscht F.: «Stelle, wo alles unordentlich liegt, wo etwas (bes. Kleider) nicht hingehört» — et läit an der S. (ist achtlos hingeworfen); -kläd, -kleed N.: «Sonntagskleid» — dafür auch: sonndest Kläd; -kuck F.: «freundliches, frohes Gesicht» — en huet séng S. opstoen; -läich F. — in der Ra.: S. mécht den Himmel räich — cf. Läich sub 1); -mass F.: «Sonntagsmesse»; -nomëttesnodervespesch-box F.: «Sonntagshose zweiten oder dritten Ranges» — cf. Vesper; -schaff F. — s. -aarbecht;

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut