LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Spëndeltrap bis Spëtzbouf (Bd. 4, Sp. 240b bis 242a)
 
Spëndeltrap F.: «Wendeltreppe».
 
Spéngel (lok.: Spingel) F.: 1) «Stecknadel» — eng Sp. an engem Fudder Hä sichen (etwas suchen, was nicht zu finden ist) — e sëtzt wéi op Spéngelen (er wartet ungeduldig) — ech hu (hun ewéi) Spéngelen an de Been (Prickeln); 2) «Sicherheitsnadel» — cf. Versécherongsspéngel, Sécherheetsspéngel; 3) «Anstecknadel» — wat hues du eng schéi Sp.! — d'Sp. droen (im Krieg 1940-45, das Abzeichen der volksdeutschen Bewegung tragen; — cf. Roff sub 1)d.).
 
Spéngel- (cf. sub Spéngels-) -bän, Spéngelebän Pl. N.: «dünne Beine» — cf. Spellebän; -biiss F.: «Nadelbüchse». -déier N.: «Libelle» (lok.) — cf. Joffer A, B; -faass, -fäss-chen, Spéngele-, Spéngels- N.: «Nadelfäßchen» — im Kinderreim: Glis, Glas, Sp. (cf. sub gëllen) — cf. schanken; -këssen, Spéngels- N.: «Nadelkissen» — cf. Nolekëssen; -geld N.: 1) «Nadelgeld» (Geld, worüber die Frau frei verfügen kann); 2)(vor etwa hundert Jahren) «Abfindungssumme (Geld, Kleider), die die anderen Kinder bekamen, wenn der älteste Sohn den Hof erbte»; 3) «Mitgift, Heiratsgabe» (Wb.06); -gréitchen, Spéngele- N.: «Libelle» (lok.) — cf. Joffer A, B; -nol, Spéngels- N.: «langer, dünner Nagel» — cf. Späichernol; -kapp M.: «Libelle» (lok.) — cf. Joffer B, II; -schësser M.: 1) a. «kleinlicher Mensch» — en Ierbëssenzieler a Sp.; b. «aufgeschossener Mensch» (von Kindern und jungen Leuten gesagt); c. «energieloser Mensch»; 2) a. «Libelle» (lok.) — cf. Joffer A, B; b. «Schönjungfer» (Caleopterix virgo); c. «Erdschnake»; 3) «Skorpion» — cf. Spiirkeljoun.
 
Spéngelches früheres Kinderspiel.
 
spéngelen (lok.: spingelen) trans. Verb.: «mit Stecknadeln heften» — [Bd. 4, S. 241] d'Kleed gët gespéngelt a gefooscht — spéngel de Sam erop! — Zussetz.: erop-, u-, zesumme-, zouspéngelen.
 
Spéngels- (cf. sub Spéngel-) -kapp (-knapp) M.: 1) «Stecknadelkopf» — e kënnt iwwer kee Sp. ewech (über Kleinigkeiten) — ech géif kee Sp. derfir (gar nichts — Ga) — sou déck wéi e Sp.; 2) «Nelkenwurz» (Geum urbanum) — dafür auch: Gaffel, Däiwels-, Iesel-, Igelkraut; -krich M.: «Abzeichenkrieg» (das von der Besatzungsmacht 1940-1945 verordnete Verbot des Tragens Luxemburger Nationalabzeichen verursachte den Sp., d. h. die Mitglieder der V.D.B. [volksdeutsche Bewegung] rissen den Trägern die Abzeichen ab, wobei es zu Schlägereien und Verhaftungen kam); -som M. — im Aprilscherz: ee Sp. kafe schécken.
 
Spënn (lok.: Spenn, Spéin) F.: «Muttermilch» — d'Sp. geet nët — verklaust Sp. (cf. verklaus[el]en) — Béier (Bier) mécht Sp. — hausgemaachte Béier war dat bescht fir d'Sp. an de Gank ze kréien (C) — cf. verspéinen.
 
Spënnchen, Spëndchen (lok.: Spënn) F.: «Vorratskammer, Speisekammer» (Raum an der Küche zum Aufbewahren der Milch, meist nach Norden gelegen) — engem d'Sp. botzen (aufessen, ausräumen) — do as eng Sp.! (Vorrat) — hie mécht sech eng Sp. (er legt sich Vorrat an).
 
spennen(C) trans. Verb.: «in Schrecken versetzen».
 
Spënner I M., Spënnesch F.: «Spinner(in)».
 
Spënner II, Spinner M.: «Spinner» (Fischerei).
 
Spënot, Spinot (Ton: 2) M.: a. «echter Spinat» (Spinacia oleracea) — cf. Päinetsch; b. «Garten-Melde» (Atriplex hortensis — zuweilen als Gemüse unter dem Namen Spinat oder Päinetsch angebaut); c. «Garten-Ampfer, englischer oder ewiger Spinat» (Rumex patientia) — genannt: éiwege Sp., Päinetsch; d. «Guter Heinrich oder wilder Spinat» (Chenopodium Bonus-Henricus) — genannt: wëlle Sp., Päinetsch — cf. Gäm(me)fouss.
 
Spënot II M.: «Doppelgarn» (Pletschette, Schusterspr.).
 
Spënt M. — s. Splënt II.
 
Sperenzen (Mosel) Pl.: «Torheiten, Meinungsverschiedenheiten» — maach keng esou Sp., Sperenzercher! — si hate Sperenzercher am Stot.
 
Spesen Pl. — wie hd.
 
Spëssigel (lok., z. B. Hösdorf, Rosport) M.: «Igel» — e gesäit aus wéi e Sp. — cf. Kéi-sécker, Spéissigel.
 
Spëtakel M.— s. Spëktakel.
 
spëttelen (lok.: spëtzelen) intr. Verb.: «spötteln» — Abl.: Gespëttels N.
 
Spëtteler, Spëttler M., Spëttlesch F.: «Spötter(in)» — cf. Spottvull.
 
spëttelech, spëttlech, -lich, spëtterlech, -lich Adj./Adv.: 1) «zum Spott geneigt» — där spëttlecher Leit gët et ëmmer — d'ganz Familje war nach ëmmer sou sp. — en huet mer dat esou sp. duer gedréckt — sp. laachen (hohnlächeln); 2) «zum Spott herausfordernd, lächerlich» — dee geet fir all sp. Saach op d'Geriicht (für jede geringfügige, lächerliche Sache) — e spëttleche Präis — Spruch: dräimol as gëttlech, véiermol as sp.
 
Spëttelhaff Hofname: «Spittelerhof» (bei Flaxweiler).
 
Spëtz(t) (lok.: Spitzt) F.: 1) a. «Spitze» — d'Sp. vum Bam, vum Kiirchtuurm, vum Messer, vun der Fëschstaang — d'Sp. vum Krayong (das zugespitzte Ende des Bleistifts — cf. Krayongsspëtzt) — d'Sp. vun enger Trupp (Truppenspitze) — d'Sp. vum Schong (Schuhspitze) — huel eng Sp. (Messerspitze) voll dervun, fir an d'Zopp — d'Stéck (Ackerfeld) leeft op eng Sp. aus — e geet op de Spëtz(t)e (vun den Zéiwen — eigtl. und übtr.: er tritt hochnäsig auf) — hien as iwwerall un der Sp. (überall vorneauf) — dreif et nët (bis) op d'Sp.! — beim Ostereierticken: Sp. fir d'Ä, däint fiirt entzwä, auch: Sp. géint Sp., Juff géint Juff, Hënner géint Hënner — Zussetz.: Fanger-, Zéiwespëtz(t); b. «Mundstück» — d'Sp. vun der Päif — cf. Mond-, Zigare-, Zigarettespëtz(t); c. «Stahl-Schreibfeder» — eng kromm, eng riicht Sp. — fréier gouf d'Sp. an de Käil gestach — Zussetz.: Fiederspëtz(t); d. «Eiszapfen» (lok.) — cf. Kaachel; e. «Nagelart» (auch: Spëtz(t)en — Zussetz.: Zweespëtz(t)) — cf. Klautchen; f.übtr. in der Redewendung: eng Sp. hun (einen leichten Rausch haben); g. «(Kreuz-)Sieben im Kartenspiel» (z. B. Mënsch) — cf. Spass sub 4); h. (lok.: Arlon) Stellenbez., Häusergruppe an der Straße Arlon-Luxemburg u. Arlon-Longwy (frz. Quatre-Bras) — ech wunnen an der Sp. — in Wasserbillig Stellenbez.: op der Spatz (s. d. sub II); i.in der Redewendung: e sëtzt do wéi en Hond, dee séng Sp. dréit (ängstlich, bedächtig — C); 2) «Spitze» (zartes Zwirngewebe) [Bd. 4, S. 242] — Spëtzen häkelen — eng gehäkelt Sp. — e Rack mat Spëtz(t)en — Bréisseler Spëtz(t)en; 3) «Spitzer» (Instrument zum Spitzen) — Zussetz.: Griffels-, Krayongsspëtz(t).
 
Spëtzbouf M.: «Spitzbube, Dieb, Betrüger» (auch als Schimpfwort) — d'Spëtzbouwe woren déi lescht Nuecht eraus — Rätsel: fir wat hänkt de Sp. um Gaalgen? Antwort: well de Stréck ze kuurz as (MKr. Nr. 820) — Schimpfwort: du Sp. (do)! — sou e Sp.! — abgeschwächt, oft bewundernd: «Schelm» — e laacht, e lauschtert wéi e Sp. — eise klenge Sp. (Mutter zum Kleinkind) — dazu:

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut