LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Spëtz(t) bis Spicht (Bd. 4, Sp. 241b bis 243a)
 
Spëtz(t) (lok.: Spitzt) F.: 1) a. «Spitze» — d'Sp. vum Bam, vum Kiirchtuurm, vum Messer, vun der Fëschstaang — d'Sp. vum Krayong (das zugespitzte Ende des Bleistifts — cf. Krayongsspëtzt) — d'Sp. vun enger Trupp (Truppenspitze) — d'Sp. vum Schong (Schuhspitze) — huel eng Sp. (Messerspitze) voll dervun, fir an d'Zopp — d'Stéck (Ackerfeld) leeft op eng Sp. aus — e geet op de Spëtz(t)e (vun den Zéiwen — eigtl. und übtr.: er tritt hochnäsig auf) — hien as iwwerall un der Sp. (überall vorneauf) — dreif et nët (bis) op d'Sp.! — beim Ostereierticken: Sp. fir d'Ä, däint fiirt entzwä, auch: Sp. géint Sp., Juff géint Juff, Hënner géint Hënner — Zussetz.: Fanger-, Zéiwespëtz(t); b. «Mundstück» — d'Sp. vun der Päif — cf. Mond-, Zigare-, Zigarettespëtz(t); c. «Stahl-Schreibfeder» — eng kromm, eng riicht Sp. — fréier gouf d'Sp. an de Käil gestach — Zussetz.: Fiederspëtz(t); d. «Eiszapfen» (lok.) — cf. Kaachel; e. «Nagelart» (auch: Spëtz(t)en — Zussetz.: Zweespëtz(t)) — cf. Klautchen; f.übtr. in der Redewendung: eng Sp. hun (einen leichten Rausch haben); g. «(Kreuz-)Sieben im Kartenspiel» (z. B. Mënsch) — cf. Spass sub 4); h. (lok.: Arlon) Stellenbez., Häusergruppe an der Straße Arlon-Luxemburg u. Arlon-Longwy (frz. Quatre-Bras) — ech wunnen an der Sp.in Wasserbillig Stellenbez.: op der Spatz (s. d. sub II); i.in der Redewendung: e sëtzt do wéi en Hond, dee séng Sp. dréit (ängstlich, bedächtig — C); 2) «Spitze» (zartes Zwirngewebe) [Bd. 4, S. 242] — Spëtzen häkelen — eng gehäkelt Sp. — e Rack mat Spëtz(t)en — Bréisseler Spëtz(t)en; 3) «Spitzer» (Instrument zum Spitzen) — Zussetz.: Griffels-, Krayongsspëtz(t).
 
Spëtzbouf M.: «Spitzbube, Dieb, Betrüger» (auch als Schimpfwort) — d'Spëtzbouwe woren déi lescht Nuecht eraus — Rätsel: fir wat hänkt de Sp. um Gaalgen? Antwort: well de Stréck ze kuurz as (MKr. Nr. 820) — Schimpfwort: du Sp. (do)! — sou e Sp.! — abgeschwächt, oft bewundernd: «Schelm» — e laacht, e lauschtert wéi e Sp. — eise klenge Sp. (Mutter zum Kleinkind) — dazu: Spëtzbouwegesiicht N.: «Gaunergesicht» — en huet dat rengste Sp. (auch bewundernd von einem Jungen: schelmisch, geweckt); -manéieren Pl. F.: «Gaunermanieren»; -prozess M. — in der Ra.: Zeieprozess, Spëtzbouweprozess; -streech M.: «Spitzbubenstreich»; spëtzbouweg Adj.: «spitzbübisch» — en huet esou sp. gelaacht — dazu: Spëtzbouwegkät F.: «Gaunerei»;
 
Spëtzbouwerei F.: 1) «Gaunerei» — dat sin esou sénger Spëtzbouwereien; 2) «Pfiffigkeit»;
 
Spëtz- -bou M.: «Spitzbogen»; -buer N. und M.: «Spitzbohrer» — dafür auch: Handspëtzbuer (C); -ha F.: «Spitzhacke»; -hau F.: «Werkzeug des Steinhauers»; -hummer M.: «Spitzhammer»; -maschin F.: «Instrument zum Spitzen»; -maus F.: «Spitzmaus» — cf. Schiermaus — übtr.: «Person mit schmalem Gesicht und spitzer Nase»;
 
Spëtze(n)- -blus F.: «Spitzenbluse» — dafür auch: eng spëtz(t)e Blus; -bok M.: «Spitzenhaube»; -box F.: «Spitzenhose» — meist: eng spëtz(t)e Box; -glanz M. — in der Ra.: uewenerëm (e) Sp., ënnenerëm de Läpp nët ganz — dafür auch: -kranz; -kläd N.: «Spitzenkleid»; -kranz M. — s. -glanz; -hauf F.: «Spitzenhaube»; -schiirtech N.: «Spitzenschürze, Zierschürze».
 
spëtzeg, -ig Adj./Adv.: «spitzig» — e spëtzegt Messer — spëtzege Kabes — eng sp. Zong (spöttisch, verletzend) — sief nëmmen hallef esou sp.! — cf. spatz.
 
spëtzen trans./intr. Verb.: 1) «spitzen» — e Bläistëft sp. — e Poul (Pfahl) sp. — e Plouhar an der Schmëdd erleën a frësch sp. (loossen) — spaßh.: fir en décke Su léiss deen sech zwou Dose Bounestaachen op der Kopp (um Kapp) sp. — de Schwier spëtzt sech (zou — das Geschwür wird sich bald öffnen) — 't geet nët duer fir de Mond ze sp., et muss een och päife kënnen — d'Jëfferche spëtzt de Mëndchen (spricht affektiert) — 't as kee Gutt, 't spëtzt de Mond (sie zeigt ihren Unwillen, ist unzufrieden) — en huet de Griffel gespëtzt (coire); 2)in dem Ausdruck: d'Ouere sp. (angestrengt horchen) — wat huet en d'Ouere gespëtzt! (cf. spécksen) — den Hond, d'Päerd huet d'Ouere gespëtzt; 3) — sp. goen — e geet bei dat Meedche sp. (sucht ihre Gunst zu erwerben); 4) «abblatten» (Rebe) — cf. gäizen, lowen.
 
spëtzen, spëtzten Adj.: «aus Spitze» eng sp. Blus.
 
Spëtzert M.: 1) «Instrument zum Spitzen» (cf. Spëtz(t) sub 3) — Zussetz.: Bläistëft-, Griffel-, Krayongsspëtzert; 2)s. spëtzen sub 3) — wat mécht dee Sp. dann hei?
 
spetzionnéieren trans. Verb.: «quälen» (Wb.06) — cf. Spezioun.
 
Spetzioun F. — s. Spezioun.
 
Spëtzlek M.: «Zeigefinger» — cf. Dommenek.
 
SpezialM.: «Weinglas» (in länglicher Kelchform — Inhalt verschieden, lok.: ein Viertel, ein Fünftel, ein Achtel Liter) — gët mer e Sp.! — cf. Miissen II, Patt sub 1), Zigrang.
 
spezialiséieren refl. (selten trans.) Verb.: «(sich) spezialisieren».
 
Spezialist M.: «Fachmann, Facharzt».
 
Spezialitéit F.: «Spezialität, Fach, Sondergebiet» — 't as nët méng Sp. (ich verstehe nichts davon) — léien (lügen) as séng Sp. — eng Sp. vum Haus (Spezialgericht im Restaurant, selten privat).
 
speziell Adj./Adv.: «speziell, besonders» — e spezielle Merci (besonderer Dank) — dat as e spezielle Fall — en huet sech sp. gutt erausgezunn — a sp. hien as ëmmer derbäi — substantiv.: 't as näischt Spezielles.
 
spezifizéieren trans. Verb.: «spezifizieren».
 
Spezioun (lok.: Spetzioun, Speziun, Westen: Speksioun) F.: «Quälerei, Schikane» — engem (eng) Sp. undoen — en huet de Leit vill Spezioun(en) ugedoen — lok. Körich: engem Speksioun gin (jem. auf die Finger sehen). [Bd. 4, S. 243]
 
Spicht F. — s. Spiicht.

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut