LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Spullsdapp bis Staatsbeamten (Bd. 4, Sp. 254b bis 256a)
 
SpullsdappM.: «Spinnerlehrling» (Wb.06).
 
spullen I (phV. Osten und Norden: spoulen, Nösl.: spoulen, lok. auch: spéilen, lok. Rosport: spelen) trans./ intr. Verb.: 1) «abwaschen»; 2) «ausspülen» — sech de Mond, d'Zänn sp. — Abl.: Gespulls N. — Zussetz.: aus-, ënnerspullen.
 
spullen II (Osten und Norden: spoulen) trans. Verb.: «aufspulen» — dafür meist: opspullen.
 
Spung, Spunn M. — s. Spoun I.
 
Spunnes (lok.: Spunn) M.: «Spott, Spaß» — de Sp. mat engem maachen (jem. an der Nase herumführen) — anere fir Spott a Spunn déngen — 't gët haut Sp. — cf. Geck sub 2), Jux sub 2), Spott, Uz — uzen, lästeren sub 1).
 
Spur F. — s. Spuer.
 
Spurri (lok.: Mosel) M. — s. Fur(r)i, Spuucht sub 1).
 
Sputt (Mosel und Osten: Spout, Westösl.: Spukt, lok. Echt.: Spuk — C) M.: 1) «Spielraum» — d'Rad schléit, et huet zevill Sp. — d'Dir huet nët Sp. genuch — mir mussen der Dir méi Sp. gin — an denen ale Biedem as tëschent den Dill zevill Sp. — zeitlich: [Bd. 4, S. 255] mir brauchen nët ze prësséieren (brauchen äis nët ze tommelen), mir hun nach Sp. genuch — cf. Spill sub 4), Spillraum; 2) «Ellenbogenfreiheit» — lok. Echt.: wann hee mi Spout voan doheem hätt, da géing hee mat — hätts du Sp. doheem!
 
Spuucht (Nösl.: Sput) F. und M.: 1) «ausgelassene Freude» — si haten hir(e) Sp. mat der Kaart — wat gouf dat eng Sp. mat him! — Echt.: si hoat op ämol su en Sp. (Eifer — C) — cf. Fuucht II sub 1), Fur(r)i, Gellech(t) sub 1); 2) (lok.) «heimlicher Groll oder Ärger».
 
Staach (Nösl.: -ç) F.: «Stange, Stake» (Stütze für Stangenbohnen und Reben — im Ösling bis drei Meter langes Fichtenstämmchen; an der Mosel früher vom Staacherësser [s.d. sub 2)] aus Eichenstämmchen abgesplissen) — Staache räissen (Mosel: den Holzstamm in Viertel oder Achtel spalten, diese hießen Spaleren) — Staache setzen — fir dat Meedche léiss ech mer eng Biird Staachen um Kapp spëtzen — Zussetz.: Boune-, Wéngertsstaach — cf. Steek;
 
Staache(n)- -bock M.: «Gerät zum Festhalten des Stämmchens (früher Astgabel) beim Staacheräissen» — dafür auch: Stekeguewel; -boun F.: «Stangenbohne» — dafür auch: Staachboun, Stake-, Steefboun; -déckt F.: «Stangenstärke»; -kromm F.: «Krummaxt zum Entrinden und Spitzen der Staachen»; -längt F.: «Stangenlänge»; -messer N.: «Werkzeug zum Spalten des Holzstammes, mit starkem Blatt im rechten Winkel zum Stiel»; -rësser M.: 1)s. d. Vor.; 2) «Handwerker, der die Staache räisst» — dafür auch: Stekerësser — cf. Spalaax.
 
staachen trans. Verb.: «Stangenbohnen mit Staachen versehen».
 
Staacher F.: «kriechende Hauhechel» (Ononis repens) — cf. auch: Dommeldar, Tandeldar.
 
Staaches I männlicher Vorname: «Eustachius» (seltener Name).
 
Staaches II (lok. Echt.: Stoaches) M.: «großer, dummer Kerl» — du laange St.! — cf. Dabo sub 1), Stoffel sub 2).
 
Staang (Dim. Stängelchen, Echt.: Steengelchen, Ösl.: Stang) F.: 1) a. «Stange, entästetes Stämmchen» (in manchen Verwendungen, z. B. als Schiebestange am Einlaßtor der Viehpferche [cf. Reil sub 1)e.], als Trennung im Pferdestall, als Ruderstange, als Sitzstange im Hühnerstall, am Erntewagen, im Gerüst usw.) — eng hëlze, eise St. — Ra.: si sëtzen do wéi d'Hénger op der Staang (ruhig und geordnet) — engem d'St. halen (jem. ebenbürtig sein, auch: für jem. eintreten) — deen, deen d'St. huet, huet recht (wer die Ruderstange hält) — spaßh.: haal d'St. riicht! (cf. sub halen) — ee bei der St. halen — bei der St. bleiwen (bei dem bleiben, was man gesagt hat, linientreu bleiben, keine Exzesse machen) — iwwer d'St. trieden (über die Stränge hauen) — si maachen nach iwwer d'St., si gin nach op d'St. (Bengel — † Latrine mit Stange und Grube, übtr.: sie sind rückständig) — Neol.: e Kostüm vun der St. (billige Konfektion); b. «baumlanger Mensch» — wat as deen eng St. gin! — cf. Bounestaang; 2) «in Stangenform» — eng St. Mokuch, Lakritz, Schockela, Séissholz, Vanill — eng St. Zigaretten (Packung) — eng St. Äis (cf. Kaachel) — Zussetz.: Boune-, Lou-, Mokuchs-, Sprang-, Zockerstaang;
 
Staange- -brout N.: «Stangenbrot» — cf. Baguette sub 3); -féiwer N.: «Geilheit»; -vanill F.: «Vanille in Stangenform» (C).
 
Staangenzam M.: «Pferdezaum mit seitlicher Stange für störrische Pferde» (Wb.06).
 
staark, starek (phV. s. LSA Karte 12 — Steigerung: méi staark, am stäerksten, am staarksten, starécksten) Adj./Adv.: «stark» — 1) «kräftig» — en as st. wéi der Däiwel, en Herkul, e (klengt) Päerd, e Ris, en Uess, verläschten Esseg (Branntewäin) — en as st. wéi hirer zwéin — en as dräi Mann st. — e staarke Maanskärel — dat Framënsch as esou st. wéi e Maanskärel — hie weess nët wéi st. en as — en huet de staarke Mann gespillt — zu Kindern: du muss iessen, soss gës de nët grouss a st. — Raa.: wann een nët st. as, muss ee behenn (luusseg) sin, muss een nët domm sin — spaßh.: ech sin nët st., ma ech ka gutt lafen — en as esou st., e räisst eng Geess hannenerëm — unter Kindern: bas de st.? Antwort: jo, darauf spuckt das erste Kind auf den Boden und sagt: da raf dat op! — eng st. Ficelle — e staarke Baart — e staarkt Feier — e staarke Stuurm, Wand — dee Bouf brauch eng st. Hand (s. d.) — dat as awer st.! (arg, schlimm) — Rätsel: wat fir e Gedrénks [Bd. 4, S. 256] as dat stäerkst? (d'Waasser, et dreift Millen an dréit Schëffer — MKr. Nr. 175) — wat fir en Déier as dat stäerkst? (de Schleek, en dréit säin Haus — MKr. Nr. 810) — substantiv.: dat as där Staarker een! (ein Prahler); 2) «gehaltvoll, wirkungsvoll» — staarke Kaffi, Téi, Branntewäin — staarkt Gedrénks — dat as staarken Tubak (eigtl. u. übtr.) — eng st. Med(e)zin — den Dokter huet st. Mëttele verschriwwen — do muss ee st. Mëttele gebrauchen; 3) «tüchtig, fähig» — hien as nët st. am Rechnen — dat as nët méng st. Säit — e staarken Éisser — in einem iron. Lied von Poutty Stein: st. am Soff ma soss nët uereg; 4) «dick» — dat as al st. gin (beleibt) — e staarken Hënner; 5) Adv. (verstärkend) — dat as st. verdënnt — st. iwwerdriwwen — d'Musek as st. besat — de Bass as ze st. (besat) — déi Spektiv vergréissert st. — en hält st. drop — et richt st. — en as st. an déi Fofzeg(er) — et as st. zéng Auer — 't hëlt st. zou, of, bäi — en as st. a (an der) Gefor fir duurchzefalen (im Examen) — cf. al Adv.; 6) bei Zahlenangaben — si sin honnert Mann st. — et si st. honnert Mann — dat si st. dräi Meter (cf. déck III, 3) — substantiv.: Staark F. — en huet eng St. am Batz — cf. Stäerkt.
 
Staark, Starek M.: «Rückhalt» — in den Redewendungen: de St. hun, gin, kréien — hien huet (kritt) de St. vun doheem — de Kanner soll een nët de St. gin (z. B. bei Konflikten mit Lehrpersonen) — engem de St. gin (Ga: jem. nachgeben, Recht geben auf Kosten seines Ansehens, seiner Gewalt über ihn) — lok.: Stäerkt (s. d. sub 2).
 
Staarken M.: «starker Mensch» (bez. im Renert von M. Rodange den Schmied).
 
Staarkhaans M.: «starker Mensch» (auch abfällig).
 
Staats- -aarbecht F.: «öffentliche Arbeit»; -aarbechter M.: «Staatsarbeiter»; -affär F.: «Staatsaffäre» — e mécht aus alles gläich eng St.; -anwalt M. wie hd. — cf. Prok(e)rör; -arschiv M.: «Staatsarchiv»; -beamten M.: «Staatsbeamte»;

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut