LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Staangenzam bis stabiliséieren (Bd. 4, Sp. 255b bis 256b)
 
Staangenzam M.: «Pferdezaum mit seitlicher Stange für störrische Pferde» (Wb.06).
 
staark, starek (phV. s. LSA Karte 12 — Steigerung: méi staark, am stäerksten, am staarksten, starécksten) Adj./Adv.: «stark» — 1) «kräftig» — en as st. wéi der Däiwel, en Herkul, e (klengt) Päerd, e Ris, en Uess, verläschten Esseg (Branntewäin) — en as st. wéi hirer zwéin — en as dräi Mann st. — e staarke Maanskärel — dat Framënsch as esou st. wéi e Maanskärel — hie weess nët wéi st. en as — en huet de staarke Mann gespillt — zu Kindern: du muss iessen, soss gës de nët grouss a st. — Raa.: wann een nët st. as, muss ee behenn (luusseg) sin, muss een nët domm sin — spaßh.: ech sin nët st., ma ech ka gutt lafen — en as esou st., e räisst eng Geess hannenerëm — unter Kindern: bas de st.? Antwort: jo, darauf spuckt das erste Kind auf den Boden und sagt: da raf dat op! — eng st. Ficelle — e staarke Baart — e staarkt Feier — e staarke Stuurm, Wand — dee Bouf brauch eng st. Hand (s. d.) — dat as awer st.! (arg, schlimm) — Rätsel: wat fir e Gedrénks [Bd. 4, S. 256] as dat stäerkst? (d'Waasser, et dreift Millen an dréit Schëffer — MKr. Nr. 175) — wat fir en Déier as dat stäerkst? (de Schleek, en dréit säin Haus — MKr. Nr. 810) — substantiv.: dat as där Staarker een! (ein Prahler); 2) «gehaltvoll, wirkungsvoll» — staarke Kaffi, Téi, Branntewäin — staarkt Gedrénks — dat as staarken Tubak (eigtl. u. übtr.) — eng st. Med(e)zin — den Dokter huet st. Mëttele verschriwwen — do muss ee st. Mëttele gebrauchen; 3) «tüchtig, fähig» — hien as nët st. am Rechnen — dat as nët méng st. Säit — e staarken Éisser — in einem iron. Lied von Poutty Stein: st. am Soff ma soss nët uereg; 4) «dick» — dat as al st. gin (beleibt) — e staarken Hënner; 5) Adv. (verstärkend) — dat as st. verdënnt — st. iwwerdriwwen — d'Musek as st. besat — de Bass as ze st. (besat) — déi Spektiv vergréissert st. — en hält st. drop — et richt st. — en as st. an déi Fofzeg(er) — et as st. zéng Auer — 't hëlt st. zou, of, bäi — en as st. a (an der) Gefor fir duurchzefalen (im Examen) — cf. al Adv.; 6) bei Zahlenangaben — si sin honnert Mann st. — et si st. honnert Mann — dat si st. dräi Meter (cf. déck III, 3) — substantiv.: Staark F. — en huet eng St. am Batz — cf. Stäerkt.
 
Staark, Starek M.: «Rückhalt» — in den Redewendungen: de St. hun, gin, kréien — hien huet (kritt) de St. vun doheem — de Kanner soll een nët de St. gin (z. B. bei Konflikten mit Lehrpersonen) — engem de St. gin (Ga: jem. nachgeben, Recht geben auf Kosten seines Ansehens, seiner Gewalt über ihn) — lok.: Stäerkt (s. d. sub 2).
 
Staarken M.: «starker Mensch» (bez. im Renert von M. Rodange den Schmied).
 
Staarkhaans M.: «starker Mensch» (auch abfällig).
 
Staats- -aarbecht F.: «öffentliche Arbeit»; -aarbechter M.: «Staatsarbeiter»; -affär F.: «Staatsaffäre» — e mécht aus alles gläich eng St.; -anwalt M. wie hd. — cf. Prok(e)rör; -arschiv M.: «Staatsarchiv»; -beamten M.: «Staatsbeamte»; -beidel M.: «Fiskus»; -bësch M.: «Staatswald» — an dëser Géigend sin elauter Staatsbëscher; -begriefnës N.: «Staatsbegräbnis»; -biirger M.: «Staatsbürger» (oft iron.); -finanzen Pl. F. — wie hd.; -gehalt N. — wie hd.; -hengscht M.: 1) «staatlich anerkannter Hengst» — cf. Hengscht sub 1); 2) «Staatsbeamte» (spaßh.); -cantonnier M.: «Staatswegewärter»; -käschten Pl. F.: «Staatskosten» — e reest op St.; -krëpp F.: «Staatskrippe» (abfällig, spaßh.) — e frësst aus der St.; -minister M.: «offizieller Titel des Regierungspräsidenten in Luxemburg» — dafür auch: Premier (s. d.); -pabeieren Pl. M.: «Staatspapiere»; -permis M.: «Fischerei-Erlaubnisschein für Grenzgewässer und am Stausee von Esch-Sauer»; -pensioun F.: «Staatspension»; -plaz F.: «Posten beim Staat»; -schold F.: «Staatsschuld»; -sekretär M. — wie hd.; -steier F.: «Staatssteuer»; -strooss F.: «Staatsstraße» (Straße erster Ordnung); -subsid M.: «Staatssubsid»; -rot, -rat M.: «Staatsrat» (Institution, Amt und Person — dafür auch: Conseil d'Etat, Conseiller d'Etat); -wee M.: «Staatsstraße» (Straße zweiter Ordnung).
 
staatlech, -lich Adj.: «staatlich».
 
stabel Adj./Adv.: «tapfer» — in der Ra.: en huet st. gehalen (tapfer seinen Mann gestellt) — dafür auch: stawer.
 
Stabell(chen) M.: «Schemel» — cf. Schabell.
 
stabil (StA/bil) Adj./Adv.: «stabil, stark» — e stabile Borscht — hien as st. — d'Haus as st. gebaut — en as nach st. fir säin Alter — en as nët méi st. op de Been — wa mer all st. op de Bee bleiwen, da geet et — de Frang as st. — substantiv.: Stabillen M. — cf. stabel.
 
stabiliséieren trans. Verb.: «stabilisieren» — dazu:

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut