LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Trauer bis Träipefest (Bd. 4, Sp. 340a bis 342a)
 
Trauer M.: 1) a. «Trauer» (in dieser Bed. neuerdings auch F.) — en déiwen T. — am T. sin — den T. vergeet mam Klackeschall — séng Fangerneel sin am T. (vom schwarzen Rand an Fingernägeln gesagt) — 't as kee groussen (décken) T. — 't as nët vill T. — mir kommen nët aus dem T. eraus (häufige Sterbefälle); b. «Trauergemeinschaft» — beim (mam) T. goen (mit der trauernden Verwandtschaft hinter dem Sarg gehen); 2) «Trauerkleidung» — wuer gäs de däin T. kafen? — en as an den T. gekleet — 't gët haut nët méi vill T. gedroen — den déiwen T., de klengen T. droen — dafür auch: groussen, klengen T. droen — fir Papp a Mamm gouf fréier e Jor groussen an e Jor klengen T. gedroen; 3) «Trauerzeit» — den T. wor fréier fir de Papp an d'Mamm, Mann a Fra e Jor, fir e Brudder, eng Sëschter, e Schwor, Grousselteren sechs Méint, fir Kanner sechs Wochen (örtlich verschieden); 4) «Jammer» — 't as en T. an e Läd — wat en T. as dat mat deem Kärel, deem Mënsch! — T. an Aarmetei — cf. Dauer M., Misär sub 1);
 
Trauer- -band M. u. N.: «Trauerband»; -friidchen M.: «trübseliger Mensch» — esou en T.! (trauriger Held) — cf. -kiebchen; -gezei N.: «Trauerkleidung»; -hutt M.: «Trauerhut» — im Vergleich: eppes wéi en T.; -jor N.: «Trauerjahr» — Echt.: hatt kënnt dohär mat em Gesiicht wi en Trauerjouer — 't hoat en Hout wi en Trauerjouer (C); -kiebchen M.: «armseliger Mensch» — cf. -friidchen; -kläd N.: «Trauerkleid»; -krepp M.: «Trauerflor»; -marsch M.: «Trauermarsch» (Musik) — dee kritt geschwënn den T. geblosen (stirbt bald); -villchen M.: «Amsel» (lok.: Monnerich) — cf. Märel; -weid F.: «Trauerweide» (Salix babylonica).
 
trau(e)reg, -ig Adj.: 1) «traurig» — wat méchs de fir en trauregt Gesiicht? — ech hun en traurege Bréif, eng t. Nouvelle, Noriicht, Zëddéng kritt — dat as eng t. Geschicht! 2) «armselig, jämmerlich» — en traurege Mënsch, Geescht — en trauregen Apostel (Jammergestalt) — substantiv.: wat eppes Traureges!
 
Trau(e)regkät, -keet F.: «Armseligkeit, Traurigkeit» — wat eng T. mat deem Mënsch! — sou eppes vun T.!
 
traueren intr. Verb.: 1) «trauern» — ëm (fir) een t. — séng Neel t. (s. Trauer sub 1)a.); 2) a. «kränkeln» — d'Hong trauert ewell eng Zäitchen, ech fäerten et geet futti; b. «welken» — de Bam, d'Planz trauert — cf. paueren sub 3) — substantiv.: mir kommen [Bd. 4, S. 341] nët (méi) aus dem T. eraus — Abl.: Getrauers N. — wat as dat fir e G.! — Zussetz.: notraueren.
 
Traufel (Ösling: Traufelt, Draufel, Draufelt N., Westen: Trofel, Tröfel — nach C auch: M.) F.: «Maurerkelle» — eng T. Speis (Mörtel) — deen huet de Bräi mam (mat der) T. kritt (von jem. gesagt, der einen großen Mund hat).
 
traufelen I intr. Verb.: «mit der Kelle arbeiten» (Maurer, Gipser).
 
traufelen II — s. tréifelen — cf. plouen.
 
Trauliicht (phV. Norden und Süden: Traulit, West.: Troliicht, Tröliicht, lok. Ehnen: Troulit, Nordgr.: Liitchen — cf. Drauliicht, Rauluucht, -liicht) F. und N.: 1) «Irrlicht» (physikalische Erscheinung); 2) im Volksglauben: «dämonisches feindliches Wesen, das den nächtlichen Wanderer in den Sumpf lockt; als Wiedergänger [Ermordeter, Mörder, Verbrecher, Grenzsteinversetzer, auch Seele eines ungetauften Kindes], erscheint es in Sümpfen, auf Friedhöfen; bed.: Tod, Unglück, Hungersnot» (cf. Gredt Bd. II sub Irrlicht, S. 131) — huel dat do Kläd (aus buntem, auffälligem Stoff), da verféiert keen T. dech! (C) — wee muerges fortgeet an denkt owes spéit hämzekommen, soll eng Hues odder en ënnescht Kläd verkéiert undin, da verféiert kee Rauliicht een (Pletschette) — Trouliter si Séile vun ongedeefte Kanner; wann een e Vadronser biet, kann eng Séil fir den Himmel erléist gin — bekanntes Lied des Hexentommes aus dem Singspiel «Mumm Séis» von Dicks: hält sech anzwou eng T. op, sin d'Wiichtelcher an enger Kichen; 3) «ausgehöhlte (Runkel-) Rübe mit Löchern (Gesicht) und inwendig brennender Kerze»; 4) a. «Dümmling» — leichter Tadel, bei Ungeschicktheit, vor allem zu Kindern: du T.! b. «(alte) häßliche Frau» — sou en (aalt) T.
 
trausam Adj.: «vertrauenswürdig» — en trausame Mann — cf. trautsem.
 
trauschs. treisch — en as gutt t. (etwas dumm).
 
Trausch (trε:uS — Pl. Traisch [trAiS], Träisch [trε:iS], Dim. Traischelchen, Träischelchen — phV. Westen: tro:S, SW.: trə:S, Osten: trə:uS, Lux.-Stadt: trA:uS) M.: «Strauch(werk)» — Spruch der Hexen: iwwer all Hecken an Traisch — Wetterregel: bléien all Hecken an Träisch, gët et näischt — Abl.: Getraisch(s) N. — cf. Strauch.
 
trauscheg, -ig (phV. s. d. Vor.) Adj.: 1) «mit Sträuchern, Gebüsch bestanden»; 2) «buschig, mit üppigem Blattwerk» — dafür auch: trauscheleg, traujheleg — cf. plauscheg, veräschtelt.
 
trauscheleg Adj.: 1)s. d. Vor. sub 2); 2) «locker» (vom Kohl ges.).
 
Trautel (lok.: Hellingen) F. — s. Trot, Troter, Turatel — Abl.: Getrautels N.: «Lärm, Geschrei» — hal op mat deem Getrautels!
 
trautsem Adj.: 1) «vertrauenswürdig» — en trautseme Mënsch — cf. trausam; 2) «vertrauensvoll» — Zussetz.: ontrautsem.
 
Travers (wie frz.) — «Figur im Knickerspiel» (das Recht travers zu nehmen [Begünstigung, von anderer Stelle aus zu werfen] verliert man, wenn der andere Spieler zuerst gesagt hat: sans travers, dann rufen die Kinder fast immer: laisse tout, méng, sans travers — Ksp. S. 31, Nr. 42; S. 33, Nr. 43).
 
Traverse (wie frz.) F.: 1) «Querbalken, Querlatte»; 2) «Querweg» (Ga); 3) «Querstrich» (lok.: Binsfeld) — spaßh. auf der Kegelbahn: et gët eng T. (das Spiel ist verloren).
 
Traversin (wie frz., Ton: 1) M.: «langes Kopfkissen».
 
Trawolt (Ton: 2, W.: Trawoult) M.: «Tumult, Gewühl» — en T. (vu) Leit — wou sollt ech dech an deem T. erëmfannen — bei deem T. huet ee séng äge Wierder nët verstan — 't gouf gläich en T. — dafür auch: Tremolt, Rawolt — cf. Kawent sub 1), Geschwoder, Mënschespill, Oplaf, Oprouer, Revolt, Traball, Strompel I, Wull.
 
Trächelchen M. — Dim. von Trach (s. d.) — im bes. «Mühltrogschuh».
 
träderaderättim Kinderreim: t., dat moossegt (s. d.) Kätt.
 
Träip (trε:ip — phV., Westen: Treep, Träep, Trääp; Osten lok.: Tréip; Lux-Stadt: Traip, lok.: Diekirch, Gilsdorf: Treip [kurz gespr.] — lok. Weiswampach, Leithum: Tripp) F.: 1) a. «Darm» — déi dënn Träip (Dünndarm) — déi déck (gekrauselt) Träip (Dickdarm) — d'Träipe gi mat engem Messer geschappt odder mat engem Läffel gestrëppt (gebotzt); b. «Eingeweide» (oft im Pl.) — ech räissen der d'Träipen aus dem Leif — dee schafft, datt en d'Träipen noschleeft, sech d'Träipen aus dem Leif (sehr viel) — zu einem Kind, das leicht blutet: o mei, d'Träipe kommen! (s. sub kommen) — en as faul an der T. (eigtl. und übtr.) — 't as fir sech d'Träip(en) [Bd. 4, S. 342] am Leif z'erkalen — hien huet Träipen, wou déi aner Hiren (Hirn) hun (er ist sehr dumm) — lo gët sech op d'T. geluegt — e läit op der fauler T. — en Zëmmer, e Gank wéi eng T. — d'Kläd as eppes wéi eng T. — gouereg, laang a mor wéi eng T. — deen huet eng laang, dënn T. (gesagt für eine große, magere Person) — Rätsel: et geet op de Bur drénken an et léisst séng Träipen doheem (Antwort: de Pillem — MKr. Nr. 801); c. «Magen» — hues d'elo d'T. gefëllt? (bist du ganz gesättigt?) — hues de d'T. voll? (dsgl.) — en huet d'T. voll (er ist betrunken) — du T.! (Nimmersatt) — en huet déi déck T. (Wanst) nët vun näischt; 2) «Blutwurst» — wa geschluecht gët, gin Träipe gemaacht — Träipe fëllen, broden, zem beschte gin — d'Träipe musse sin esou schwaarz wéi der Däiwel an esou fett wéi e Minnech (Mönch) — lok.: d'T. wor op Plazen den zwete Plat um Kiirmesdësch — Krëschtdag muerges no de Mette gët et Träip(en) — T. iwwer T., T. mat T. fëllen (oder: iwwer an driwwer, eent an d'anert — s. Schludderträip, Andiljen) — Zussetz.: Fett-, Kabes-. Mous-, Schludder-, Wollefsträip — cf. Geträips, Gedärem(s), Darem.
 
Träipe(n)- -britt F.: «Blutwurstbrühe» — iron.: klor wéi T.; -dëppen N.: «länglicher Kochtopf»; -fest N.: «Schlachtfest» — dafür im Ösling: Fetträip;

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut