LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Träter bis Trëllert (Bd. 4, Sp. 343a bis 345a)
 
Träter (lok.: Westen) M.: «Verräter» — frz. traître — adjektiv. (lok.): de Wäin as t. (ist tückisch).
 
Trätsch F.: «Speisegemengsel» — eng T. as eppes ënnernä Getriwweltes (C) — im Ösl.: Trutsch (s. d. sub 3) — cf. Bratsch — lok. Zussetz.: Äerdbiers-, Kréischels-trätsch.
 
trätschen trans./intr. Verb.: 1) «Speise auf dem Teller mischen» — cf. trutschen; 2) (lok.) — s. traatschen sub 2)a. — Zussetz.: verträtsch(el)en.
 
Trätter M.: «Einwohner von Trotten» — dazu: Trätterbaach F.: «Trotterbach»; -strooss F.: «Trottenerstraße» (Stellenbez. bei Trotten) — cf. Tratten.
 
Treet (lok. Nösl., z. B. Binsfeld, Holler) F.: «Lache, Menge» (bes. von Erbrochenem gesagt) — tjëft, watt hatt dän eng T. do gekatzt — 't luch eng (gruss) T. Blout do — cf. Truecht sub 3).
 
Treff I F.: «Kreuz im Kartenspiel» (gelegtl. lok. für Kräizer).
 
Treff II F.: «Zufall» (lok.) — et as eng T. — cf. G(e)rot.
 
Treff III M.: «Hundename».
 
Treffelueleg, Treffueleg M.: «Wundöl» (gegen Brandwunden, bereitet aus dem blauen Steinklee [Melilotus coeruleus] — C).
 
treffen (Nösl. [seltener]: träfen, Echt.: trefen — Konjug.: Ind. Präs.: du trëffs, hien trëfft [vereinzelt: treffs, trefft]; Ind. Prät. Ösl.: trof[f], trouf; Konj. Prät.: tréif, Ösl.: truff, triff; Part. Prät.: getraff, gelegtl. getreffen, Echt.: getroaf, Ösl.: getrof[en]) trans. Verb.: 1) «treffen» — en huet näischt getraff (auf der Kegelbahn, auf der Jagd) — Ra. (Echt.): geschoss as noach laang nët getroaf — cf. g(e)roden; 2) «(sich) treffen, begegnen» — ech hun en op der Strooss getraff — mir treffen äis ëm aacht Auer op der Gare — dat trëfft sech gutt — et muss een et alt huelen wéi et sech trëfft — Zussetz.: untreffen (Neol.).
 
trëfteg, -ig, drëfteg Adj./Adv.: «wüchsig, gedeihlich» — d'Gissercher sin t., si dongen sech gutt op — lok. Redingen: d'Béischten an d'Kanner sin drëfteg, wat soll ee sech soss nach wënschen? — cf. fliddeg sub 2).
 
Trei (lok. Wormeldingen: Trau) F.: «Treu, Treue» — in der Redewendung: op gutt T. (lok.: Treis, Treisch, Echt.: Dreisch — in gutem Glauben) — op Wouer an T. — engem eppes op Treis, op gutt Treisch soen — Echt.: op Dreisch oavertrauen — Zussetz.: Ontrei.
 
trei Adj.: «treu» — t. wéi Gold — eng (gutt al) t. Haut — eng t. Séil — Zussetz.: on-, op-, getrei, getreisch.
 
treihäerzeg, -ig Adj.: «treuherzig».
 
Treihät, -heet F.: «Treue» — et as nët wäit hier mat deem sénger T. (ehelichen Treue).
 
treimiddeg, -ig Adj.: «treumütig».
 
Tréiakel, Treakel M.: «Theriak».
 
Tréiakelskréimer M.: «Theriakkrämer, Marktschreier» (Ga).
 
Tréier (lok.: Dréier) ON: «Trier» — die Einwohner heißen: Tréierer, déi Tréi(e)sch — Ortsneck.: déi Tréi(r)er Bomeranzen, Vizbridder — cf. tréiesch.
 
tréiesch (lok.: tréiersch, tréisch, Echt. iron.: trääsch) Adj.: «trierisch» — Ortsneckerei: déi t. (Tréier) Bomeranzen, Vizbridder — t. Bréidercher (Echt.: tréiech, tréi[e]sch Brittchen — Wasserbrötchen, dafür auch: Aaschkichelchen — cf. Kichelchen) — Echt. iron.: trääsch Fransisch (cf. Heckefranséisch) — en tréiesche, tréiersche Vizapel (s. d.) — Luxemburg-Stadt: déi tréiesch Paart — Echt.: di t. Poart — Echt.: den tréische Wee (Irminenweg, vorbei am Heiligkreuz nach Rosport, von da über die Sauer nach Trier) — substantiv.: déi Tréiesch kommen an d'Stad — (do iwwer) am Tréi(er)eschen (Gebiet von Trier).
 
Tréif (Nösl.: Trif, lok.: Trief) M. (lok. F.): «Tragbalken» — Nösl.: [Bd. 4, S. 344] d'Trif sen all faul, märr mussen neier oplän.
 
tréifelen intr. Verb.: «zum dritten Mal pflügen» (lok. z. B. Niederdonven — Wb.06: das Brachfeld zum dritten Mal bearbeiten: treifelen — im Trintingertal bedeutet traufelen: im September pflügen).
 
Tréin I weiblicher Vorname: «Katharina» — erscheint als: Tréng, Tring, Trinn(i) — s. Katräin.
 
Tréin II (lok. Ostrand: Trinn, Echt.: Trinn, Drinn, Nösl. u. lok. Mittelsauer: Tring) F.: «Träne» — wéi ech dee Misär gesinn hu, krut ech Tréinen an d'Aen, sin d'Tréine mer komm — d'Tréine komme gebonzelt, gebockelt — ech kënnt Tréine kräischen — hatt huet keng T. fir säi Mann fale gelooss — deem do kräischen ech keng T. no — et huet gekrasch, eng T. huet déi aner geschlon — d'Tréine sin ëm d'Baken erofgelaf — dat si verlueren Tréinen (cf. kräischen sub 1) — hatt huet batter (bluddeg) Tréine gekrasch — Echt.: pléidig Drinne gräischen (C) — Echt.: heen hoat seinen Trinnen nogelaustert (er ließ sich erweichen) — mir hun Tréine gelaacht — übtr.: et war keng T. Fett op der Zopp — cf. bléideg, bluddeg, kräischen sub 1) — Zussetz.: Häder-, Juddentréinen.
 
tréinen (phV. s. sub Tréin II) intr. Verb.: «tränen» — d'Aen tréine mer (dafür meist: lafen) — dat wor eng Rechnong, do konnten d'Aen engem t. — lok. Hof Remich: d'Stäck t. (die Reben weinen — cf. weinen).
 
Tréinendëppchen N. — in der Redewendung: d'Trinnendëppchen no hoan (Echt.: leicht weinen — C).
 
Tréinesak, -säckelchen M.: «Tränensack».
 
Tréis(chen) weiblicher Vorname — s. Thérèse.
 
treisch (Wb.06: treiesch) Adj./Adv.: 1) «treuherzig» — dat Klengt huet mech esou t. bekuckt, ech konnt em nët beis sin — en huet esou t. gekuckt, an en hat de Schellem am Busem — en huet mer et ganz t. verzielt; 2) «niedergeschlagen» — e kuckt t. dran — cf. getreisch, Trei, trausch.
 
tréischten, tréisten (Nösl. und Ostrand: triisten, lok. Echt.: tristen, lok. Rosport: treesten) trans. Verb.: «trösten» — si hun e (un em) getréischt — tréischt dech, et hätt schlëmmer kënne goen, kommen! — tréischt dech, et wor nët fir d'éischt an och nët fir d'lescht (datt esou eppes geschitt)! — kurze Abfertigung für Hilfesuchenden, Bettler: Gott tréischt Iech! Gott hëllef Iech! — Gott tréischt en! (cf. getréischt sub 3) — d'Fra hat sech séier getréischt — hien huet d'Witfra getréischt — auf die Frage wohin, erfolgt die abschlägige Antwort: d'Witfraën t. — cf. getréischt — Zussetz.: vertréischten.
 
Tréischter M. — in der Zussetz.: Moumentréischter.
 
Tréischterin (Kirchensprache) F.: «Trösterin» (Muttergottes).
 
Tréischtereien F. Pl.: «Tröstereien» — cf. hirmiddig sub 3).
 
tréischt(er)lech Adj./Adv.: «tröstlich» (Wb.06) — Zussetz.: ontréischtlech.
 
Tréiseli, Tréisis. Tréis(chen).
 
Trëllecht, -icht (lok. Echt.: Troalicht) F.: 1) «Menge, Haufen» — eng T. Kanner; 2) «das Herumlungern».
 
trëllen (Nösl.: Ind. Prät.: ich trollt, Konj. Prät.: trill, trëllt; Part. Prät.: getroll[t], Westen: getroult — Echt.: drëllen) intr. Verb.: 1) «(hin)fallen» — ech si mam Rad (Fahrrad) getrollt — en as op d'Nues, de Réckstrank getrollt — pass op, du trëlls! — en trëllt wéi en Onglécklechen, wéi e Mielsak, wéi e Plach — en as nëmmen esou duer getrollt (einfach hingefallen) — den Hummer as mer op de Fouss getrollt — tjëft, lo wir ech bal getrollt! (spaßh., wenn man ausgeglitten ist) — bei der Suche: du wiirs bal driwwer getrollt — spaßh., wenn jem. etwas fallen läßt und es in Scherben geht: looss et t.! Zus.: awer op e Koup Geld, eng Millioun — en trëllt iwwer séng äge Féiss — e géing iwwer d'Aarbecht t. (er sieht die Arbeit nicht oder will sie nicht sehen) — (engem) mat der Dir an d'Haus t. — hien as vum Honnersten an d'Dausend, vu Pontius op Pilatus getrollt — Echt.: en drëllt voan äm Beerg op den aneren — en huet sech duer trëlle gelooss (vu Middegkät) — d'Haus as an e (de) Koup (lok. Ehnen: a Koup) getrollt — op een t. (jem. unbeabsichtigt treffen, begegnen — dafür auch: topen — s. d. sub 2) — cf. falen; 2) «schwerfällig gehen» — en trëllt esou, wann e geet — en as getrollt komm, wéi wann e voll wir — zu einem Kind: trëll dach nët esou! — wéi kënns de nammel do getrollt! — e koum hannenun äis getrollt (er folgte uns schwerfällig) — zu gudder Lescht, wéi all Mënsch do wor, koum hien och nach getrollt (geträtscht) — cf. Trëllert sub 2); 3) a. «sich umhertreiben» — en trëllt de ganzen Dag an de Wiirtschaften (dorëmmer erëm) — [Bd. 4, S. 345] wou deen nees trëllt, dat wees der Däiwel — bei deem knaschtege Wieder t. d'Kanner de ganzen Dag am (uechter d') Haus; b. «herumliegen» — looss d'Geschir nët esou dorëmmer t., lee et op séng Plaz! — wou trëllt den Hummer, dat Geschir dann erëm? — wou e geet a steet, do léisst en alles t. — mir hun dees ale Geméch d'Haus voll t.; 4) trans.: «wälzen» (lok.: Bettborn) — eng Bidden t. — Ausruf der Verwunderung: eiser Herrgott sief getrollt a gewänzelt — cf. druddelen sub 6), rullen sub 1)a., wänzelen, trëndelen sub 2) — Abl.: Getrëlls N. — Zussetz.: an-, erof-, erop-, ver-, zesummentrëllen.
 
Trëllert M.: 1) «böser Sturz»; 2) «langsamer, unbeholfener, unzuverlässiger, dummer Mensch» — fänk näischt mat deem T. un! — e klengen, e groussen T. — als Schimpfwort: du T.! — burschikos: dajee, dir Trëllerten, gitt der da bal heem!

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut