LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Uewerkuer bis ubauen (Bd. 4, Sp. 367b bis 369b)
 
-kuer (SW.: -kor) ON.: «Oberkorn» — Ort der Gemeinde Differdingen, Kanton Esch-Alzette — 480 — Ortsneckerei s. sub Nidderkuer; -inschpekter, -inspekter M.: «Oberinspektor» — dafür heute meist: Oberinschpekter, oft einfach: Ober M.; -land N.: «Herverland» (Pays de Herve, in der belgischen Provinz Lüttich) — cf. Hiewerland, Hiewerlénger — im Nösl. dafür: Grasland; -liicht (Nösl.: Uwwerlit) F.: «Oberlicht» — s. Iwwerliicht; -maartel(éng) ON.: «Obermartelingen» — Dorf der Gemeinde Perl, Kanton Redingen — 197; -mäerzeg ON.: «Obermertzig» — cf. Mäerzeg; -musel Hydr.: «Obermosel» — Ggs.: Ënnermusel; -pallen ON.: «Oberpallen» — Dorf der Gemeinde Beckerich, Kanton Redingen — 298; -sauer Hydr.: «Obersauer» — dafür auch: d'Iewescht Sauer — Ggs.: Ënnersauer; -schiren ON.: «Oberschieren» — s. Schiren; -schlënner ON.: «Oberschlinder» — (eingegangenes) Dorf der Gemeinde Hoscheid, Kanton Diekirch — 117 — auch: d'Iewescht Schlënner; -wampech ON.: «Oberwampach» — Dorf und Gemeinde Oberwampach, Kanton Wiltz — 44 — die Einwohner heißen: Uewerwämper — cf. Wampech; -wolz ON.: «Oberwiltz» — s. Wolz; -wuermeldéng ON.: «Oberwormeldingen» — Dorf der Gemeinde Wormeldingen, Kanton Grevenmacher — 457 — dafür meist in Wormeldingen: um Berreg — cf. Wuermeldéng.
 
UeweschterM.: «der Oberst, der Befehlshaber eines Regimentes» (Ga) — cf. iewescht I sub 2), Hääpsten.
 
UeweschterwuppM.: «die vornehmste Person» (Ga) — cf. iewescht I sub 2).
 
Ugeriicht lok. Var. für Hougeriicht (s. d.).
 
Ugras, Ungras N.: «Quecke» — dafür auch: Ongras, Dunngras, Hondsgras, Padem, Quadden, Spalgras — dazu: [Bd. 4, S. 368] Ugraswuerzel F. — Ugraswuerzelen wurden oft abgehackt, abgekocht, gezuckert und als Quaddentéi gegen Husten und Brustweh, auch als harntreibendes Mittel gebraucht.
 
Uhu, Uhub M.: «Uhu» (Bubo bubo) — klengen U. (Waldohreule — Asio otus) — Aen ewéi en U. — übtr. (lok.: Echt.): su en U. (ein menschenscheuer, verdrießlicher, launischer Kerl — C) — cf. Hub(b)o, Hup(p).
 
Ujhän, Ujheen (Ton: 1) männlicher Vorname: «Eugen» — erscheint auch als: Usch, Eugène (wie frz., Ton: 1), Jhän, Jheni.
 
Ujhel seltener weiblicher Vorname: «Ursula».
 
Ujhëni (Ton: 1) weiblicher Vorname: «Eugenie» — dafür auch: Unni, Usch(i), Jheni.
 
Ulgen, dafür meist: Oulgen (-j-) ON.: «Olingen» — Dorf der Gemeinde Betzdorf, Kanton Grevenmacher — 358.
 
Ulrech, Uli männlicher Vorname: «Ulrich» — Ra. (C): den hellegen U. uroufen (sich erbrechen, von einem Betrunkenen gesagt) — lok., z. B. Redingen: den hellegen U. huet hir gewénkt (wenn es einer schwangeren Frau in der Kirche übel wird und sie hinausgehen muß, auch von andern Heiligen gesagt).
 
um I — s. op dem — e wunnt um leschte Steiwer, um Bierg (Limpertsberg), um Gare (auch: op der Gare) — um ieweschte Späicher — um Späicher, um Daach, um Pawee sin — en as um Pawee (obdachlos) — een um Napp hun — en huet keen Hiem méi um Leif — andere Beispiele s. sub un.
 
um II — s. un dem.
 
um III Präp.: «um, pünklich (um)» (bei Zeitangaben besteht lok. ein Unterschied zwischen um und ëm [s. d. sub 3)], wobei um die genaue Zeit, ëm die ungefähre Zeit bedeutet, während lok. ëm die genaue Zeit bezeichnet, die ungefähre Zeit mit géint oder esou ëm angegeben wird) — ech kommen um dräi Auer (präzis drei Uhr), dagegen: ëm dräi Auer (gegen drei Uhr — cf. ëm sub 3).
 
uméieren intr. Verb.: «ankern» (Kahn) — auch: arméieren — frz.: amarrer.
 
umplaz lok. Var. von amplaz (s. d.).
 
Umsa(t)z M. — s. Ëmsaz, Schiffer, Chiffre d'affaires.
 
un (phV. Nösl.: a:n, Mittel- u. Westösl.: o:n, O:n, Echt.: O:n, Vianden: Oa:n, a:n, lok. Südwesten: u·n [z. B. Zolver], veraltet Lux.-Stadt: uən — in Verbindung mit unbetontem Artikel [dieselben phV. wie angegeben]: un dem = um [cf. BrGa § 16, 1a., S. 47]; op dem = om, um [s. d.], s. weiter auch Bd I, S. 25, 2. Spalte, 2. Abs. «an» — die negierende deutsche Vorsilbe «un» = on [s. d.], nët [s. d.])1) Präp. mit Dat. und Akk.a. «an, nahe, bei» (in örtl., zeitl. und übtr. Bed.) — si leien un der Strooss — si hun un d'Stroos gebaut — un dem Haus — un d'Haus ubauen — e Rädel un enger, un ër Këscht — d'Bild hänkt un der Mauer — ech stong bis un den Hals (de Bauch, d'Knéien) am Waasser — d'Kand läit un der Broscht (zum Stillen) — stell dech un d'Mauer! — e steet un der Mauer (gestäipt) — e stäipt sech un d'Mauer — wie war un der Paart? — wie klappt un d'Fënster? — hatt sëtzt de ganzen Dag um Piano (ze spillen) — loosse mer un den Dësch goen! (zum Essen) — e gëlle Rénk um Fanger — hien huet e Bobo, eng Wonn um Fanger — wat hues d' um Arem, un der Hand? — en huet Blutt um Fanger — läit den Hond un der Ketten? — lee en (den Hond) un d'Ketten! — e Klackeseel un der Nues — et as un der Zäit fir heemzegoen — lo gi mer un d'Aarbecht! — loosse mer äis un d'Aarbecht gin! — en as schons un der Aarbecht — ech hätt nach eng Fro un dech — si kommen een um aneren — et kräischt un engem drun (fortwährend) — un . . . erun — e geet nët gär un déi Aarbecht (erun) — un dee kënns de nët erun; b. in bes. Ausdr.: u sech as (wir) dat näischt — u sech wir d'Saach nët schlecht — un a fir sech huet hie recht — en as schon u Joren — lo komme mir un d'Rei! — 't as un dir! — 't as un déngem Tour; c. «ungefähr» — un déi honnert Frang — un dausend Leit woren deen Dag komm(t); 2) vun ... un: «von . . . an, seit, ab» (örtl., zeitl. und übtr.) — vun hei un as et nach eng déck Stonn (ze goen) — vun haut u bekucken ech deen do nët méi — vu Kanddoën (-deg) un — vun der aner Woch un — vun du (dunn) un, vun do un — vu fofzeg Frang un; 3) als Ergänzung zu Verb. (drückt oft Ursache oder Mittel aus) z. B. (Verben in alphabetischer Reihenfolge): — en huet séng Wuer un de Mann bruecht — de Schoulmeeschter bréngt näischt un d'Kanner — ech hun elo grad un dech geduecht — denk un déng (éiweg) Séilegkeet! — mir kënnen eis un de Grompren ergräifen — ech hun en u [Bd. 4, S. 369] sénger Schrëft (u séngem Marsch, u séngem Schrack, un der Stëmm) erkannt — e wollt u mech eruntrieden — ech ka mech nët un hien eruwoen — ech weess nët wat een un deem Meedche fënt — hatt freit un engem neie Kleed — dat gesäit een u ville Beispiller — un en (un den) Herrgott, un e Gott (u Gott) glewen — hie gleeft nach un den Néckleeschen — engem un d'Hand goen — un d'Kiischte goen — un d'Kanner goen — esou eppes geet un een — e wir bal u mech gaang — u sech hun — en huet näischt (vum Papp), näischt Guddes u sech — hien huet dat (esou) u sech — u sech halen — ech hun u mech missen halen, fir em keng op d'Maul ze gin — en hänkt un deem Meedchen — ech kommen nët un en — du kënns och nach un d'Rei — wéi kënnt der Däiwel un e (de) Paf? — et läit nët u mir — et läit (hänkt) un him selwer — ech hun him et un der Nues (Nuesespëtzt) ofgesinn — sech un engem miessen (reiwen) — u mir sid der nët opgehal(en) — du kanns et un de Fangere vun enger Hand opzielen — e plangt un eppes — seet (cf. seën) nët esou un him! — hie schafft un engem Buch — et as näischt (keng Wuer) un deem Meedchen — 't as näischt méi un den Deg — 't as näischt un him (er taugt nicht viel) — en as um Kriibs (un engem Häerzschlag) gestuerwen — pak dech um Gelänner un! — si zéien nët un deem selwechte Seel — u sénger Éierlechkeet huet nach kee gezweiwelt — deen zweiwelt un näischt! 4) elliptisch (Vorsilbe ausgefallener Verben wie: undrécken, undun, ufänken, ugon, unhun, ukommen, uspillen): an hien un! (und er rannte weg, schon war er weg!) — en as u(n) (mat der Kääss) — e stong do ouni eppes un, ouni näischt un an näischt ëm, mat nët vill un — d'Feier as un (brennt) — en as un (im Examen durchgekommen) — d'Schoul wor ewell un ewéi ech komm sin — aus (s. d.) an un — mir wore kaum do, du wor et aus an un (vorbei) — d'Freierei wor séier aus an un, un an aus; 5) adverbiale Raa.: denk, hal, kuck, ziel emol un! (sieh mal an!) — cf. drun, erun;
 
u(n)-/U(n)- (zum Ausfall des «n» s. Bd I, S. 5) -afen trans. Verb.: «angaffen»; -ägenen, -egenen refl. Verb.: «sich aneignen»; -baken intr. Verb.: «anbacken» — d'Taart war ugebak — den Dreck war (wéi) ugebak; -bannen Verb.: 1) trans.: «anbinden, befestigen» — am Wéngert d' Riewen u.; 2) intr.: «Händel suchen» — cf. ubändelen sub 2); 3) in der Redewendung: sech eng u. (sich betrinken); 4) ugebonnen Verbadj. in der Redewendung: kuurz ugebonne (meist: gebonne) sin — cf. bannen, ustrécken; -bass M.: «Anbiß» (Fischerei) — ech hat de ganzen Dag keen U. — cf. ubäissen, Touche II; -bauen trans. Verb.: «anbauen» — e Schapp un en Haus u. — auch kurz: si hun ugebaut — dazu:

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut