LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Wax bis wäerden, wäärden (Bd. 4, Sp. 415b bis 416b)
 
Waxin der Ra.: Kui Wix, kui W. (Strafe — Wb.06) — cf. Wackes sub 2).
 
Wääch, Weech (lok. Echt.: Waich, Westen: Wäechen) F.: «das Einweichen» (von Hülsenfrüchten, Leder, bes. Wäsche, die Zeit des Einweichens) — d'Wäsch läit an der W. — d'Ham an d'W. leën — de Stackfësch as elo dräi Wochen am Reenwaasser an der W. — übtr.: hie läit an der W. (er liegt zu Bett infolge Trunkenheit — cf. Solper) — 't as eppes an der W. (es steht etwas [oft Unangenehmes] bevor, es ist etwas in Vorbereitung) — Echt.: hatt hoat noach en aneren an der Waich (noch einen Bewerber);
 
Wääch-/Weechbidden F., -komp M.: «Einweichbehälter».
 
wääch, weech (phV. s. sub Wääch) Adj./Adv.: 1) «weichherzig, nachgiebig» — en as ze w. — dafür meist: mëll (s. d. sub 5); 2)in der unpersönlichen Redewendung: 't gët mer w. (vrun den Aen — unwohl, schwindelig) — 't gët mer all Kéier w., wann ech Blutt gesinn — 't gouf mer bal w., wéi ech e gesinn hu kommen — 't as mer w. ëm d'Häerz gin; 3)in der Redewendung: en as nach nët w. (er ist noch nicht soweit) — mir kréien dech och nach w. — substantiv.: Wäächt, Weecht N. (s. d.); — für «weich, gar, fertig gekocht» wird nur: mëll (s. d.) gebraucht, aber: e lues gekacht Ä (s. d. sub 1).
 
wäächen, weechen (phV. s. Wääch) trans./intrans. Verb.: «einweichen» — eng Ham vun zwee Jor muss gutt gewäächt gin — looss d'Wäsch nach e puer Stonne w.! — C: Stoakfësch guff fréier e poar Wochen am Reenwaasser mat Kallik gewaicht — Dirspeis gët eng Nuecht gewäächt, da gët s'éischter mëll — Boune wääche fir ze setzen — Weide (Bindweiden), Schinne muss ee w. — Fläsche w. (zum Ablösen der Etikette) — Zussetz.: a-, erwäächen.
 
wääch-, weechmiddeg Adj.: «weich von Gemüt» (Wb.06).
 
wääch-, weechwarem Adj.: «schmiedegerecht» (Schmiedespr.).
 
wäächlech, weechlich Adj.: «verweichlicht» — e wäächleche Kärel.
 
Wäächt, Weecht N.: 1) «Weichteile des Körpers» — en huet mech an d'W. vum Bee gepickt — dat W. vum Nol (Fingernagel); 2) F. «Lende» — cf. Dënnt sub 2).
 
wäänhëlzegs. wannhëlzeg. [Bd. 4, S. 416]
 
Wääss, Weess (Westen: Wäess — vε:əs) M.: «Weizen» (Triticum — im S.O. u. W. dafür: Fruu[ch]t, als meist angebaute Brotfrucht) — Arten: englännesche W. (englischer Weizen), tiirkesche W. (Mais) — gellege, pure W. (reiner Weizen) — fette, steiwe Buedem as gutt fir W. (cf. Wäässebuedem) — Ra.: säi W. blitt (es ist eine gute Zeit für ihn, sein Geschäft geht gut) — de W. schwäässt (wenn der Weizen nicht trocken ist) — de W. kënnt an de Schwääss (der Weizen wird lehne oder er pflegt sich zu beseichen, wenn er vor völliger Reife in die Banse gelegt wird — Ga) — wann de W. blitt, da gët d'Brout rimmeg — Kuck, kuck, déi Gääss, se frësst mer all mäi W. (Ksp. Nr. 49) — cf. Baart sub 1), Bëschrued, Boxer, Gääscht sub 5) — Zussetz.: Bant-, Kou-, Kuebe- (Mutterkorn), Mäerz-, Spell-, Sprenze-, Summer-, Wanterwääss;
 
Wäässe(n)-/Weesse(n)- -bräi M.: «Weizenbrei» — Ra.: e schléit dran wéi d'Sau an de W. (häässe Bräi) — cf. hääss, Hong sub 1) (Kinderspiel); -brout N.: 1) «Weizenbrot»; 2) «Weißbrot» (lok.); -buedem M.: «zum Weizenanbau besonders geeigneter Boden» — wäisse Buedem as W. (C); -éi F.: «Weizenähre» — cf. Éi(ch), Aacher; -kär M.: 1) «Weizenkorn»; 2) «Gerstenkorn am Auge» — cf. Weeschësser; -kniedel F.: «Weizenknödel»; -miel N.: «Weizenmehl»; -paangech M.: «Weizenpfannkuchen» — lok.: Wäässemiel gët W. — cf. Houeremiel; -stéck N.: «Weizenfeld»; -stoppel F.: «Weizenstoppelfeld» — cf. Stoppel I; -stréi N.: «Weizenstroh».
 
Wäck (Pl. von Wak, gelegtl. als Sg. Wäck) M.: «Spielkugel, Knicker».
 
Wäckdéif (lok.: Wakendéif) M.: «Schimpfwort» — du roude (wäisse) W.!
 
Wäd, Weed I, Weid (phV. Nösl.: vekt, Pl. vəgdən, Westmittelösl.: vεkt, Mittelwesten, Südosten: vAit, Südwesten: vət, Osten, Mosel: va·it) F.: 1) «Weide» (Salix); 2) «Weidenrute» — gesplasse, gespléckte, geschielte W. — de Kuerf as vu (mat, aus) Weide gemaacht — Weide schneiden; 3) «Weidenholz» — Zussetz.: Bann-, Suelweid — cf. Widd — Zussetz. s. sub Weide(n)-.
 
Wäd, Weed II, Waid F.: «Färberwaid» (Isatis tinctoria) — cf. Gäd, Blofierwer.
 
Wäd, Weed III (Nösl.: Wéid) F.: 1) (lok.) «eingefriedigter Weideplatz» — ech hun d'Kéi an d'W. gedriwwen — cf. Park sub 2), Perch, Zouschlag sub 2) — Zussetz.: Nuets-, Päerdswäd; 2) (Ösling) «Graswuchs» — 't as vill Wéid am Parrick — 't as kéng W. mi do — hää steet bis aan d'Kniën an d' (der) Wéid an e frësst nët (eigtl. und übtr.) — lok. Ra.: aa, du piss doraus, da gees de gläich op d'W. (gleich wirst du was erleben) — Hirtenspruch: Häm fueren / d'W. spueren / Mëllech sei(e)n / Botter wei(e)n / Hintgesblat / d'Kéi si sat / Péiter am Gronn / zéi déng Sonn / zéi däi Seel / de Béifche fiirt nach laang nët häm (MKr. Nr. 383) — Var. Pintsch (Jong-Hemecht 1928/29, S. 76): d'Mëllech seien / d' Botter weien / d'Kéi si sat / den areme Wippche sëtzt am Gronn / en zéigt séngt Seel / en zéigt séng Sonn / den areme Wippche fiirt nach laang nët heem — zu einem Dummkopf: looss der d'Féiss splécken a géi op d'W.! — übtr. — Ra.: kuurze Gank a gutt W. (wenig Arbeit und gutes Essen) — cf. Kascht I;
 
Wäd-/Weed- -gank M.: «Weidegang» — übtr. in den Redewendungen: kuurze W. a gutt Fuddraasch (Wäd), wie soll do nët fett gin — deen huet (e) gudde W. (ein gutes Kosthaus) — dat as mäi W., bleif do ewech (das ist mein Revier — cf. braconnéieren, Kiischtebam) — cf. Gank sub 11), Kascht I; -jong, Wäädsjong M.: 1) «(Kuh-) Hirt» — cf. Kéihiirt, Kéiert; 2) «gemeiner Kerl» — cf. Jong sub 5), Päerdsjong. -land N.: «Weideland, Weide» — im Ggs. zu Akerland; -recht N.: «Weiderecht»; -wee, Weidwee M.: «Rasenweg» — cf. Driicht;
 
wäden, weden, weiden (phV. s. sub Wäd I) Adj.: «aus Weidenruten» — cf. Wäd I u. Komposita.
 
wäden, weden, weiden (Nösl.: wéiden) trans./intr. Verb.: 1) «(ab-)weiden, (ab-)grasen» — et as verbueden, d'Kéi laanscht d'Strooss w. ze loossen — hie krut e Protekoll, well d'Kéi um Summerwee gewät hun — hien huet de Grumm gewät (abweiden lassen); 2) «mit gutem Appetit essen» — kuck, wéi se w.!
 
wäerden, wäärden I modales Hilfsverb: «werden» (dient zur Bildung [Bd. 4, S. 417] des Futurums, als Ausdruck des Möglichen, Wahrscheinlichen, Erwünschten, Vorausgesehenen, der Drohung [wird im Deutschen oft durch: wohl, schon, ja ausgedrückt] — cf. BrGra 23,2 - 5, gin sub B, sallen — deutsches Futur wird gewöhnlich durch das Präsens ausgedrückt — Konjug. [nur im Ind. Präs.]: ech wäerd, du wäers, wäerds [W. lok.: wërs], hie wäerd, mir wäerden, dir wäert, si wäerden) — et wäerd gläich renen (es wird wohl bald regnen) — et wäerd scho goen — e wäerd dach kommen — du wäer(d)s en nach haut gesinn — du wäers gesinn, 't geet alles gutt, alles an d'Rei — ech wäerd do sin, verlooss dech drop — e ('t) wäerd dach nët! — du wäers dach nët! — mengs de, e kéim? Antwort: e wäerd jo — hie wäerd veruurtelt gin — hie wäerd et dach nët gelies hun, gesinn hun, an uecht geholl hun (Optativ der Vergangenheit) — e wäerd jo alt erëm zou sech kommen — du wäers dech wonneren (du sollst dich wundern, über etwas Unerwartetes, die Folgen) — du wäers gesinn, du verspéits den Zuch — lok.: de wäesch mol geséin, wat dee fäerdeg bréngt! — du wäers dach weis sin! — drohend: waart, ech wäerd der (op-)hëllefen — ech wäerd dech léieren; — Futur. von sin (s. d.).

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut