LWB Luxemburger Wörterbuch
 
Welfréng bis Wëlomotor (Bd. 4, Sp. 432a bis 435a)
 
Welfréng ON.: «Welfringen» — «Dorf der Gemeinde Dalheim, Kanton Remich» — 521 — im Munde der Einwohner : Wellefréngen.
 
well I Kurzform von ewell (s. d.) — cf. LSA Karte 121.
 
Well II, Wëll F. — lok. Var. — s. Weil.
 
Well III F.: 1) «Welle, Woge» — cf. Wal — Zussetz.: Dauerwellen; Laang-, Kuurzwellen (Radio); 2) «Welle, Drehwelle».
 
Wellbam M.: «Wellbaum» — cf. Drulles sub 3).
 
Wellbäämchen, -beemchen M.: «Wagenhaspel».
 
Wellblech M. u. N.: «Wellblech» — cf. Blech sub 1).
 
wëll Adj.: 1) «wild, unbearbeitet, ungepflegt» — e wëlle Bësch (Wildnis) — wëlle Buedem (lok.: unfruchtbarer Boden) — wëll(t) Feier (s. d. sub 2)b.) — wëll(t) Flääsch (Schwammfleisch, Wucherung — Med.) — Pflanzennamen (cf. auch unter dem Grundwort): w. Aarmenä (rauhe Nelke — Dianthus armeria) — w. Balsëmin (Springkraut — Impatiens noli-tangere) — w. Brenndëschtel (Ziest — Stachys) — w. Geraniën (lok.: wilde Pelargonien — in Wiesen, am Wasser) — wëll(e) Giescht (Mäuseschwanzgerste — Hordeum murinum) — w. Guckucksblumm (Lungenkraut — Pulmonaria off.) — w. Häd(e)- kar (Heckenknöterich — Polygonum dumetorum; Windknöterich — Polygonum convolvulus — cf. Hädwann) — w. Hief (wilde Hefen) — w. Huewer (Flughafer — Avena fatua) — w. Ierz (Waldplatterbse — Lathyrus spec.) — w. Jacinthe (lok.: Waldhyazinthe) — w. Kaméileblumm (Ackerkamille — Anthemis arvensis; Färberkamille — Anthemis tinctoria; Bertramsgarbe — Achillea ptarmica) — w. Kar (s. Wëllkar) — w. Kréischel (Alpenjohannisbeere — Ribes alpinum) — w. Lann (Feldulme — Ulmus carpinifolia) — wëll(e) Mauséierchen (Feldsalat, Rapunzel — Valerianella locustra olitoria) — w. Mënz (Waldminze — Mentha sylvestris) — w. Mirabell — w. Muurt (Möhre) — w. Pensée (Ackerstiefmütterchen — Viola tricolor arvensis) — w. Rief (Waldrebe — Clematis vitalba; wilde Rebe, Jungfernrebe) — w. Rous (Heckenrose) — w. Vioul (Hundsveilchen — Violata canina) — w. Wick (Vogelwicke — Vicia cracca; Zaunwicke — Vicia sepium) — w. Zalot (ausdauernder Lattich) — wëlle Batteralzem (Beifuß — Artemisia vulgaris) — wëlle Bier (Walderdbeere — Fragaria vesca) — wëlle Birebam (Birnbaum) — wëlle Burekascht (Quellenehrenpreis — Veronica beccabunga) — wëlle Jasmin, Jhasmäin, Jhasméng (Pfeifenstrauch — Philadelphus coronarius) — wëlle Käschtebam (Roßkastanie — Aesculus hippocastanum) — wëlle Kaff(é)i (Goldregen — Laburnum anagyroides; Lupine — Lupinus sp.) — wëlle Kiischtebam (Süß-, Vogelkirsche — Cerasus avium) — wëlle Kléi (Bitterklee — Menyanthes media; mittlerer Klee — Trifolium medium) — wëlle Knuewelek (Knoblauchkraut — Alliaria petiolata; Bärenlauch — Allium ursinum; Weinbergslauch — Allium vineale) — wëlle Kouwääss (Wiesenschachtelweizen — Melampyrum arvense) — wëlle Manz (Ackerminze — Mentha arvensis) — wëll(en) Narziss (gelbe Narzisse — Narcissus pseudonarcissus) — wëlle Päinetsch (Gartenmelde — Atriplex hortensis) — wëlle Pällem (Preiselbeere — Vaccinium vitis-idaea) — wëlle Péiterséileg (Klettenkerbel — Torilis Adans) — wëlle Réidech (Ackerrettich, Hederich — Raphanus raphanistrum) — wëlle Reseda (Färberreseda — Reseda luteola) — wëlle Rousemaräin (Porst — Ledum) — wëlle Sauerampel (kleiner Ampfer — Rumex acetosella) — wëlle Champignon — wëlle Chikoree (Wegwarte — Cichorum intybus) — wëlle Spënot (Erdbeerspinat — Chenopodium foliosum; Guter-Heinrich — Chenopodium bonus Henricus; unechter Gänsefuß — Chenopodium hybridum) — wëlle Spier, wëlle Spirebam (Elsbeerbaum — Sorbus torminalis) — wëlle Steekléi (kleiner Wiesenknopf — Sanguisorba minor) — wëllen Apel — wëllen Äppelbam — wëllen Dännebam (Kiefer, Föhre — Pinus sylvestris) — wëllen Dëll (sichelförmiges Hasenohr — Bupleurum falcatum) — wëllen Happ (Hopfen — Humulus lupulus — cf. Happ sub 1) — wëllen Hielenter (Traubenholunder — Sambucus racemosa) — wëllen Orangebam (Pfeifenstrauch — Philadelphus coronarius) — wëllen Teimerjännchen (Feldthymian — Thymus serpyllum) — wëllen Zalfei (Wiesensalbei — Salvia pratensis) — wëllt Longekraut (Hundsflechte — Peltigera canina) — wëllt Wierk Ackerhohlzahn — Galeopsis ladanum) — Tiernamen: w. Dauf (Ringeltaube — Columba palumbus) — w. Gäns (a. Graugans [Anser anser]; b. [Bd. 4, S. 433] Saatgans [Anser fabalis]; c. Kranich [Grus] — cf. Holgäns) — w. Int (a. Stockente [Anas platyrhynchos] — dafür auch: déck w. Int; b. Schellente [Bucephala clangula]) — kleng w. Int (a. Krickente [Anas crecca]; b. Knäckente [Anas acuta]) — wëllt Mierhong (Trappe [Otis tarda], auch Trapp — s. d. sub III) — w. Kaz (a. Wildkatze [Felis]; b. haarige Raupe — cf. Kaz sub 3) — wëll(t) Kanéngchen — wëll(t) Schwäin (a. Wildschwein; b. Kellerassel) — wëlle Béier, wëlle Watz (s. d. sub I, Wildeber) — lok. Bous/Remich: wëlle Watz (Hummel) — w. Sau (Wildsau) — Sagengestalt: de wëlle Mann (cf. Wëllmann — Folkl. beim Winteraustreiben) — déi w. Fra — dazu: Wëllfragrond, Wëllfraheck (Flurbez. zw. Useldingen u. Böwingen/ Att.), Wëllfrahaus (Felsloch zwischen Bonnert u. Oberpallen) — wëll giel Minett (lok. Rümelingen: geringwertiges Eisenerz) — Kinderspielzeug: wëll Kaz (dafür auch: gro Kaz — cf. Schnuerkaz) — an de wëlle Länner — Hoër wéi e wëlle Bësch — 't as nët w. mat him (seine Kenntnisse sind gering) — d'Saach as nët esou w. — 't as nëmmen hallef esou w. (nur halb so schlimm); 2) a. «ungezügelt, ausgelassen, mutwillig» — d'Kanner sin esou w. — dat si w. Kanner — de wëlle Mann spillen — wëllt Getéins (dummes Gerede) — sech w. opféieren (gebärden); b. «bösartig» — d'Päerd, d'Kou as w. gin — den Hond as w.; c. «nicht ordnungsgemäß» — de wëlle Gesank, déi w. Musek (nicht anerkannter Gesang-, Musikverein) — w. Musek (antikonformistische Musik, z. B. Jazz, Pop) — lok.: di w. Musek (sozialistischer Musikverein); 3) «sehr zornig» — maach mech nët w.! (bring mich nicht in Wut!) — e wëlle Bier (jähzorniger Italiener — cf. Bier sub 3) — substantiv.: Wëllen M., Wëllt N., Wëll F. — e geet bei déi Wëll (als Missionar) — e kënnt do wéi e Wëllen — hausen ewéi déi W. — dat as bal een ewéi e Wëllen, e Wëllt — e stellt sech de Wëllen — hatt schafft wéi e Wëllt — wat eng Wëll! (unglaubliche Geschichte. üble, schwer hinzunehmende Bemerkung) — dat as eng W.
 
Wëllfragrond, -haus, -hecks. wëll sub 1).
 
Wëllkar, -kuer, -ker (Nösl.: Wëllt) N.: «Heidekorn» — cf. Hädekar;
 
Wëllkar-, -kuer-, -ker-, Wëllkesch- -kniedel F. — s. -stäerzel; -miel N.: «Heidekornmehl» — Ra.: Wëllkeschmiel gët Wëllkeschpaangech — cf. Houeremiel; -paangech M.: «Pfannkuchen aus Heidekornmehl»; -stäerzel (meist im Pl. -stäerzelen) F.: «Kloß aus Heidekornmehl».
 
Wëllmann M.: «wilder Mann» (Gestalt im Amichtsspiel).
 
Wëllwesch(-bir) F.: «Wolwüschbirne, Wolfüertbirne» — dafür auch: Lampersbir (Dicks).
 
welléchen, wellech, wellecht (Nösl. selten gebraucht: wellichen, wiällichen, Mosel: wëlléchen — cf. BrGra § 21,3 S. 66) Fragepronomen: «welcher, welche, welches» (aus einer Auswahl — dafür meist: wat fir (een, eng, eent)) — cf. wéi sub 4).
 
Wëllefchen M.: 1)Dim. von Wollef (s. d.); 2) «Nachwuchs in der Pfadfinderbewegung» (Knaben — für Mädchen s. Wiichtel sub 3) — hien as bei de Wëllefcher; 3) a. (im Pl.) Wëllefcher «Läuse, Ungeziefer» (Ammenspr.) — cf. Wiwelcher; b. (lok.) — s. Koz I sub 1).
 
wëlleg I (Mosel) — s. wieleg.
 
wëlleg II, -ig Adj.: «willig» (cf. gewëlleg) — de Jong as ganz w. (fir eppes ze léieren) — Ra.: w. Schëllere loossen sech d'Zäit nët laang gin (man findet immer Beschäftigung) — substantiv.: Wëllegen M. — hien huet de W. gewisen — Zussetz.: béis-, fräi-, gutt-, mutt-, on-, onfräiwëlleg.
 
Wëllem männlicher Vorname: «Wilhelm» — als Herrschername: W. den zweten, den drëtten, lok. auch: den zwete Wëllem — im Bastlösespruch: Siift, Siift, Saaft, de Männchen op dem Faass, de Wëllem an der Bitt, déi Päif, déi geet jo gutt — lok. Luxemburg-Stadt: beim W. (beim Denkmal des niederländischen Königs Wilhelm II. auf dem Knuedler [s. d.], deshalb auch: Wëllemsplaz genannt).
 
wëllen I, wollen Adj.: «aus Wolle» — e wëlle(ne) Schal — eng w. Box — w. Strëmp — e wëlle(nt) Kleedchen — e wëllent (wollent) Hiem — hien huet eng mat der wëlle Kap hannert d'Ouer kritt (er ist nicht recht gescheit) — w. a baarbes (ehemaliger Wallfahrtsbrauch) — dazu: Wëllent N.: «Wollzeug» — C: d'Meedchen hoat säi W. a Leinent — cf. Bauwel, bawëllen.
 
wëllen II (cf. LSA Karte 60; Umschreibung von wollen, Karte 37, Wenkersätze 30, 33 — Konj. Prät.: hätt gär, géif gär — Konjug.: Ind. Präs.: ech wëll, du wëlls, hie wëllt [Ostrand: hee wëll], mir w., dir wëllt [cf. BrGra [Bd. 4, S. 434] § 24, 2, § 25, 7, 8]; Ind. Prät.: wollt; Konj. Prät.: wëllt [cf. Ltb. 42], lok.: willt; Part. Prät.: gewollt, wollt[en], Westen: [ge]woult, woolt — mit Infinitiv.: wëllen, wollen) trans./intr. (oft modales) Verb.: «wollen, beabsichtigen, mögen, verlangen» — wëlls de dat eent, da wëll och dat anert — deen alles wëllt, kritt näischt — wat wëlls de? (was meinst du, sagst du, wünschest du?) — wat w. déi? (beabsichtigen) — wëllt nach een eppes (z' iessen, ze drénken)? — merci, ech wëll näischt méi — maach, wat s de wëlls, wat läit mir drun! — dee ka maache wat e wëllt, et schléit him duer — ech wëll et nët hun (lasse es nicht zu) — ech wëll et nët (mag es nicht) — ech weess nët, wat s du wëlls — ech wëll näischt derfir (tue es unentgeltlich) — wou wëllt deen egentlech hin (scil.: goen, lafen, kommen)? — du muss nët méi (betont) wëlle sin, wéi s de bas! — wann hien (hatt) nët wëllt, da wëllt en (hatt) nët (läßt sich nicht dazu zwingen) — ech wëllt et nët, a wann et den Aasch (Hënner) a Gold gezappt hätt — an du hun ech dommt Stéck nët wollt (Dicks im Singspiel: D'Mumm Séis) — dat do wëllt ech emol nët geschenkt — absol.: wann s du wëlls, ech wëll — wann hie wëllt, da geet et schons — 't ka kaschte, wat et wëllt — en huet nët wollt — wëll emol eng Kéier! — iron., auch drohend: wann ech jo wëllt! Antwort: da wëll emol! — irreale Wunschsätze: ech wëllt, du wiirs am Himmel (Zus.: dat wir der näischt Schlechtes gewënscht), zu Honolulu, bei der Däiwel, um Mound, wou de Peffer wiisst, du léigs am Rhäin — do wëllt ech nët ofgemoolt sin — ech wëllt, ech wir erëm hannendrun, erëm virdrun — ech wëllt nët a sénger Haut sin (stiechen) — intr.: engem dës (ës) wëllen (auf jem. böse sein) — ech denken, du wëlls mir ës nët — engem (ës) gutt w. (gut gesinnt sein) — ech wëll nëmme säi Gutts, säi Bescht — Nösl. (unpersönlich): wann et éngem gout wëllt, da brécht een de Fanger an der Jhillistäsch, am Aasch, an der Nas — et wëllt nët (recht — Nösl. auch: hatt wëllt nët recht — es geht nicht) — 't wëllt an 't wëllt nët — wann hatt nët wëllt, da wëllt et nët (wenn es nicht klappt, dann klappt es eben nicht) — mit Verb.: et schéngt w. ze renen — d'Grompre w. nët (wuessen) — ech wollt hien nët widder de Kapp stoussen — d'Kand wëllt a wëllt nët kommen (bei einer Geburt) — e wëllt nët kommen, en huet nët wëlle (wëllte, wolle, wollte) kommen — d'Meedche wëllt en nët (bestueden) — Ausruf: wat wëlls de hun! (was kann man da machen!), häufiger Zus.: son d'Leit, da gin s' engem näischt — wou (wuer) wëllt ee lafen (goen), fir Hëllef ze kréien? — wa Gott wëll(t)! (so Gott will!) — substantiv.: Wëllen N. — mat Wëllen eleng geet et nët duer — et wir dës Wëlles wäert — Zussetz.: mit Ortsadv. z. B.: eraus, eran, erof, erop, hi(n) w.
 
Wëllen III (lok. auch: Wëll) M.: «Willen» — Raa.: däi W., mäi Fridd — wann een de Kanner de W. deet, da kräischen se nët — mat guddem W. mécht ee vill — du solls him nët ëmmer de W. din — engem de W. briechen (brechen) — e fräie, gudde, schlechte, staarke W. — mat dem W. geet et nët ëmmer duer — mam allerbeschte W. geet et nët — en huet wéinstens de gudde W. gewisen — ech hat (de) gudde W., mä ... — 't geschitt mat séngem W. — ouni mäi W.! — géint (Echt.: boussicht) mäi W. — 't as säi fräie W. — wann et méngem W. no géing! — d'Kanner sin den Eltren zu W. — mat W. a Wëssen — gudde W. hun, gudde(s) Wëlles sin — Zussetz.: Guetswëllen, Gottes(biddes) W. (cf. sub Gott), Onwëllen — dazu: wëlles sin, w. hun (willens, bereit sein) — wat bas (hues) de w.? (was hast du vor?) — hien huet eng w. (plant einen Streich — lok.: eng am Wëlles) — ech si w. en op d'Geriicht ze huelen — ech war sou ha(a)lwer w. matzegon.
 
Wëllenssaach F.: «eine Sache des Wollens».
 
Weller ON.: 1)s. Weiler sub 2); 2) «Villerupt» (Dépt. Meurthe-et-Moselle) — heute meist die frz. Form (Ton: 1), oder auch: Villeri.
 
Wëller-Täertchen, W. op der Täertchen ON.: «Tortert, Villers-Tortru» — Dorf in der belgischen Provinz Luxemburg.
 
Wellëschten (Ton: 1), Wellesteen (Ton: 1) ON.: «Wellenstein» — Dorf und Gemeinde Wellenstein, Kanton Remich — 533 — Ortsneckerei: déi Wellëschter (Boune-)Kräpp.
 
wëllkëmm, -komm (Westen: wéilkëmm, weelkëmm) Adj.: 1) «willkommen» — w., w., wéi geet et Iech? — ee w. heeschen — w. sin — iron.: w. sin wéi d'Sau am Juddenhaus — du bas mer ëmmer (allzäit) w. — dat wir mer w. — ech war nach laang nët w. (ich kam sehr ungelegen) — substantiv.: [Bd. 4, S. 435] M.: 2) «Willkomm» — en häerzleche W.
 
Wëlo (Ton: 1 — † Wëloss [Ton: 2], † Wëlossipeed [Ton: 4]) M.: «Fahrrad» — im Ösling u. regional im Gutland nicht gebräuchlich, dafür: Rad (s. d. sub 2)a.) — cf. Plou sub 3);
 
Wëlomotor (Ton: 3) M.: «Moped» — frz. vélo-, cyclomoteur — burschikos: Tëff, Fuppert (s. d. sub 3).

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut