LWB Luxemburger Wörterbuch
 
welléchen, wellech, wellecht bis Welschbëlleg (Bd. 4, Sp. 433b bis 435a)
 
welléchen, wellech, wellecht (Nösl. selten gebraucht: wellichen, wiällichen, Mosel: wëlléchen — cf. BrGra § 21,3 S. 66) Fragepronomen: «welcher, welche, welches» (aus einer Auswahl — dafür meist: wat fir (een, eng, eent)) — cf. wéi sub 4).
 
Wëllefchen M.: 1)Dim. von Wollef (s. d.); 2) «Nachwuchs in der Pfadfinderbewegung» (Knaben — für Mädchen s. Wiichtel sub 3) — hien as bei de Wëllefcher; 3) a. (im Pl.) Wëllefcher «Läuse, Ungeziefer» (Ammenspr.) — cf. Wiwelcher; b. (lok.) — s. Koz I sub 1).
 
wëlleg I (Mosel) — s. wieleg.
 
wëlleg II, -ig Adj.: «willig» (cf. gewëlleg) — de Jong as ganz w. (fir eppes ze léieren) — Ra.: w. Schëllere loossen sech d'Zäit nët laang gin (man findet immer Beschäftigung) — substantiv.: Wëllegen M. — hien huet de W. gewisen — Zussetz.: béis-, fräi-, gutt-, mutt-, on-, onfräiwëlleg.
 
Wëllem männlicher Vorname: «Wilhelm» — als Herrschername: W. den zweten, den drëtten, lok. auch: den zwete Wëllem — im Bastlösespruch: Siift, Siift, Saaft, de Männchen op dem Faass, de Wëllem an der Bitt, déi Päif, déi geet jo gutt — lok. Luxemburg-Stadt: beim W. (beim Denkmal des niederländischen Königs Wilhelm II. auf dem Knuedler [s. d.], deshalb auch: Wëllemsplaz genannt).
 
wëllen I, wollen Adj.: «aus Wolle» — e wëlle(ne) Schal — eng w. Box — w. Strëmp — e wëlle(nt) Kleedchen — e wëllent (wollent) Hiem — hien huet eng mat der wëlle Kap hannert d'Ouer kritt (er ist nicht recht gescheit) — w. a baarbes (ehemaliger Wallfahrtsbrauch) — dazu: Wëllent N.: «Wollzeug» — C: d'Meedchen hoat säi W. a Leinent — cf. Bauwel, bawëllen.
 
wëllen II (cf. LSA Karte 60; Umschreibung von wollen, Karte 37, Wenkersätze 30, 33 — Konj. Prät.: hätt gär, géif gär — Konjug.: Ind. Präs.: ech wëll, du wëlls, hie wëllt [Ostrand: hee wëll], mir w., dir wëllt [cf. BrGra [Bd. 4, S. 434] § 24, 2, § 25, 7, 8]; Ind. Prät.: wollt; Konj. Prät.: wëllt [cf. Ltb. 42], lok.: willt; Part. Prät.: gewollt, wollt[en], Westen: [ge]woult, woolt — mit Infinitiv.: wëllen, wollen) trans./intr. (oft modales) Verb.: «wollen, beabsichtigen, mögen, verlangen» — wëlls de dat eent, da wëll och dat anert — deen alles wëllt, kritt näischt — wat wëlls de? (was meinst du, sagst du, wünschest du?) — wat w. déi? (beabsichtigen) — wëllt nach een eppes (z' iessen, ze drénken)? — merci, ech wëll näischt méi — maach, wat s de wëlls, wat läit mir drun! — dee ka maache wat e wëllt, et schléit him duer — ech wëll et nët hun (lasse es nicht zu) — ech wëll et nët (mag es nicht) — ech weess nët, wat s du wëlls — ech wëll näischt derfir (tue es unentgeltlich) — wou wëllt deen egentlech hin (scil.: goen, lafen, kommen)? — du muss nët méi (betont) wëlle sin, wéi s de bas! — wann hien (hatt) nët wëllt, da wëllt en (hatt) nët (läßt sich nicht dazu zwingen) — ech wëllt et nët, a wann et den Aasch (Hënner) a Gold gezappt hätt — an du hun ech dommt Stéck nët wollt (Dicks im Singspiel: D'Mumm Séis) — dat do wëllt ech emol nët geschenkt — absol.: wann s du wëlls, ech wëll — wann hie wëllt, da geet et schons — 't ka kaschte, wat et wëllt — en huet nët wollt — wëll emol eng Kéier! — iron., auch drohend: wann ech jo wëllt! Antwort: da wëll emol! — irreale Wunschsätze: ech wëllt, du wiirs am Himmel (Zus.: dat wir der näischt Schlechtes gewënscht), zu Honolulu, bei der Däiwel, um Mound, wou de Peffer wiisst, du léigs am Rhäin — do wëllt ech nët ofgemoolt sin — ech wëllt, ech wir erëm hannendrun, erëm virdrun — ech wëllt nët a sénger Haut sin (stiechen) — intr.: engem dës (ës) wëllen (auf jem. böse sein) — ech denken, du wëlls mir ës nët — engem (ës) gutt w. (gut gesinnt sein) — ech wëll nëmme säi Gutts, säi Bescht — Nösl. (unpersönlich): wann et éngem gout wëllt, da brécht een de Fanger an der Jhillistäsch, am Aasch, an der Nas — et wëllt nët (recht — Nösl. auch: hatt wëllt nët recht — es geht nicht) — 't wëllt an 't wëllt nët — wann hatt nët wëllt, da wëllt et nët (wenn es nicht klappt, dann klappt es eben nicht) — mit Verb.: et schéngt w. ze renen — d'Grompre w. nët (wuessen) — ech wollt hien nët widder de Kapp stoussen — d'Kand wëllt a wëllt nët kommen (bei einer Geburt) — e wëllt nët kommen, en huet nët wëlle (wëllte, wolle, wollte) kommen — d'Meedche wëllt en nët (bestueden) — Ausruf: wat wëlls de hun! (was kann man da machen!), häufiger Zus.: son d'Leit, da gin s' engem näischt — wou (wuer) wëllt ee lafen (goen), fir Hëllef ze kréien? — wa Gott wëll(t)! (so Gott will!) — substantiv.: Wëllen N. — mat Wëllen eleng geet et nët duer — et wir dës Wëlles wäert — Zussetz.: mit Ortsadv. z. B.: eraus, eran, erof, erop, hi(n) w.
 
Wëllen III (lok. auch: Wëll) M.: «Willen» — Raa.: däi W., mäi Fridd — wann een de Kanner de W. deet, da kräischen se nët — mat guddem W. mécht ee vill — du solls him nët ëmmer de W. din — engem de W. briechen (brechen) — e fräie, gudde, schlechte, staarke W. — mat dem W. geet et nët ëmmer duer — mam allerbeschte W. geet et nët — en huet wéinstens de gudde W. gewisen — ech hat (de) gudde W., mä ... — 't geschitt mat séngem W. — ouni mäi W.! — géint (Echt.: boussicht) mäi W. — 't as säi fräie W. — wann et méngem W. no géing! — d'Kanner sin den Eltren zu W. — mat W. a Wëssen — gudde W. hun, gudde(s) Wëlles sin — Zussetz.: Guetswëllen, Gottes(biddes) W. (cf. sub Gott), Onwëllen — dazu: wëlles sin, w. hun (willens, bereit sein) — wat bas (hues) de w.? (was hast du vor?) — hien huet eng w. (plant einen Streich — lok.: eng am Wëlles) — ech si w. en op d'Geriicht ze huelen — ech war sou ha(a)lwer w. matzegon.
 
Wëllenssaach F.: «eine Sache des Wollens».
 
Weller ON.: 1)s. Weiler sub 2); 2) «Villerupt» (Dépt. Meurthe-et-Moselle) — heute meist die frz. Form (Ton: 1), oder auch: Villeri.
 
Wëller-Täertchen, W. op der Täertchen ON.: «Tortert, Villers-Tortru» — Dorf in der belgischen Provinz Luxemburg.
 
Wellëschten (Ton: 1), Wellesteen (Ton: 1) ON.: «Wellenstein» — Dorf und Gemeinde Wellenstein, Kanton Remich — 533 — Ortsneckerei: déi Wellëschter (Boune-)Kräpp.
 
wëllkëmm, -komm (Westen: wéilkëmm, weelkëmm) Adj.: 1) «willkommen» — w., w., wéi geet et Iech? — ee w. heeschen — w. sin — iron.: w. sin wéi d'Sau am Juddenhaus — du bas mer ëmmer (allzäit) w. — dat wir mer w. — ech war nach laang nët w. (ich kam sehr ungelegen) — substantiv.: [Bd. 4, S. 435] M.: 2) «Willkomm» — en häerzleche W.
 
Wëlo (Ton: 1 — † Wëloss [Ton: 2], † Wëlossipeed [Ton: 4]) M.: «Fahrrad» — im Ösling u. regional im Gutland nicht gebräuchlich, dafür: Rad (s. d. sub 2)a.) — cf. Plou sub 3);
 
Wëlomotor (Ton: 3) M.: «Moped» — frz. vélo-, cyclomoteur — burschikos: Tëff, Fuppert (s. d. sub 3).
 
Wëlos- († Wëlosse[n]-) -brems F.: «Fahrradbremse»; -club M.: «Fahrradverein»; -course F.: «Fahrradrennen»; -luucht F.: «Fahrradlampe»; -mantel, -pneu M.: «Fahrradreifen»; -pompel F.: «Fahrradpumpe»; -rad N.: «Rad des Fahrrades» — ech hu mer eng Käerchen (Karren) mat Wëlos(se)rieder gemaacht; -schlauch M.: «Fahrradschlauch» — dafür auch: Schlauch fir e W.; -suedel M.: «Fahrradsattel».
 
Wëlper(t) I M.: 1) «Hautausschlag» (lok. Grevenmacher dafür auch: Wëleper, lok. auch: Wolper) — dréchene, naasse W. — cf. wëllt Feier, Wëllwe(r)sch, Wëlwertsfeier; 2) «wildes Fleisch» — et zillt sech scho W. — ee W. an ee réi(t) Flääsch — dazu: wëlper Adj.: 1) «wund, aufgerieben» (Ga); 2) «skrofulös»; wëlpereg Adj.: «wund» (Wb.06).
 
Wëlper(t) II N.: «Wildbret» (Wb. 06) — cf. Wëld.
 
Wëlpermä M.: «Geißblatt» (Lonicera — C) — cf. Juddenholz.
 
welsch Adj.: «französisch, wallonisch» — e welschen Huefmann — w. Noss (Walnuß) — w. Bocken (s. d.) — ON.: w. Boukels (Moinet) — cf. Boun sub 5), laachen, kräischen, däitsch — substantiv.: Welschen M., Welsch F., Welscht N. — 't as e Welschen um Haff — en as mat engem Welsche (welsche Meedche) bestuet — auch als Haus- und Familienname: a Welschen — Welsche Kätt, Welscher Kätt.
 
Welschbëlleg ON.: «Welschbillig» (Dorf im Regbzk. Trier) — Ra. (lok.: Echt.): dee war zu W. op der Universitéit (fer Näischnotzigkäten aus dem Fong ze léieren).

 

Eingabe
Wörterbuchtext:
Stichwort:
 
  

 

© 2010 - Projekt LexicoLux des Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises der Universität Luxemburg, in Kooperation mit dem Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier
Hinweis zum problematischen Wortgut