| 1) | LLU Arrangéren |
| | ...Arrangéren, part. arrangèerl, arranger, in Ordnung setzen, zurichten, beilegen. — Sech arrangéren, s'arranger, sich vergleichen. |
| 2) | LLU Bac |
| | ...(in der Zigeunersprache) banco, banasto. — Een an de' Back sètzen, mettre quelqu'un dans la blouse. |
| 3) | LLU Beseren, beselen |
| | ... Nisser, eine Art Bremsen (Bißewurm) sich an die Haut derselben setzen und stechen, moucher, beser, bezer. — Span. correr la |
| 4) | LLU Bloquéren |
| | ... renversée pour une autre, umgewendete Buchstaben einstweilen einsetzen, Fliegenköpfe setzen. |
| 5) | LLU Bock |
| | ...der Steg (auf Saiteninstrumenten), le chevalet. — Alles zu Bock sètzen, alles untereinander setzen, mettre tout sens dessus dessous. |
| | ... le chevalet. — Alles zu Bock sètzen, alles untereinander setzen, mettre tout sens dessus dessous. |
| 6) | LLU Bôtsch |
| | ... Flechte (ein geflochtener Korb, den man auf einen Wagen zu setzen pflegt, la banne. — Man sagt gewöhnlich Koihle'bôtsch, |
| 7) | LLU Brell |
| | ... Holl. bril. — Èngem e' Brell op 't Nois sètzen; holl. iemand eenen bril op den neus zetten, en |
| 8) | LLU Calembour |
| | ... es bequemer als der Thee, denn er kann sich setzen, während dieser ziehen muß.« — Den Namen haben die |
| 9) | LLU Criée |
| | ... der gerichtliche Ausruf. — E' Gârd an de' Criée sètzen, einen Garten ausrufen, durch öffentlichen Ausruf feilbieten, mettre un |
| 10) | LLU Demeure (en) sètzen |
| | ...Demeure (en) sètzen, mettre en demeure, gerichtlich auffordern seine Verbindlichkeit zu |
| 11) | LLU Exploit |
| | ...die Partei von einer verfügten gerichtlichen Vorladung nicht in Kenntniß setzen. |
| 12) | LLU Fond |
| | ... Ital., span. fonds. — E' Fond an èng Box sètzen, ein Paar Beinkleider hinten besetzen, eine neue Besetzung hinein |
| 13) | LLU Gestallt |
| | ..., part. von stèllen, 1° stellen, setzen, mettre; 2° sich geberden, se démener. — Jn |
| 14) | LLU Hennescht |
| | ... damit aus, voilà toute l'affaire. Sech op 't hennescht Féss sètzen, alle Kräfte anstrengen, faire tous ses efforts, faire rage |
| 15) | LLU Hô |
| | ...Celt. hä; engl. hay (häh). — Èng Hô sètzen, planter une haie; altfr. haier. Èng lièweg Hô, |
| 16) | LLU Hoin |
| | ... huon. — Prov. De' róden Hoin op den Dâch sètzen, in Brand stecken, incendier; holl. den roden haan |
| 17) | LLU Huppen |
| | ... nehmen, s'accroupir. — Holl. hurken. — Op den Huppe' setzen, mit dem Hintern auf den Fersen sitzen, être assis |
| 18) | LLU Intriguéren |
| | ...Intriguéren, intriguer, die Neugierde reizen, in Verlegenheit setzen, Händel machen. — Engl. intrígue. |
| 19) | LLU Juck |
| | ... auf, hinauf; engl. to juke, aufsitzen, sich setzen (wie Hühner auf eine Stange, die Vögel auf einen Ast), |
| 20) | LLU Kamp |
| | ... d'un mur. — E' Kamp op èng Mauer sètzen, eine Mauer abdachen, chaperonner un mur. |
| 21) | LLU Kièler |
| | ... Kièler geriècht mâchen, ich werde dir den Kopf zurecht setzen, dich zurecht weisen, je te redresserai, je te remonterai la |
| 22) | LLU Mordiës, mordiënn, mordiës ne nach! |
| | ... δία, per Jovem. — Den Hut op de' Mordiës sètzen, den Hut auf Krakeel setzen, mettre son chapeau en |
| | ... Hut op de' Mordiës sètzen, den Hut auf Krakeel setzen, mettre son chapeau en crâne. |
| 23) | LLU Nohenä' mâchen |
| | ...Nohenä' mâchen, zurecht machen, in Ordnung setzen, arranger, préparer. |
| 24) | LLU Plâtz |
| | ... ce n'est pas là votre place. Een op seng Plâtz sètzen, Jemandes Stolz demüthigen, seinen Hochmuth dämpfen, rabattre l'orgueil, le |
| 25) | LLU Vullskoirw |
| | ... prison contigüe à un corps de garde. — Am Vulskoirw setzen. — Span. estar metido en caponera (großer Käfig, |
| 26) | LLU Wièhr (an 't) dreiwen |
| | ... 't) dreiwen, in den Gang bringen, in Bewegung setzen, mettre en train, en mouvement, donner le mouvement, le branle. |
| 27) | WLM Ambra |
| | ... kên Ambra, mache keine Umstände! — an den Ambra setzen, in Verlegenheit bringen. |
| 28) | WLM â-sètzen |
| | ... â-sètzen va., 1. einsetzen, 2. gefangen nehmen. |
| 29) | WLM ausraneⁱren |
| | ... ausraneⁱren va., außer Gebrauch setzen. |
| 30) | WLM aus-sètzen |
| | ... aus-sètzen va., aussetzen. |
| 31) | WLM Bâm |
| | ... — ên op de Bâm jôen, jem. in Aufregung setzen. — de Bâm tôen, sich auf den Kopf stellen. |
| | ... h. Hochmut kommt vor dem Fall. — èngem e Bâm sètzen, einen Ehrenbaum errichten. |
| 32) | WLM bei-dun |
| | ... bei-dun van., aufs Feuer setzen (eine Speise). |
| 33) | WLM Bên |
| | ... er ist ungeschickt. — sech op t hönnescht Bê sètzen, sich alle Mühe geben. — ' t têt sech |
| 34) | WLM Bidchen |
| | ...Bildchen. — sech e B. verdengen, sich in Gunst setzen. |
| 35) | WLM Bon |
| | ... B., Feuerbohne (Pfl.). — èng wälsch B. sètzen, dh., ein Kind mit dem Finger |
| 36) | WLM Dir |
| | ... Zeit ausplaudern, herausplatzen. — èngem de Štull virun d Dir sètzen, jemanden den Stuhl vor die Türe setzen; den Verkehr |
| | ... d Dir sètzen, jemanden den Stuhl vor die Türe setzen; den Verkehr mit j. abbrechen. |
| 37) | WLM druwôen |
| | ... druwôen va., daranwagen, aufs Spiel setzen. |
| 38) | WLM erôf-sètzen |
| | ... erôf-sètzen va., herabsetzen, erniedrigen. |
| 39) | WLM erop-sètzen |
| | ... erop-sètzen va., heraufsetzen. |
| 40) | WLM eropsötzen |
| | ... (sech-), sich näher zu j. setzen. |
| 41) | WLM Feⁱss |
| | ...von Foss, Fuß. — sech op d hönnescht Feⁱss sètzen, sich auf die Hinterfüße stellen, dh. seine ganze Kraft |
| 42) | WLM Flo |
| | ... e. verliebtes Frauenzimmer. — èngem èng F. an t Oer sètzen, einem etwas mitteilen, was ihm keine Ruhe läßt. — |
| 43) | WLM Foss |
| | ... Posten sein, seine Pflicht treu erfüllen. — èngem de F. sètzen, jem. ein Bein stellen. — èngem e F. hannebei |
| | ... Fußtritt geben. — kê F. meⁱ bannent èngem seng Dir sètzen, mit j. verfeindet sein. — sech op e gudde |
| | ...mit j. verfeindet sein. — sech op e gudde F. sètzen, gute Geschäfte machen, sich gut einrichten. — Hänn a |
| 44) | WLM Front |
| | ..., Front. — F. mâchen, sich zur Wehr setzen. |
| 45) | WLM Gèck |
| | ... an uns lobt. — èngem de G. an de Kapp sètzen, einem Lust zu etwas machen. — fir gutt Zalôt |
| 46) | WLM Gûrjel |
| | ... Braunwurz, Scrophularia nodosa. — èngem t Mèsser op d G. sètzen, einen mit Gewalt zwingen. — alles durch d G. |
| 47) | WLM Hönnescht |
| | ... h. Dir, Hintertüre. — sech op d h. Feⁱss sètzen, alle Kraft einsetzen. |
| 48) | WLM Hunn |
| | ... kein Hahn darnach. — de roden Hunn op den Dâch sètzen, Brand stiften. — den H. ass Mêschter op senger |
| 49) | WLM Huppen |
| | ... fpl., Steißbein. — sech op d H. sètzen, niederhocken. |
| 50) | WLM Kapp |
| | ... seinen Willen durchsetzen. — sech èppes an de K. sètzen, sich etwas fest vornehmen. — sech de K. zerbrⁱechen, |
| | ... dh. scharf zurechtweisen. — emesch(t) de K. töschent d Oere sètzen, jemanden den Kopf zwischen die Ohren setzen, dh. derb |
| | ... d Oere sètzen, jemanden den Kopf zwischen die Ohren setzen, dh. derb zurechtweisen. — emescht e Lach an de K. |
| 51) | WLM Kâzendösch |
| | ... den sich beim Essen die minder vornehmen oder jüngeren Gäste setzen. |
| 52) | WLM Kⁱeler |
| | ... èngem de K. gerⁱecht mâchen, einem den Kopf zurecht setzen. |
| 53) | WLM Kur |
| | ... Scholl, d Huwer an de Pull: Sètzen de Bauer op de Štull. Wenn der Bauer |
| 54) | WLM Lach |
| | ...besser geflickt als zerrissen. — t Štek nⁱewen t Lach sètzen, einen Mißgriff tun. |
| 55) | WLM Lûcht |
| | ... èngem èppes op d'Trâp léen ann èng L. derbei sètzen, übertriebene Forderungen abweisen. |
| 56) | WLM Lur |
| | ... dritten Spieler); ndl. e loer draayen. — èngem èng Lur sètzen, jemandem beim Spiel Schwierigkeiten bereiten. |
| 57) | WLM mⁱerken |
| | ... va., 1. merken; 2. abmarken (Mârke sètzen). |
| 58) | WLM Mèsser |
| | ..., Messer. — èngem t M. op d Gûrjel sètzen, einen in die Enge treiben, einem Gewalt antun. — |
| 59) | WLM Oer |
| | ... entmutigt sein. — èngem de Kapp töschend d Oere sètzen, j. zurechtweisen. — 't klekt em am Oer, |
| 60) | WLM ophappen |
| | ...ophappen va., das ausgebreitete Gras auf Haufen setzen. |
| 61) | WLM Pawê |
| | ... sein, dh. kein Obdach haben. — ên op de P. sètzen, 1. jem. um Hab und Gut bringen; 2. aus |
| 62) | WLM Plâz |
| | ... leie bleiwen, tot niederfallen. — ên op d P. sètzen, j. zurechtweisen. — dén op d Kîrmes gêt, dém |
| 63) | WLM plâzen |
| | ... plâzen (sech-), sich setzen. |
| 64) | WLM Pok |
| | ... f., Pocke, meist in der Mehrzahl; Poke sètzen, impfen. |
| 65) | WLM Rei |
| | ... hergestellt sein. — an d R. brengen oder sètzen, in Ordnung bringen. — aus Kannereie gi Reie Kanner. |
| 66) | WLM rîchten |
| | ... rîchten va., richten: 1. gerade setzen; 2. Recht sprechen. — sech r., Vorbereitungen treffen |
| 67) | WLM Schandel |
| | ... Bretter, mittels welcher die Bauchbidden vergrößert wird; Schandele sètzen. |
| 68) | WLM schwènken |
| | ...schwenken; 2. ausspülen, auswaschen; 3. denunzieren; 4. vor die Türe setzen. |
| 69) | WLM sètzen |
| | ... sètzen va., setzen. — sech op sech s. |
| | ... sètzen va., setzen. — sech op sech s., sich selbständig machen. |
| | ... jok komme mer eso bâl net meⁱ beienên. — sech sètzen, niederschlagen (aus einer Flüssigkeit ausscheidend zu Boden fallen). |
| 70) | WLM tâlen |
| | ...1. stillen (ein Kind); 2. stallen, in den Stall setzen; 3. vn. pissen (von Pferden). |
| 71) | WLM Štek |
| | ... keine Antwort schuldig bleiben. — t Š. nⁱewen t Lach sètzen, schlecht ankommen mit etwas. |
| 72) | WLM Štull |
| | ... lîcht zu Št. — èngem de Š. virun d Dir sètzen, j. aus dem Hause weisen. — sech töchent zweⁱ |
| | ...j. aus dem Hause weisen. — sech töchent zweⁱ Štill sètzen, sich zwischen zwei Stühle setzen. |
| | ... sech töchent zweⁱ Štill sètzen, sich zwischen zwei Stühle setzen. |
| 73) | WLM Testemènt |
| | ... T. mâchen, sich aufgeben. — ên a sein T. sètzen. — âlt T., alte Schachtel! |
| 74) | WLM Tezeisen |
| | ... n., ein viereckiges Eisen mit Zähnen zum Setzen der Säge. |
| 75) | WLM Tôpert |
| | ... Tölpel; E. Tohpert. — den T. op den ⁱEsel sètzen, einen Dummkopf durch den andern führen lassen. |
| 76) | WLM Töppel |
| | ... m., Tüpfelpunkt. — den T. op den i sètzen, jemand etwas klar machen. |
| 77) | WLM ukeⁱeren |
| | ...ukeⁱeren van., 1. andrehen, in Bewegung setzen; 2. absehen. — en hut et drop ungekeⁱert, er |
| 78) | WLM usètzen |
| | ... zum Backen. — sech u., sich zu Tische setzen. |
| 79) | WLM utⁱechen |
| | ... 1. anstecken (von einer Krankheit); 2. in Brand setzen; Sbb. dasselbe Wort. — e Fâss u., |
| 80) | WLM weisen |
| | ... Zammerma t Lach gelôss hut, j. vor die Türe setzen. |
| 81) | WLM Wⁱer |
| | ... der W. sin, tätig sein; alles an d Wⁱer sètzen, alles in Bewegung setzen; wf. wêr, münster. wehrig, |
| | ... sein; alles an d Wⁱer sètzen, alles in Bewegung setzen; wf. wêr, münster. wehrig, unruhig. |
| 82) | LWB adeleg |
| | ... wa mer um Troun (iron. für W. C.) sëtzen (Vianden). |
| 83) | LWB aviséieren |
| | ... aviséieren trans. Verb.: «in Kenntnis setzen» (frz. aviser). |
| 84) | LWB Affront |
| | ... engem en A. undin, maachen — än an den A. setzen — am A. sëtzen, sin (blamiert) — et as |
| | ... maachen — än an den A. setzen — am A. sëtzen, sin (blamiert) — et as en A. fir esou |
| 85) | LWB Ambra |
| | ... gemäß «Verlegenheit, frz. embarras» — an den A. setzen (in Verlegenheit bringen); 2) ähnlich Aarbecht |
| 86) | LWB arécken |
| | ... 2) trans. Verb.: «in eine Zeitung setzen»; |
| 87) | LWB asetzen |
| | ...-setzen trans. Verb.: 1) wie hd. « |
| | ... PE S. 130); bes.: 2) «ins Gefängnis setzen»; 3) Schulausdruck: «nachsitzen tun» |
| 88) | LWB asëtzen |
| | ...-sëtzen intr. Verb.: 1) «im Gefängnis sitzen |
| | ...; 2) «nachsitzen» cf. -setzen; |
| 89) | LWB aspären |
| | ... Verb.: «einsperren» (auch wie -setzen sub 3); |
| 90) | LWB ausranjhéieren |
| | ...-ranjhéieren trans.: «außer Gebrauch setzen» — en ausranjhéiert Päärd; |
| 91) | LWB aussetzen |
| | ...-setzen 1) trans.: «einen Preis bieten» |
| | ... Halt muss ech a. (dafür bisw. auch: -sëtzen); |
| 92) | LWB aviséieren |
| | ... aviséieren trans.: «behördlich in Kenntnis setzen» (zu frz. aviser). |
| 93) | LWB Äärd |
| | ... a Bor leien †) — Himmel an Ä. a Bewegong setzen (um etwas durchzusetzen). |
| 94) | LWB ägen, eegen |
| | ... beschäissen (das eigne Land bekritteln) — am ägenen Nascht sëtzen (ein Eigenheim besitzen) — méng äge Kanner (im |
| 95) | LWB än, een |
| | ... de Bän, am Biz, Kächer, Kessel, Krapp, eng hänken, eng sëtzen, eng an zwä Säl, sech eng geknetzelt, ugestréckt (ist |
| 96) | LWB bäidun |
| | ...-dun trans. Verb.: «aufs Feuer setzen» (eine Speise); |
| 97) | LWB bäisetzen |
| | ...-setzen trans. Verb.: 1) «hinzusetzen», |
| 98) | LWB Beschäd, Bescheed |
| | ... soen Iech nach B. (ich werde Sie in Kenntnis setzen) — ech hun em B. gesot (ich habe ihn |
| 99) | LWB beschwätzen |
| | ... 3) refl.: «übereinkommen, sich ins Einvernehmen setzen». |
| 100) | LWB beienaner, beieneen (-än) |
| | ... der Lage und der Richtung) a. Lage: si sëtzen b. — déi kleng Mouken (Kröten) hun hiirt Gëft |
| 101) | LWB beichten |
| | ...trans. «die Beichte abnehmen», dafür auch: Beicht sëtzen (den Här beicht haut nët, sëtzt haut keng Beicht) — |
| 102) | LWB bleiwen |
| | ... etwas geglaubt, selbst wenn alles erlogen ist) — hie bleift sëtzen (steigt nicht in die nächste Schulklasse) — d'Meedche |
| | ...(steigt nicht in die nächste Schulklasse) — d'Meedche bleift sëtzen (bekommt keinen Mann) — bleif stoen, halen (bleibe |
| | ... bleif stoen, halen (bleibe stehen, halte an) — bleift sëtzen (wenn jem. seinen Platz abtreten will) — ech sin |
| 103) | LWB blockéieren |
| | ... einen Motor, ein Bankguthaben); 2) Buchdruckerei: «Fliegenköpfe setzen, umgewendete Buchstaben einstweilen einsetzen». |
| 104) | LWB Boun |
| | ... weißen Bohne. Der König regelt das Trinken; trinkt er, so setzen alle das Glas an die Lippen. Er fordert die Gäste |
| | ... der Ra.: engem eng (Wb. 06: welsch) B. setzen (mit dem Daumen hinter das Ohr drücken, bei Kindern |
| 105) | LWB Deiwel |
| | ... er) — Der D. bleift nët ëmmer op derselwechter Dir sëtzen (das Schicksal wechselt) — Wat den Dag méi hälleg, |
| 106) | LWB déck |
| | ... ee halen (jemanden sehr schätzen) — d. op ee sëtzen hun (sehr böse über jemanden) — den décke vollen |
| | ... gehe selten ins Wirtshaus) — en huet et d. (do) sëtzen (der Ärger, Kummer, die Trauer drückt ihm aufs Herz) |
| 107) | LWB déif |
| | ... gekuckt (benebelt) — en huet et d. am Häärz sëtzen — d. am Keller (vom Verlierer beim Kartenspiel). |
| 108) | LWB Dëschtel |
| | ... F.: 1) «Distel» — ech sëtzen ewéi op D. an Där (wéi op Dëschtelen an op |
| 109) | LWB dir |
| | ... d.) schléit — sech nët op en d. Aascht setzen (seinen Vorteil suchen); 2) «mager, ausgemergelt» |
| 110) | LWB domp, dompeg |
| | ... sou dompeg heibannen — bei der dompeger Luucht mussen ze sëtzen; 2) «dumpf» — en huet méi eng |
| 111) | LWB draloossen |
| | ... Echt.: sich droalossen (sich an etwas wagen, setzen); |
| 112) | LWB dräi |
| | ... sind): Sonna, Sonna, scheine, Mer fueren iwer de Rheina, Do sëtzen dräi Jofferen, Déi eng déi spënnt Seid, Déi eng déi |
| 113) | LWB dréchen, drëchen |
| | ... d. Land (meine Schulden sind bezahlt) — Um dréchene sëtzen (mittellos sein). |
| 114) | LWB Dreck, Drek |
| | ... dem D. gezillt, gezun — Tëschen zwä Still am D. sëtzen (durch Unentschlossenheit einen Verlust erleiden) — Do stecht (leit) |
| 115) | LWB drënner |
| | ... d. an driwer goen (Wirrwarr) — seng Ennerschrëft d. setzen. |
| 116) | LWB Drock |
| | ... as nët D. genug am Gas — än ënner D. setzen (ihn bedrängen) — s. Bluttdrock — en huet staarke |
| 117) | LWB drusetzen |
| | ...-setzen (Ton: 1) trans./ refl. V.: 1) |
| | .../ refl. V.: 1) «an eine Sache setzen»; 2) «an etwas befestigen» — |
| 118) | LWB druwoën |
| | ...(Ton: 1) trans. Verb.: «daran wagen, aufs Spiel setzen» — solle mer ons druwoën? (an eine schwierige |
| 119) | LWB dueriw(w)er |
| | ... (als dies geschah) — d. muss de dech eweg setzen, muss de dech nët iergeren — d. laacht jo den |
| 120) | LWB durechsetzen |
| | ...-setzen trans./reflex. V.: «durchsetzen, zu Ende |
| 121) | LWB Echel |
| | ...F.: 1) «Eule» — Mat Kierze sëtzen d'Échelen, An d'Gäns am wäisse Wuel, Mä wann |
| 122) | LWB Ack |
| | ... — übtr.: ech loosse mech nët an den E. setzen, drécken (ich lasse mich nicht übersehen) — aus allen |
| 123) | LWB elier, elir, elär |
| | ...: «hierher, hierhin» — loosse mer äis elir setzen — bis elier (bis hierher) — komm elär! — |
| 124) | LWB ëmsetzen |
| | ...-setzen I trans. V.: «von einer Meinung abbringen, |
| 125) | LWB ëmsetzen |
| | ...-setzen II (Ton: 2) trans. V.: «mit Posten |
| 126) | LWB ënnerpand |
| | ...-pänn(er) N.: «Unterpfand» — ech setzen mäi Kapp an Ë. — en Ë. gin (setzen); |
| | ... ech setzen mäi Kapp an Ë. — en Ë. gin (setzen); |
| 127) | LWB ënnersetzen |
| | ...-setzen I (Ton: 1) trans. V.: «unter etwas |
| | ... I (Ton: 1) trans. V.: «unter etwas setzen» — Part. ënnergesat; |
| 128) | LWB ënnersetzen |
| | ...-setzen II (Ton: 2) s. ënnersat; |
| 129) | LWB ënnerwierfeg |
| | ...unterschreiben» (eigtl.: sein Handzeichen unter ein Schriftstück setzen); |
| 130) | LWB entsetzen |
| | ...-setzen refl. V.: «sich entsetzen», nur |
| 131) | LWB entsetzen |
| | ...-setzen N.: nur in der Interj.: o Entsetzen |
| 132) | LWB ewechsetzen |
| | ...-setzen 1) trans. V.: «abstellen, aufheben» |
| | ... — dat hei hate mer fir dech ewechgesat — mer setzen näischt ewech (zu Gästen gesagt, die alles aufessen sollen); |
| 133) | LWB Fal |
| | ... Raa.: eng F. opriichten — engem eng F. setzen — än zur F. kréiën (in die erwünschte Falle |
| 134) | LWB fauschtendéck |
| | ... en huet ët f. hannert den Oueren (auch: f. sëtzen — er ist sehr verschlagen, schlecht, geht nicht aus |
| 135) | LWB fäl, feel |
| | ... wéi wann e Fett a Speck f. hätt) — f. setzen «feil bieten» — mer hun eis Kou f. |
| 136) | LWB verdrécken |
| | ...: A. trans. 1) «falsch drucken, setzen» — d'Annonce war verdréckt an der Zeidong; |
| | ...; B. refl. 1) «falsch drucken, setzen» — si hu sech elle verdréckt an der Zeidong; |
| 137) | LWB veronrechten |
| | ... veronrechten trans. Verb.: «ins Unrecht setzen». |
| 138) | LWB verrakkommodéieren, -rakkommedéieren |
| | ...-rakkommedéieren refl. Verb.: «sich ins Einvernehmen setzen, sich einigen». |
| 139) | LWB verschimmen |
| | ... Haus verschimt d'ganz Duerf; 2) «in Schande setzen, bloßstellen» — en huet e verschimt, 't geet |
| 140) | LWB versetzen |
| | ...4) «einen Streich spielen, Unangenehmes zufügen, einen unfreundlichen Akt setzen» — ech v. em eppes, dorun huet e laang |
| 141) | LWB verstellen |
| | ...1) trans.: «an eine andere, falsche Stelle setzen» — verstell d'Auer nët (stelle die Uhr |
| 142) | LWB vertounen |
| | ... trans. Verb.: 1) «vertonen, in Musik setzen»; 2) übtr.: «überstehn, verwinden |
| 143) | LWB verwonneren |
| | ...: 1) trans.: «wundern, in Staunen setzen» — dat ka mech nët v.; 2) |
| 144) | LWB fest |
| | ...-klappen, -maachen, -nelen, -setzen, -sëtzen, -stellen — fest ewéi e |
| | ...-maachen, -nelen, -setzen, -sëtzen, -stellen — fest ewéi e Wak (fest |
| 145) | LWB fett |
| | ... en as heemlech f. wéi d'Geessen — hei ze sëtzen gët eng f. Kou moër. |
| 146) | LWB Fläsch |
| | ... ein Säufer) — hätte mer e gutt an enger F. sëtzen (dann würde er uns keinen Streich mehr spielen) — |
| 147) | LWB flingflang |
| | ... Bewegungen, Stürzen, Würfen — a f. hat en eng (Ouerfei) sëtzen. |
| 148) | LWB Fock |
| | ... aus Weidengeflecht, seltener aus Draht, Garn» — d'Focke setzen, zéien, ophiewen (s. Fëschgäerchen). |
| 149) | LWB Fortsetzen |
| | ...-setzen trans. Verb.: «eine Pflanze umsetzen, verpflanzen» |
| 150) | LWB Fouss |
| | ... seinem Posten, erfüllt seine Pflicht genau, ist bereit) — ech setzen ni méi e F. bannent séng Dir (ich bin |
| | ...» — elo muss en sech op déi hënnescht Féiss setzen, stellen (seine ganze Kraft einsetzen) — e kritt kee |
| 151) | LWB Fräisetzen |
| | ...-setzen trans. Verb.: «Raum zur Verfügung stellen» |
| 152) | LWB fréieren |
| | ... Hände) — gefrueren Haut (Frostbeule) — übtr.: ech sëtzen hei wéi e gefruerene Fochs (wenn man beim Kartenspiel |
| 153) | LWB Front |
| | ... Ongerechtegkeet musse mer F. maachen (uns gemeinsam zur Wehr setzen) — d'Haiser leien an enger (riichter) F. |
| 154) | LWB Vullejann |
| | ... Festung Luxemburg brachte, wo ihn General Gœdecke in Stadtgrund gefangen setzen ließ; |
| 155) | LWB Fuurz |
| | ... grad ewéi e F. — hues d'e F. quie(r)sch sëtzen? (was fehlt dir?, warum bist du so schlecht gelaunt?) |
| 156) | LWB Gässelchen, Gässchen |
| | ... G. doheem (lungern immer auf der Straße) — se sëtzen op der G. (obdachlos) — mer sëtzen hei wéi |
| | ... — se sëtzen op der G. (obdachlos) — mer sëtzen hei wéi op der G. (unsere Wohnung liegt zu |
| 157) | LWB Gääss, Geess |
| | ... ston, Datt se mat der Häerd ka gon — ech setzen en an d'G., e gët an d'G. |
| 158) | LWB gebieren |
| | ... — s. d.; sonst immer: op d'Welt setzen. |
| 159) | LWB gehéiereg, gehéierlech |
| | ... lok.: en as g. geschwächt, en huet eng g. sëtzen (er ist sehr betrunken) — en huet eng g. |
| 160) | LWB gesat |
| | ... der Fall oder de Fall gesat (s. auch setzen). |
| 161) | LWB Géier |
| | ... zou, séng Fra muss em e G. an d'Box setzen — auch von anderen Dingen: schneid mer e G. |
| 162) | LWB Grimmel |
| | ... assis dans la Kitschelchen, juu . . . (dabei setzen sich die Kinder) — pass op, soss maachen ech dech |
| 163) | LWB Grumm, Groum |
| | ... älteren geheiratet — cf. auch sub Gääss: an d'Gääss setzen) — en huet en Aasch wéi e Leilech voll G. |
| 164) | LWB Hauf |
| | ... H. un, dagegen: en huet d'H. wënsch (schacks) sëtzen (übelgelaunt) — hätte mer hatt nach gutt ënnert der |
| 165) | LWB Haup, Hupp |
| | ... Pl. in adverb. Wendungen) — hien erzielt, an d'Kanner sëtzen op den Haupe ronderëm en — übtr.: du |
| 166) | LWB Hauscht |
| | ... auf Béck (Sg. Bock «Heureuter») zu setzen. |
| 167) | LWB hänken |
| | ... gehaang (viel dafür ausgegeben, um es in Stand zu setzen) — déi Leit hatten alles un dee faule Kärel gehaangen |
| 168) | LWB Ho |
| | ... sin Hoën — häufig: eng lieweg Ho — mer setzen em eng Ho em de Gaart — än hannert d' |
| 169) | LWB hun |
| | ... en huet nach zwéi Méint ze liewen, (am Prisong) ze sëtzen (auch einfach: en huet nach zwéi Méint, fir zwéi |
| | ... kritt — cf. Bed. 1) — en huet eng sëtzen (er ist betrunken); 9) reflexiv: a. |
| 170) | LWB huppen |
| | ...» (mit gebeugten Knien) = op den Huppen, Hippercher sëtzen; 2) «hüpfen» — cf. etwa: Hippches |
| 171) | LWB Hutt |
| | ... den H. an der Stir, an der Akaul, um Ouer sëtzen (hänken) — en as gerannt, en huet den H. verluer |
| 172) | LWB instru(w)éieren |
| | .../veiərən, ənStrəveiərən) trans. Verb.: «in Kenntnis setzen, befähigen, mit den erforderlichen Kenntnissen versehen» — e war |
| 173) | LWB iw(w)er |
| | ...-schëdden, -schëffen (Wb. 06), -setzen, -sprangen, -trieden, -wuessen, |
| 174) | LWB iw(w)ersetzen |
| | ...-setzen trans. Verb.: 1) «in eine andere |
| 175) | LWB kacken |
| | ...seine Notdurft verrichten» — spaßh. dafür: e Kaktus setzen; dazu das Adj.: |
| 176) | LWB Kamp |
| | ...Mauerkappe» — mer mussen e K. op d'Mauer setzen (das Gemäuer abdachen) — e souz um K. vum |
| 177) | LWB Kap |
| | ... der Arbeiter und Bauern («feinere» Leute setzen sie nur beim Sport — Golf, Reiten, Wandern und Jagen |
| | ... Kapp, an der Akaul, um Ouer, op (an) der Stir sëtzen (hänken) — e war esou rosen, en huet mat der |
| 178) | LWB Kapp |
| | ... Anstrengung, Krankheit, Trunkenheit, Trauer) — scherzhafte Drohung zu Kindern: ech setzen der de K. tëschent d'Oueren (wann dat nach eng |
| | ... und andere Körperteile: en huet de K. op de Schëllere sëtzen (er hat einen kurzen Hals; auch: en huet keen |
| | ...die Kopfbedeckung: en huet den Hutt ëmmer wënsch um K. sëtzen — e kritt den Hutt nët vum K. — e |
| | ... Wandspiegels) — de Grousspapp kënnt op de K. vum Dësch sëtzen — de K. vum Bett kënnt widder d'Mauer stoën |
| 179) | LWB Kapphär |
| | ...s. d. — gingen) — Neologismus der Rundfunkkommentare: d'Kapphäre sëtzen zu Moskau, Washington (die politischen Drahtzieher) — Echt.: |
| 180) | LWB Kar |
| | ... de Weess an d'Scholl, d'Huewer an de Pull, setzen de Bauer op de Stull (wenn der Bauer den |
| 181) | LWB kaulen |
| | ... Kartoffelpflanzen» — ech hu scho gekault fir Gromperen ze setzen. |
| 182) | LWB Kazendësch |
| | ... den sich beim Essen die minder vornehmen oder jüngeren Gäste setzen) — zu einem Kinde: iess méi propper, soss kënns d' |
| 183) | LWB Kéil |
| | ... d'K.? Bis Kabes draus gët — K. planzen, setzen, zillen — esou gréng ewéi K. (abschätzig, etwa von |
| 184) | LWB Kënni |
| | ... d'Kënniën — en huet an all Duerf e Kënni sëtzen. |
| 185) | LWB klaatsch |
| | ... «schallen») — klaatsch, du hat en eng sëtzen (klatsch, da hatte er eine Ohrfeige bekommen) — s. |
| 186) | LWB klapp |
| | ... begleitend — klapp, du hat en eng (scil. Ouerfei) sëtzen, hänken — oft in Verb. mit klipp im |
| 187) | LWB klécken |
| | ... zerdrücken, knicken» — 't as elauter Pak, si sëtzen op der Trap sech d'Lais ze k. (es |
| 188) | LWB kleng |
| | ... an elauter wéi keng Kleng (es wird tüchtige Hiebe setzen); 7) in adverbialer Verwendung, vornehmlich am Ostrand (wo |
| 189) | LWB Klu, Clou |
| | ... e C. um Aasch, da kënnt en nët um Schäisshaus sëtzen: 3) Pennälerspr.: «Pfandhaus». |
| 190) | LWB Kluck |
| | ...(ins Wasser tauchen: dass de Brutz vergeet) — eng K. setzen (einer Henne Eier zum Brüten unterlegen) — d'K. |
| | ... (dawen) Äer — ech muss d'K. ënnert e Kuerf setzen, si bleift nët op den Äer; 2) spaßh. |
| | ... — en huet nach eng déck K. an dem Geschäft sëtzen — demnach übtr.: eng K. setzen (Kapital |
| | ... dem Geschäft sëtzen — demnach übtr.: eng K. setzen (Kapital einlegen); d) Nordösl.: |
| 191) | LWB Kludder |
| | ... Kiischten hannert d'Oueren — d'Eechele vun der Wantereech sëtzen op Kludderen; 2) «Ansammlung von Menschen, Auflauf» |
| 192) | LWB Kluef |
| | ... du muss fir d'éischt e Stopp an d'Mauer setzen (du darfst den Haken nicht in den Gips einschlagen, |
| 193) | LWB knatsch |
| | ... et an de Schong — k.! hat en eng sëtzen (eine Ohrfeige). |
| 194) | LWB Kockillegoss |
| | ...»; 5) a. «falscher Buchstabe beim Setzen, der in einem falschen Gefach lag» (Druckerspr.); |
| 195) | LWB kommen |
| | ... duer leien (ins Kindbett) — hatt kënnt gutt duer sëtzen (sie heiratet gut ein) — e koum an eng |
| 196) | LWB Kopp |
| | ... II) lebendig geblieben; b. «Schröpfkopf» — Koppe setzen; 2) «oberer Teil des Kopfes (Scheitel)», |
| 197) | LWB Koup |
| | ... 4) «Garbenstand auf dem Felde» — se setzen d'Fruucht op Kéip — d'Fruucht stät schon op |
| 198) | LWB Criée |
| | ... Ankündigung einer Versteigerung» — e Gaart an de C. setzen — frz. Criée F. |
| 199) | LWB quääsch, quie(r)sch |
| | ... — e lääft bei den Dokter, wann en ä q. sëtzen huet (scil.: einen Bauchwind — er ist allzuängstlich |
| 200) | LWB kuckelen, kutschelen |
| | ...kuckelen, kutschelen trans. V. «sich über die Küken setzen und sie warm halten» (von der Bruthenne) — |
| 201) | LWB Kuerbel |
| | ... s du ä bas, hu mer dohäm ënner enger K. sëtzen (du taugst nicht viel) — eng K. voll Gold |
| 202) | LWB Kurang |
| | ... (auf dem Laufenden, gut unterrichtet sein) — au C. setzen (über den Stand einer Sache unterrichten) — dir setzt |
| 203) | LWB Lach |
| | ... (Kaulen s. d.) ze maache, fir Grompren ze setzen — d'L. op! (Ausruf beim Pokerspiel) — in |
| 204) | LWB Lasszéien |
| | ...»; 3) «losmarschieren, sich in schnelle Bewegung setzen» — s. -fueren sub 4), |
| 205) | LWB Längeverband |
| | ...» (einen Schaft in gerader Linie an einen andern setzen — Zimmerei — Ga). |
| 206) | LWB Läpp |
| | ... — ech hu missen en neie L. un d'Hiem setzen — d'Box erof, de L. erop (sagt der |
| 207) | LWB Lur |
| | ... Spiel, der dem Gegner nachteilig ist) — engem de L. setzen — dazu das intr. Verb.: |
| 208) | LWB Luucht, Luut |
| | ...: ech leën em et an d'Trap an ech setzen em eng L. derbäi (Abweisen einer übertriebenen Forderung) — |
| 209) | LWB maanzen, maanssen |
| | ...refl. «seine Kräfte zusammennehmen, sich wacker halten, zur Wehr setzen, alle Hindernisse beseitigen, tüchtiger werden» — du muss dech |
| 210) | LWB Maark |
| | ... Fortschreiwer huet d'Maarke gesat — en Hond gät Maarke setzen (seinen Kot ablegen) — cf. Mierkel. |
| 211) | LWB Maarkerécker |
| | ... Tode spuken; dabei ruft er: «Wuer soll ech d'Maark setzen»? — Durch den Zuruf: «Setz se duer, wou s |
| 212) | LWB Marsch |
| | ... an de M. kréien (die Maschine noch in Gang setzen können); 3) «Marsch» (Musik) — e |
| 213) | LWB Maschin |
| | ... de Gank bréngen, op Ture bréngen, ukéieren (in Bewegung setzen), schmieren — d'Woll gët durech d'M. gekéiert |
| 214) | LWB gehänkte M |
| | ... Vbdg. mit maachen a. «sich auf die Hinterbeine setzen» (Hase, Hund) — den Hues huet e (de) |
| 215) | LWB Méck |
| | ... 1) — übtr.: engem d'M. an de Kop setzen (Berens, Kerfegsbloum — jem. falsche Hoffnungen machen — |
| 216) | LWB Mierkel |
| | ... Woch Miärrkele gesatt (die Abgrenzung des Feldes durch das Setzen von Grenzsteinen vorgenommen) — dä rangstige Mensch hatt d'Miärrkelen |
| 217) | LWB mobiliséieren |
| | ...); 2) a. «alle Hebel in Bewegung setzen» — se hu Jann a Mann mobiliséiert fir hirem |
| 218) | LWB Momper |
| | ... M.: 1) «Vormund» — Mompere setzen (Vormunde ernennen beim Friedensgericht) — ee M. nennen |
| | ... mäi M. — éischten, zweete M. — engem e M. setzen (jem. unmündig erklären — cf. mannerjäreg maachen) — ech |
| 219) | LWB mordéngs. mordjëft, mordjëfte-kiedel, -kap, mordjënn, -jëss, -jabel, -jippel, -schenikel, monsjëft |
| | ... spillen op de Mordjëss (sie spielen keck und verwegen, setzen alles auf eine Karte) — hei geet alles op de |
| 220) | LWB multiplizéieren |
| | ...»; 2) «die Beine beim Gehen kreuzweise setzen, unsicher gehen, torkeln» — deen huet eng fatzeg an |
| 221) | LWB mussen, missen |
| | ...t misst ee katzen, baschten, draschloen, sech op de Kapp setzen — hei as sech näischt ze m. — du muss |
| 222) | LWB nidderloossen |
| | ...-loossen refl. Verb.: 1) «sich setzen» — da looss dech nidder a maach wéi déi |
| 223) | LWB niddersetzen |
| | ...-setzen Verb.: 1) trans.: «niedersetzen |
| 224) | LWB niewen, newen, nieft, neeft, neewicht |
| | ... — e Stéck n. d'Lach (s. d.) setzen — en huet sech n. de Stull (an den Dreck) |
| 225) | LWB niewe(n)(t)enaner |
| | ... Adv.: 1) «nebeneinander» — si sëtzen n. an (op) der Bänk; 2) «gegenüber» |
| 226) | LWB nosetzen |
| | ...-setzen Verb.: 1) trans.: «nachpflanzen |
| 227) | LWB nosëtzen |
| | ...-sëtzen intr. Verb.: «nachsitzen» — hien huet |
| 228) | LWB ofsetzen |
| | ...-setzen trans. Verb.: 1) a. «absetzen, |
| | ... e Moment of; 2) refl.: «sich setzen» (Niederschlag aus einer Flüssigkeit) — wat huet sech |
| 229) | LWB ofsëtzen |
| | ...-sëtzen trans. Verb.: «absitzen» (Strafe) — |
| 230) | LWB op A |
| | ... Haass op mech — hien huet et (déck) op mech sëtzen — d'Meedchen huet et gutt op dee Jong stoen |
| 231) | LWB opfouer |
| | ... — elän duurch eier ongeritzt (s. d.) O. sëtzen ich hei om Dréchnen (Du — Villa Fina) — |
| 232) | LWB ophappen -häppen |
| | ... -häipen) trans. Verb.: «auf Haufen setzen» — mir hun nach e ganzt Stéck Kléi opzehäppen |
| 233) | LWB opquëllen |
| | ... (Erbsen) sin zevill opgequollen, mir kënnen se nët méi setzen — looss d'Bounen (Bohnen) e bëss-chen |
| 234) | LWB opriichten |
| | ... kritt e Monument opgeriicht (man wird ihm ein Denkmal setzen) — e Veräin o. (einen Verein gründen) |
| 235) | LWB opsetzen |
| | ...-setzen trans. Verb.: 1) «zum Kochen aufsetzen |
| 236) | LWB opsëtzen |
| | ...-sëtzen intr. Verb.: «aufsitzen» — spaßh. |
| 237) | LWB Patt |
| | ... zum beschte gin (ausgeben) — e blouf beim P. sëtzen, hänken (blieb im Wirtshaus hocken) — mer kënnen et |
| 238) | LWB Pawä |
| | ... — Raa.: si sin um P. doheem, si sëtzen um P. (haben kein Obdach) — een op de |
| | ... P. (haben kein Obdach) — een op de P. setzen ( a. jem. aus der Wohnung jagen; |
| 239) | LWB Planz |
| | ... 2) a. «Setzling, Pflänzling» — Planze setzen (Setzlinge stecken) — d'Planze versetzen (repikieren) — |
| | ..., dräijäreg Planzen — märr sen am Gang Planzen ze setzen; c. (Nösl.) «Fichtenschonung»; |
| 240) | LWB plazen |
| | ... plazen refl. Verb.: «sich setzen, Platz nehmen» (meist spaßh.) — da plaazt |
| 241) | LWB pléischt(e)ren |
| | ... noach rou geplistert; b. «notdürftig, provisorisch in Stand setzen»; 2) a. «quacksalbern» — |
| 242) | LWB Plou |
| | ... (Pflugstöckchen oder Gedeck) — Einstellung, Regulierung: de P. stellen, setzen (die Pflugtiefe, -breite regeln) — ech kéieren |
| 243) | LWB poséieren |
| | ... kuck wéi déi Dämmercher p.! 3) «posieren, setzen» — Hasteng gi poséiert (gesat). |
| 244) | LWB Pouk |
| | ... deem Haus Ädem ze gin) — engem (d') Pouke setzen (gegen Poken impfen) — manchmal für jede Art Impfung |
| 245) | LWB Press |
| | ...-, Strohpresse, Schuhspanner) — e Schong op d'P. setzen (auf den Schuhspanner); 2) a. «Arbeits(über)häufung |
| 246) | LWB Prisong |
| | ...1) «Gefängnis, Haft» — een an de Prisong setzen, féieren (ins Gefängnis abführen) — en as, sëtzt am |
| 247) | LWB Pup |
| | ... P. am Kapp — wann hien e P. (Pipi) queesch (sëtzen) huet, da jäizt en ewéi e Mäerder — e P. |
| | ... «After» — bleif nët esou laang um Dëppe sëtzen, dat as de P. gezänkt (da gët d'Nout nach |
| 248) | LWB R |
| | ... gin d'Jhingelche mat de Mädéche op d'Pädéche, da setzen se sich op eng Bink an si äässe Briddéche mat |
| 249) | LWB Rad |
| | ...] Brunnens [Roude Pëtz] durch Treten in Bewegung setzen; zur Festungszeit oft Strafe für Soldaten) — hien as erëm |
| 250) | LWB rang |
| | ... r. (a) pang, an du hat en der e puer sëtzen (einige Schläge) — r. hat en e puer Drëppen |
| 251) | LWB ranjhéieren |
| | ... 3) «zurechtmachen, der Mode anpassen, wieder in Stand setzen» — ech ranjhéiere méng Kleder (mäi Gezei) |
| 252) | LWB Rä(ä)flek |
| | ... Räeflek) M.: «Rebenableger» — Rääfleke planzen, setzen. |
| 253) | LWB Räis |
| | ... «Holzreis, dünner Ast» — Ra.: do sëtzen ewéi de Vull (s. d.) um R. — |
| 254) | LWB Reen |
| | ...(zu jem., der griesgrämig dreinschaut) — Ra.: si sëtzen do wéi d'Hénger am Reen ënner der Kar |
| 255) | LWB Rei |
| | ... — du hues eng R. iwwersprongen — a Reie planzen, setzen, séien — laascht d'Strooss stin (steet) eng R. Beem |
| 256) | LWB Revolver |
| | ... — engem de R. op d'Broscht, op de Bauch setzen. |
| 257) | LWB riicht-, rit- |
| | ... mit Verb. z. B.: r.- halen, leën, maachen, setzen, sëtzen, stellen, zéien |
| | ... Verb. z. B.: r.- halen, leën, maachen, setzen, sëtzen, stellen, zéien |
| 258) | LWB riichten, riten |
| | ... gin — hues du mir eppes ze r.? (ze setzen — zu befehlen?) — Zusatz: da riicht dem Honn |
| 259) | LWB ripostéieren |
| | ... intr. Verb.: «widersprechen, entgegnen, sich zur Wehr setzen» — wat, du ripostéiers! — an du hun se |
| 260) | LWB Rommel |
| | ...VI F.: 1) «Runkelrübe» — Rommele setzen, kappen, auserneenhuelen, läiteren, blieden (blatten), schneiden — rout R. |
| 261) | LWB rond, ronn |
| | ... vum Dommsten: een an engem ronnen Zëmmer an den Eck setzen — resignierend: d'Welt as ronn (man trifft |
| 262) | LWB saken |
| | ... d'Fruucht saakt gutt (dët Joer); 2) «sich setzen, zusammensinken» (von dem Getreide in Säcken gesagt) — |
| 263) | LWB Saz |
| | ...4) «Serie, Gruppe, zusammengehöriger Dinge (die sich meist ineinander setzen lassen)» — e S. Dëppen (Töpfe), Kasserollen, Glieser, |
| 264) | LWB sazen |
| | ... wien hält, wie saazt mat mir? — dafür auch: setzen, bäisetzen, bäikafen. |
| 265) | LWB schacks |
| | ... huet sch. gelueden (ist betrunken) — den Hutt sch. setzen — ee sch. bekucken — sch. iwwer d'Kräiz — |
| 266) | LWB Schan |
| | ... Sch. sëtze gelooss — fir nët an der Sch. ze sëtzen, hun se sech bestuet — d'Kanner hun alles bezuelt |
| | ... — beim Essen: looss mech nët an der Sch. sëtzen (tu noch mit); 2) «Jammer» — |
| 267) | LWB Schanz |
| | ... séng Gesondheet, eppes an d'Sch. schéissen (aufs Spiel setzen) — cf. Chance. |
| 268) | LWB Chapeau |
| | ... zu einem Artikel» — mir mussen e Ch. driwwer setzen. |
| 269) | LWB schéin |
| | ... déi sch. Hänni! (das rechte Händchen) — bleif sch. sëtzen! — sief (och) sch. brav! — da géi sch. heem! |
| 270) | LWB Schiet |
| | ... mam Sch. (er ist faul) — am Sch. leien, sëtzen (eigtl. und übtr.: im Gefängnis sein) — Pennälerspr. |
| 271) | LWB schif, schäf |
| | ... betrunken) — en huet ee (scil.: Fuurz) sch. sëtzen (er ist schlecht gelaunt) — wann deen ee (Fuurz) |
| | ...(er ist schlecht gelaunt) — wann deen ee (Fuurz) sch. sëtzen huet, da leet en sech an d'Bett (bei |
| 272) | LWB Schneider |
| | ... do wéi e Sch. (ohne Handwerkszeug) — d'Sch. sëtzen um Dësch mat gekräizte Been — spöttisch: de Sch. |
| 273) | LWB Schof |
| | ... sub schlofen): schwoarscht Scheefchen, wéischt Scheefchen, hanner den Hecken, do sëtzen d'Gecken / se friessen déck Botterwecken, gillësse, gillësse |
| 274) | LWB Schong |
| | ... jem. Rechte treten, sein Erbe sein) — Nikolausbrauchtum: de Sch. setzen (vor St. Nikolaustag den Sch. vor die Tür, aufs |
| 275) | LWB Schouss |
| | ...3) «Kreuzverband» (quinconce) — an de Sch. setzen, planzen. |
| 276) | LWB schränken |
| | ... einer Säge abwechselnd rechts u. links biegen) — dafür meist: setzen; 2) «verschränken» — de Bam sch. |
| 277) | LWB sécher |
| | ... et dervun — dat as esou s. wéi ech hei sëtzen (stin), wéi zwemol zwee véier as, wéi en Herrgott am |
| 278) | LWB séien, séinen |
| | ... gesät, Knollengewächse sowie Bohnen, Erbsen werden gesat — s. setzen) — Spw.: wee séit, dee méit — |
| 279) | LWB Sëtz |
| | ...Gesäß» — ech hun de S. wéi vum ville Sëtzen; 4) «Wohnsitz, Firmensitz» — d'Firma huet |
| 280) | LWB setzen |
| | ... setzen (lok. z. B. Echt., Grevenmacher, Rosport, Vianden: sezen |
| | ...Nösl.: gesatt) trans. Verb.: 1) «setzen, hinstellen» (neuerdings im Sprachgebrauch auch: stellen) — setz |
| | ...II, Pawä, Plaz sub 2)c.; 2) «setzen» — engem den Tëppel op den I setzen — |
| | ... «setzen» — engem den Tëppel op den I setzen — huet der ewell eng Kluck gesat? (ein Huhn |
| | ...; 5) refl.: a. «sich setzen, Platz nehmen» (dafür auch gelegtl.: sëtzen) — |
| | ...sich setzen, Platz nehmen» (dafür auch gelegtl.: sëtzen) — ech setze mech nët mat him un een Dësch |
| 281) | LWB sëtzen |
| | ... sëtzen (Konjug.: Ind. Präs.: du sëtz, hie sëtzt; |
| | ... trägt schwer daran) — de Jong, d'Meedche kënnt gutt sëtzen (heiratet in ein wohlhabendes Haus ein, in sympathische Familie, |
| 282) | LWB Sëtzen |
| | ...Sëtzen N. — wat as dat e(nt) S.! |
| 283) | LWB Sonn |
| | ... / mer fueren iwwer de Rheina / do sëtzen drei Jofferen / déi eng déi spënnt Seid |
| 284) | LWB spéideg, spiedeg, spuedeg |
| | ... der Schweine) — übtr.: wann ech nach laang hei sëtzen, da gin ech nach sp. — cf. Spatt, wuedegrämmeg. |
| 285) | LWB Spill |
| | ... deem (schéine) Sp. verléieren (drugoen)? — alles an d'Sp. setzen (jeden Einsatz wagen) — alles op d'Sp. setzen |
| | ... setzen (jeden Einsatz wagen) — alles op d'Sp. setzen (übtr.) — et as (steet) vill um (am) |
| 286) | LWB Spuerbuch |
| | ...N.: «Sparbuch» — Suen op d'Sp. setzen; |
| 287) | LWB Staach |
| | ... in Viertel oder Achtel spalten, diese hießen Spaleren) — Staache setzen — fir dat Meedche léiss ech mer eng Biird Staachen |
| 288) | LWB Staang |
| | ... — eng hëlze, eise St. — Ra.: si sëtzen do wéi d'Hénger op der Staang (ruhig und |
| 289) | LWB Stack |
| | ... — ech muss nei Stäck (Weinstöcke) an de Wéngert setzen — d' Stäck musse gebotzt a geschnidde gin — |
| 290) | LWB Stäip |
| | ... gin — si hun eng St. bei de Kaascht misse setzen — d'Stäipen am Naache gi beim Baue mat engem |
| 291) | LWB Stéck |
| | ... (er ist schlagfertig) — e St. nieft d'Lach setzen — cf. Plack sub 2)b.; |
| 292) | LWB stellen |
| | ... Verb.: 1) «stellen, hinstellen» (cf. setzen sub 1) — stell d'Geschir op séng Plaz, |
| | ... gestallt gin — engem de Fouss st. (auch oft: setzen — eigtl. und übtr.) — (engem) eng Faal |
| 293) | LWB stëllepen, stëlpen |
| | ...: 1) «stülpen» — Hénger, déi nët sëtzen (nicht brüten wollen), gi gestëllept (man stülpt auch |
| 294) | LWB stiechen |
| | ... d'Pouke st. (impfen — dafür meist: d'Pouke setzen) — Verbadj.: |
| 295) | LWB Stipp |
| | ... neckend für die Sprache des Nösl.: op der Häd sëtzen d'Kuabben op de Stippen — dafür sonst: Poul; |
| 296) | LWB stoen, ston |
| | ... ësst am St. — et huet een esou vill vum Sëtzen ewéi vum (ville) St. (setzen wir uns doch!) — |
| | ... een esou vill vum Sëtzen ewéi vum (ville) St. (setzen wir uns doch!) — Zussetz.: a-, aus |
| 297) | LWB stompéieren, stombéieren |
| | ...: «bloßstellen» — cf. an den Affront setzen, Stomp sub 2), veraffrontéieren. |
| 298) | LWB Stoppel |
| | ... (leicht pflügen, schälen) — d'Grompren an d'St. setzen (ohne vorheriges Pflügen und Zubereiten) — Zussetz. z. B. |
| 299) | LWB Strack, Stréck |
| | ... — si hun em e Strack draus gedréit — Stréck setzen (Schlingen legen, wildern) — d'Stréck revidéiere goen |
| | ... de St. gaangen — übtr.: engem e St. setzen, stellen, dréien — Zussetz.: Huese-, Réistrack |
| 300) | LWB Strauss |
| | ...a. «Richtkranz beim Neubau» — d'St. opriichten, setzen — d'St. steet op dem, steet um Bau |
| 301) | LWB striewen |
| | ... trans./intr. Verb.: 1) «Streben setzen»; 2) «streben» — e strieft |
| 302) | LWB Stronk |
| | ... (gar nichts) — übtr.: sech op d'Strénk setzen (tatkräftig vorgehen); 2) «Stiel» — |
| 303) | LWB Strooss |
| | ... as op der St. doheem — een op d'St. setzen (aus der Wohnung weisen, entlassen) — si sëtzen elo |
| | ...St. setzen (aus der Wohnung weisen, entlassen) — si sëtzen elo op der St. (ohne Unterkunft) — d'Geld |
| 304) | LWB Suedel, Sadel |
| | ... der Kou de S. — een an de S. hiewen, setzen (eigtl. u. übtr.) — e sëtzt nët fest |
| 305) | LWB Teller |
| | ... zu den Kunden ins Haus arbeiten kam, hieß es: mir setzen en T. weider op! — Ae maachen ewéi en T. |
| | ... — im Hämmelmarschlied: blénkeg zënnen Telleren hannendrun — den T. setzen, stellen (zur St. Nikolausbescherung) — im Besonderen: «Opferteller |
| 306) | LWB Tënt, Tënten |
| | ... een awer T. gesoff hun! — schwéier an der T. sëtzen — schwaarz ewéi T. — Rätsel: wéi kann ee |
| 307) | LWB Tëppel |
| | ... gesat — muss een dir den T. op den I setzen? — Tëppelen op der Haut (tüpfelförmiger Ausschlag) vun de |
| 308) | LWB tëschen(t), tëscht |
| | ...(unter die Räder kommen) — t. zwéi Still am Dreck sëtzen — e sëtzt t. sénge(n zwou) véier Maueren — t. |
| 309) | LWB Testament, Testement |
| | ... haut säin T. maache loosst — een a säin T. setzen — drohend: da maach däin T.! — hues |
| 310) | LWB Tez-eisen |
| | ...eisen N.: «viereckiges Eisen mit Zähnen zum Setzen der Säge» (Wb.06) — cf. Schränkeisen, Setzeisen. |
| 311) | LWB Topert |
| | ...» — Ra.: den T. op den Iesel setzen (zwei gleich Dumme mit einem Botengang beauftragen) — dafür |
| 312) | LWB Trapp |
| | ...Trab» — am T. reiden — an den T. setzen — d'Fra as de ganzen Dag um T. |
| 313) | LWB Trueljen |
| | ...): 1) «Gitter» — hannert den T. sëtzen (im Gefängnis); 2) «eiserner Gitterstab» — |
| 314) | LWB tuddelen, tuddlen |
| | ...b. (Druckerspr.) «dasselbe Wort, denselben Satzteil zweimal setzen» — dafür auch: Ho(u)chzäit (s. d. sub |
| 315) | LWB Tut |
| | ... eng T. fir an de Kuch, an d' Kuchepan ze setzen (Blechröhre zum Einsetzen in die Mitte des Kuchenteiges, es |
| 316) | LWB Ueleg, -ig |
| | ... — Brauch bei Kindtaufen: (d')U. schlon: zwou Fraë setzen sech op de Buedem, eng riicht iwwer vun deer aner |
| 317) | LWB undrécken |
| | ...intr. Verb.: 1) «durch Drücken in Bewegung setzen» — e Motor, en Auto u.; 2) |
| 318) | LWB unhuelen |
| | ... nicht dazu her); 2) «voraussetzen, glauben, den Fall setzen» — mir huelen un, datt et stëmmt — huel |
| 319) | LWB ukéieren |
| | ...refl. Verb.: 1) «andrehen, ankurbeln, in Bewegung setzen» — eng Maschin, e Motor u.; 2) |
| 320) | LWB ukommen |
| | ... nët un, a wann ech mech op de Kapp géif setzen (op d'Kopp géif stellen); 7) «antreffen» |
| 321) | LWB usetzen |
| | ...-setzen Verb.: trans.: 1) «ansetzen, anfügen |
| | ... Branntweinbrennen) — cf. ugesat(en); 3) «an den Mund setzen» — en huet d'Fläsch ugesat — Musik, |
| | ... iwwerall un; b. — setzt Iech mat un! (setzen Sie sich mit zu Tisch!) — dafür auch: |
| 322) | LWB ustiechen |
| | ... Verb.: 1) a. «anstecken, in Brand setzen» — en Haus, d'Gras, e Bësch u. — |
| 323) | LWB ustoussen |
| | ...: 1) «anstoßen, durch einen Stoß in Bewegung setzen» (Ball, Wagen, Schaukel, Schlitten) — stouss mech un! |
| 324) | LWB wackeleg, -ig |
| | ... — lok. Echt.: op em wackelige (wacklichte) Stoul sëtzen (in schlechten geschäftlichen Verhältnissen, auch: in Gefahr sein) — |
| 325) | LWB wäächen, weechen |
| | ... da gët s'éischter mëll — Boune wääche fir ze setzen — Weide (Bindweiden), Schinne muss ee w. — Fläsche |
| 326) | LWB weisen |
| | ... d'Lach gelooss huet (werde dich vor die Türe setzen, dir die Türe zeigen — cf. Bock sub 1) |
| 327) | LWB Wénkel |
| | ... d'Dir geet nët richteg op — an de W. setzen — beim Baue sicht een de W. mat dräi, véier, |
| 328) | LWB wënsch |
| | ... Vorderhufe nicht gleichmäßig auf) — en huet d'Hauf w. sëtzen (er ist schlecht gelaunt) — w. drakucken |
| 329) | LWB Wibbeler |
| | ... Mensch» — du ale W., bleif emol roueg sëtzen! 2) «Kegelspiel: Kegel, der leicht berührt wurde und |
| 330) | LWB widdersetzen |
| | ...-setzen (Ton: 3) refl. Verb.: 1) «sich |
| 331) | LWB Wir |
| | ... der Ra.: an der W. sin, an d'W. setzen, dreiwen — e wor d'ganz Nuecht an der W. |
| 332) | LWB Wierek |
| | ... geséint — deen as gutt fir bei d'W. ze setzen (von einem häßlichen Menschen gesagt, d. h. er könnte |
| 333) | LWB Wiessel |
| | ... Mitte der Furche, wo (beim Kartoffelsetzen mit dem Pflug) das Setzen der Kartoffeln abwechselt»; 4) «Treppenabsatz, Podest |
| 334) | LWB Woll |
| | ... e Pond W. (dicke Lippen) — an der W. sëtzen (gut situiert sein) — Zussetz.: Lamer-, |
| 335) | LWB wond |
| | ...Zong w. schwätzen — de wonne Ponkt — cf. sëtzen, Knéi sub 1). |
| 336) | LWB wonneren |
| | ...trans./refl. Verb.: 1) «in Erstaunen setzen» — dat wonnert mech! — iron.: et |
| 337) | LWB Wupp |
| | ... e W. Zoossiss, Träip — um W. vun der Bänk sëtzen — e rosene W. (jähzorniger Mensch) — 't |
| 338) | LWB Wurscht |
| | ... du gesäit en d'Kaz mat der W. um Birebam sëtzen — du denks, wann s du d'W. häss, krit |
| 339) | LWB Zäit |
| | ... ze laang gët, (dee) muss se diebelen (a sech drop setzen) — engem d'Z. laang machen (warten lassen) — |
| 340) | LWB ze, zou, zu |
| | ... — zur Seite jem. sitzen: op engem sénger Säit sëtzen — der Weg zur Stadt: de Wee fir an |
| 341) | LWB Zesummesetzen |
| | ...-setzen trans./refl. Verb.: «(sich) zusammensetzen» |
| 342) | LWB zousetzen |
| | ...-setzen trans./intr. Verb.: 1) «abriegeln |
| | ... setz den Uewen zou, en zitt zevill — d'Minière setzen zou — beim Mühlenspiel: ech hun him d'Millchen |
| 343) | LWB zrécksetzen |
| | ...-setzen trans. Verb.: «zurücksetzen» — setz de |
| 344) | LWB zwee, zwä |
| | ... déi Al (As u. König) — cf. Hues, Saaft, sëtzen, Stull. |
| 345) | LWB Zweespalteg |
| | ...zweispaltig, über zwei Spalten» (Druckerspr.) — mir setzen dat z. — en zweespaltegen Titel; |
| 346) | LWB zwëschen, zwëscht |
| | ... das Ältere tëschen(t), tëscht — z. zwéi Still am Dreck sëtzen — z. aalt an neit — z. Dag an Nuecht |