| 1) | LLU Gesôt |
| | ...Gesôt, gesagt, dit, s. Soën. — Esóbal gesôt, esóbal gedoën, gesagt, gethan, aussitôt dit, |
| 2) | LLU Pipsen |
| | ... nömmen ze pipsen, vous n'avez qu'à tinter. Kee' Pipges Wirdche' soen, keinen Muck von sich geben, den Mund nicht aufthun, |
| 3) | LLU Sall |
| | ... Engl. shall; holl. zal. — Ech sall ièch soën, ich will euch sagen, je vous dirai. — Et |
| 4) | LLU Schemel |
| | ... Schimmel, le cheval blanc. — Schemel a' Blèss zó èngem soën, jemand auf die schrecklichste Art herunter machen, dire pis |
| 5) | LLU Schreiwen |
| | ... penser. (Boil.) — Geschriw as geschriw, soën dé Aarler. Ce qui est écrit est écrit. |
| 6) | LLU Siät |
| | ... er würde sagen, je dirais, il dirait. S. Soën. |
| 7) | LLU Soën |
| | ...Soën, sagen, dire. Prés. ech soën, du säs, e' |
| | ...Soën, sagen, dire. Prés. ech soën, du säs, e' sät, mir soën, dir sot, sie soën. |
| | ...sagen, dire. Prés. ech soën, du säs, e' sät, mir soën, dir sot, sie soën. Imparf. Ech sot. Parf. Ech hoi' |
| | ... soën, du säs, e' sät, mir soën, dir sot, sie soën. Imparf. Ech sot. Parf. Ech hoi' gesot. Impér. So, sot. |
| | ...span. cuentà selo â tu abuela. — Dât solle' mer soën, cela va sans dire. — Op der dât sot oder |
| 8) | LLU Spann |
| | ... — As se lânst mech gefluen? — Wât well Der soën? Èng Spann soll fléen! — Wé, fir èng Spann mâcht |
| 9) | LLU Wièn |
| | ... gedoicht? qui l'aurait cru? So mer, mat wièm's d'ömgees, da' soën ech der wièn's de bas. Dis-moi qui tu fréquentes, et |
| 10) | LLU Wórecht |
| | ... pas un mot de vérité. — Am Lâchen 't Wórecht soën, lachend die Wahrheit sagen; lat. ridendo dicere verum. |
| | ... verum dicenti creditur. 't Kanner an 't Nare' soën 't Wórecht. Wesphäl. Kinner oun alle lue segget |
| 11) | WLM A |
| | ... Anfang. — dén A sét, muss och B sôen, wer A sagt, muß auch B sagen. — 2. |
| 12) | WLM Äddeⁱ! |
| | ...Abschied; den Ä. mâchen, Abschied nehmen; 2. interj. ä. sôen, sich verabschieden. — äddeⁱ, Wèlt, ech gin an Tirol! |
| 13) | WLM Amen |
| | ... Schlußwort der Gebete. — Amen a ju zo èppes sôen, Amen und ja zu etwas sagen, d. h. zustimmen. |
| 14) | WLM aus-sôen |
| | ... aus-sôen va., aussagen. |
| 15) | WLM Beur |
| | ... m., guten Tag! fr. bonjour. — èngem beur sôen. — de B. ausrîchten, einen Gruß bestellen. |
| 16) | WLM Fra |
| | ... Frau, kein Haushalt, ohne Mann, kein Rat. — vun heⁱre sôen, muss kê seng F. schlôen, auf bloßes Gerede hin |
| 17) | WLM ge- |
| | ... 3. das part. perf. z. B. schreiwen, geschrîwen; sôen, gesôt. |
| 18) | WLM Gèck |
| | ... Narren werden nicht weise. — d Gècken ann d Kanner sôen d Worecht, Kinder und Narren sagen die Wahrheit. — |
| 19) | WLM geheⁱrech |
| | ...geheⁱrech a., gehörig. — èngem et g. sôen, einen gehörig zurechtweisen. |
| 20) | WLM Gesîcht |
| | ... eweⁱ en Èssechsfâss, eine sauere Miene machen. — dât sôen ech him rîcht an t G., das sage |
| 21) | WLM Gruf |
| | ... durch besagte Straße. — 't muss ê net juch sôen, dés 't wär ên iwer de G., |
| 22) | WLM heⁱeren |
| | ...heⁱeren va., hören; ags. hêran. — h. sôen ass haef gelun, hören sagen ist halb gelogen. — |
| | ...sagt man, um die Aufmerksamkeit zu erregen. — vun heⁱere sôen, muss kê seng Frâ schlôen, vom Hörensagen soll niemand |
| 23) | WLM Kad |
| | ... Kinder werden nicht alt. — d Kanner ann d Gècke sôen d Woerecht, Kinder und Narren sagen die Wahrheit. — |
| 24) | WLM Leit |
| | ... 't muss ê net alles gläwe, wât d L. sôen, man soll nicht alles glauben, was die Leute sagen. |
| | ... glauben, was die Leute sagen. — wât wöllt der hun, sôen d L., ann da gin s'èngem neischt. — |
| 25) | WLM Prⁱedecht |
| | ... gôen, Dach muss ech ⁱech dât hei nach sôen: Hut der èppes, da ⁱesst et, |
| 26) | WLM rîchteraus |
| | ...rîchteraus av., gerade heraus. — èppes r. sôen. |
| 27) | WLM sa |
| | ... werde dir deine Belohnung auszahlen. — ech sa der et sôen, ich werde (will) dir es sagen. |
| 28) | WLM schuwen |
| | ...schuwen va., schaben, glätten. — wârt, ech sôen dem Här Patoer et, da schuft dén der d Zong. |
| 29) | WLM sôen |
| | ... sôen va., sagen. — eweⁱ gesôt, eso gemâcht, |
| | ... gesôt, eso gemâcht, wie gesagt, so getan. — mam Sôen ass net gehollef, mit dem Sagen ist nicht gedient. |
| | ... nicht zuviel sprechen. — èngem et vun uwe bis önne sôen, j. gehörig die Wahrheit sagen. — wât der net |
| | ...ist's möglich! — èngem èppes rîcht an t Gesîcht sôen, j. klipp und klar die Wahrheit sagen. — sôen |
| | ... sôen, j. klipp und klar die Wahrheit sagen. — sôen ann dunn ass zwêerlê. — dâ's hûrtech gesôt, |
| 30) | WLM viraus |
| | ...voraus. — v. vunnen, im Vordergebäude wohnen. — v. sôen, im voraus sagen. |
| 31) | WLM Wîrtchen |
| | ... — e W. matzeschwätzen hun. — kê W. sôen. |
| 32) | WLM Woerecht |
| | ... op der W. kann ê betôen. — èngem d W. sôen, j. die Leviten lesen. |
| 33) | LWB a |
| | ... Anfangs überhaupt; Raa.: deen A seet, muß och B soen — vun A bis Z (zett). |
| 34) | LWB A |
| | ... mit dem Zus.: do geet nët vill dran); soen: en huet mer et ënnert (tëschent) véier Ae gesot; |
| 35) | LWB Affront |
| | ... — et as en A. fir esou eppes ze man, soen (unerhört, unverfroren) — esou en A. as mer nach |
| 36) | LWB alt |
| | ... eng Saach; «wenigstens» — fir alt eppes ze soen — komm du alt, wann hien nët wëllt — ' |
| 37) | LWB Amen |
| | ... Schlußwort der Gebete — jo an Amen zu eppes soen (bereitwilligst zustimmen) — an engem Jo an Amen |
| | ... kee Jo gepipst! — wann ech fuurzen, däärfs du A. soen (du hast hier nichts zu bestimmen); |
| 38) | LWB Auer |
| | ... (war nicht dauerhaft, z. B. Kleider, Spielzeug) — ech soen der gläich, wivill A. datt et as (den Standpunkt |
| 39) | LWB aussoen |
| | ...-soen trans.; |
| 40) | LWB Äddéi, Äddi |
| | ...: «Adieu» (s. Adieu, Ädjes, Adjes) —ä. soen (sich verabschieden) — bisw. auch als Subst. gebr.: |
| 41) | LWB ätta |
| | ... (= äddéi): 1) Abschiedswort der Ammensprache — ätta soen, goen, maachen; 2) iron.: Adj. «verloren, |
| 42) | LWB Bal |
| | ... lo war et bal(eg) geschitt — ech géif b. gären soen (in Beteuerungen) — Spw. Bal (a bal) as (nach |
| 43) | LWB Beschäd, Bescheed |
| | ... B. gin (hat mich kurz abgefertigt) — ech gin, soen Iech nach B. (ich werde Sie in Kenntnis setzen) |
| | ...(ich habe ihn zurechtgewiesen) — deem wäärd ech nach B. soen — lo weess, hun ech (mäi) B. — du könns |
| 44) | LWB bernick |
| | ... bernick — Ra.: b. soen, lääschten op eppes «rundweg nein sagen, entschieden ablehnen». |
| 45) | LWB Bonjour |
| | ...(auch beim Weggehen gebraucht) — ech wäärd em scho b. soen (iron.: ich werde ihn zurechtweisen, hart anfahren) — |
| | ... ihn zurechtweisen, hart anfahren) — mir kommen der Ham b. soen (wir kommen, um Ihrem Schinken tüchtig zuzusprechen) — b. |
| 46) | LWB Bur |
| | ... bisweilen zu einem Wortwechsel) — 't daarf een nët soen: B., ech drénken net vun der — s. |
| 47) | LWB datt |
| | ... bléiwen — wann et as, datt än näischt méi däärf soen; b. in Abhängigkeit von Substantiven — am Fall, datt |
| | ... as esou, datt keen esou kéng as fir eppes ze soen; d. in Abhängigkeit von Präpositionen — ouni datt |
| 48) | LWB dergéint |
| | ...(prüfe es einmal, vergleichend) — ech hun näischt d. ze soen — si hun an der Chaber d. gestëmmt (sie |
| 49) | LWB dernieft |
| | ... — riicht dech d. — d. weess jiddereen eppes ze soen (nachher weiß jedermann Rat); |
| 50) | LWB do(e)ran(ner) |
| | ... mische ich mich nicht) — d. hu mir näischt ze soen; |
| 51) | LWB Dommhät |
| | ... d'Gescheithät) mam Schaumläffel gefriess — Dommhäten iwer de Bierg soen (eine über die andere) — ech a ménger gudder |
| 52) | LWB dratt |
| | ... zum zwäten, zum drëtten (Aufgebot bei Auktionen) — ech soen der et fir d'd. (zum dritten Mal) — |
| 53) | LWB duerzou |
| | ... déi dech derzou! (streng dich etwas an!) — d. soen ech jo an Amen (ich stimme bereitwilligst zu) — |
| 54) | LWB ëmgoën |
| | ...Abschwörformel der Hexe: ech gin dräimol ëm d'Mëscht, a soën op dem Här Jeses Krëscht — looss de Bond nach |
| 55) | LWB emol |
| | ... een dervu schwätzt — 't kann een e. net soen, datt e fläisseg as. |
| 56) | LWB enthalen |
| | ... — ech konnt mech nët ënthalen, em d'Wourecht ze soën — en huet sech ënthalen (bei der Abstimmung) — |
| 57) | LWB entsoën |
| | ...-soën trans. V.: «entsagen»; |
| 58) | LWB erëmschwätzen |
| | ...-so(ë)n trans. V.: «hinterbringen» — maach datts |
| 59) | LWB erfort(er), erforten |
| | ... erfort (aus jener Gegend) — komm emol erfort, ech soen der eppes! (komm zu mir herüber, ich sage dir |
| 60) | LWB follen |
| | ... Bauch gefëllt an du as e gaangen ouni merci ze soen — Gerichte: gefëllt Brëschtchen, Gäns, Int, Tomaten . . |
| 61) | LWB verdenken |
| | ... — verdenkt mer et nët, wann ech iech d'Wourecht soen — 't kann een em näischt v. |
| 62) | LWB verdréissen |
| | ... dierf dech nët v., wann ech der d'Wouerecht soen — e léisst sech kee Gank, keng Méi v. — |
| 63) | LWB verflichten |
| | ... sech verflicht fond, gefillt, gespiert . . . eppes ze soen. |
| 64) | LWB verhalen |
| | ... in acht) — verhal (dat gutt), wat ech der elo soen — ech wäerd dat scho (mäi Liewe laang) v. — |
| 65) | LWB Fett |
| | ... F., sot de Schoulléier (gelegentl. Zus.: dat soen ech ménger Mamm, sot drop den aarme Bouf, dann huet |
| 66) | LWB vir |
| | ... v. erof hätt s d'et solle bedenken — ech soën der et vu v. eran — bezuel v., hanneno |
| 67) | LWB viraus, virausser |
| | ... in vielen unfesten Verbindungen, z. B.: v. gesinn, v. soën usw. — dat gët v. bezuelt, wéi d'Hénger |
| 68) | LWB virun |
| | ... v. — dat do ass nët fir v. ze soën (unglaublich, gefährlich, unangenehm). |
| 69) | LWB virzéien |
| | ... Vorzug geben» — en huet et virgezunn näischt ze soën — sonst lieber: léiwer hun, maachen usw. |
| 70) | LWB Fong |
| | ... Saachen nët ze vill op de F. goen — ech soën Iech emol de Fong vun der Saach; 4) « |
| 71) | LWB Fortsoën |
| | ...-soën trans. Verb.: «ausplaudern, weitererzählen» — so |
| | ... so et nët f. (lieber: virun) — dat elo soën ech nët f. (auch spaßh.: das habe ich |
| 72) | LWB Fra |
| | ... jong Fraën, Kanner gewëss; c) Lebensregeln: Vun héiere soën, soll een séng F. nët schloën — An engem Haus |
| 73) | LWB franchement |
| | ...2) «offen gesprochen» — fir et f. ze soën. |
| 74) | LWB fräi |
| | ... f. Ried! — adverbial: du kanns et f. eraus soën — du kanns mer et (ës) f. gläwen — ech |
| 75) | LWB frësch |
| | ... gebak an nach an der Mull, këss mer hannen (sou soën déi arem Leit, wa s'e bësselche besser eraus sin) |
| 76) | LWB vun |
| | ... (über 50) — kee vun hinne konnt mer Bescheed soën — d'Halschecht vun de Leit ware scho fort — |
| 77) | LWB Gedank |
| | ... krut schlecht Gedanken (ich geriet in Versuchung) — Dir soën ech et an d'Ouer, mäin heemleche Gedank, mir kafen |
| 78) | LWB Gedanks |
| | ... eraus, 't gët anerer, déi kënnen emol nët merci soën. |
| 79) | LWB Gedoës, Gedoons |
| | ... se hun (féieren) e Gedoons, 't as nët ze soën. |
| 80) | LWB g(e)lënd, gelënn, gelenneg |
| | ... gelënte Weerder gesot (Echt.) — ech soën der et nach g.; 2) «gelockert» |
| 81) | LWB gelift |
| | ... aber sehr bitten) — drohend: nu maach dech ewech, soss soën ech der wat g. (ich werde dir heimleuchten); zum |
| 82) | LWB geschwënneg |
| | ... — 't duerf ee g. näischt méi zu deem soen — 't as een dees g. sat. |
| 83) | LWB Gesiicht |
| | ... Nues extra — ein freudig strahlendes Gesicht) — dat soën ech him riicht an d'G., a säi G. |
| 84) | LWB gesond |
| | ... (kapitalkräftig) — de gesonte (gesonne) Mënscheverstand muss engem dat soën. |
| 85) | LWB gewëss |
| | ... — drohend: ech wäerd deem gewëssenen Häerchen scho Bescheed soën. |
| 86) | LWB Gewësshät |
| | ... d'G. hätt — ech kann et nët mat G. soen — elo hun ech endlech G. |
| 87) | LWB Geck |
| | ...Nare gin nët weis — d'Gecken an d'Kanner soën d'Wouerecht — jiddwer G. gefällt séng Kap oder |
| 88) | LWB géint |
| | ... Kraut gewuess — 't as näischt g. en ze soën; 3) «feindlich gegenüberstehend» — si hale g. |
| 89) | LWB gin |
| | ... verlangst du als Preis?) — wat gës de mer, da soën ech der et? (hinhaltend, abweisend) — spaßh.: e |
| | ...22, A — lok. Echt.: sos gitts de noach soen äich wier et geweest — et gitt ä bal soen, |
| | ... soen äich wier et geweest — et gitt ä bal soen, dou wiss(t) eppes dervoan — Plural: hie mengt, mir |
| 90) | LWB gläich |
| | ... komm g. heem! — dajee bis g.! — ech soën der g. wat gelift (ich werde dir gleich heimleuchten) |
| 91) | LWB Gonn |
| | ... en hätt déi G. gehat fir mer ee Wiertchen ze soën. |
| 92) | LWB Gott |
| | ...abgetragene Jacke») — G. soll mer verzeien, ech soën et nach eng Kéier (ech muss et nach eng Kéier |
| | ... et nach eng Kéier (ech muss et nach eng Kéier soën) — Kanner Gottes! — G. dank Iech! (auch einfach: |
| | ... nët méi op Gottes Äärdbuedem — e brauch nët ze soën: G. strof mech (en as gestrooft genuch) — säi Bauch |
| 93) | LWB Gromper |
| | ... muss een eiser Härgott och fir déi kleng Grompere merci soën; — Raa. zum Kartoffelbau: dee setzt d'Gromperen op |
| 94) | LWB Gruef |
| | ... Rinne» — 't muss en nët huppela (juch) soën, dees ët wär een iwwert de G. (man soll |
| 95) | LWB guer |
| | ... fernzuhalten, und zwar nach Akzent u. Bedeutung) — elo soën ech g. näischt méi (verblüfft, sprachlos) — gelegentl. noch |
| 96) | LWB gutt |
| | ... — 't kann een nët nëmme Guddes vun em soën — 't héiert een näischt Gutts méi — domm, |
| | ... näischt Gutts — dobäi kënnt näischt Gutts eraus — ech soën der et elo (nach) am Gudden — 't huet |
| 97) | LWB guttdäitsch |
| | ... «hochdeutsch» (cf. däitsch) — veraltet: ech soën der et op g. (klar u. deutlich) — s. |
| 98) | LWB haasch |
| | ... Ra.: wann s de fäerts, da muss de h. soën — dazu das Verb. hä(ä)schen. |
| 99) | LWB Härgott |
| | ... as sénger Fra hiren H. — e brauch nët ze soen: H., strof mech (en as schon ongglécklech genuch) — |
| 100) | LWB heibäi |
| | ...: «hierbei, dazu» — h. wier nach ze soen . . . — e war nët h. (im |
| 101) | LWB héieren |
| | ... in dieser Bed. in der Ra.: vur (vum) h. soën (vom Hörensagen), dazu: e kennt d'Wouerecht nëmme vum |
| | ...(vom Hörensagen), dazu: e kennt d'Wouerecht nëmme vum h. soën (er ist ein Lügner) — Vum h. soë muss |
| | ... Vum h. soë muss kee séng Fra schloën — h. soën as hallef gelunn; B. intr.: 1) |
| 102) | LWB hidden |
| | ... hüten» — ech hu mech wuel gehitt, eppes ze soen — hitt dech virun dene Gezeechenten (die mit körperlichen |
| 103) | LWB Hond |
| | ... mat, de rosenen H. ustrécken (gefährliches Unternehmen) — do soën H. a Wollef sech gudden Nuecht — mengs de, ech |
| 104) | LWB hongereg |
| | ... — wat e Geméch fir déi h. puer Wierder ze soen; 4) «ungenügend gedüngt» (vom Boden) — |
| 105) | LWB honnertmol |
| | ... dovun ewechloossen — et kann een (em) h. dat selwecht soën, hie léisst sech nët stéieren. |
| 106) | LWB honnertst |
| | ... honnertsten Deel as wouer — deen H. géif dat nët soën, glewen; 2) häufig subst.: hie kënnt vom |
| 107) | LWB huelen |
| | ... huel mer et nët iwwel, wann ech der d'Wouerecht soen — en hëlt engem alles queesch — du kanns et |
| 108) | LWB hun |
| | ...müssen, dürfen, können» — 't huet näischt ze soen, ze bedeiten — du hues mer näischt ze soen, virzeschreiwen |
| | ... ze soen, ze bedeiten — du hues mer näischt ze soen, virzeschreiwen — du hues gutt schwätzen — en huet nach |
| 109) | LWB hupp(ela) |
| | ... hopp(e)la — etwa: 't soll een nët h. soën, dees 't wier ('t as) een iwwert de |
| | ... — 't mengt een, ech bräicht nëmmen h. ze soën, da wier ech schon iwwert de Gruef, sou huerteg geet |
| 110) | LWB iw(w)el |
| | ... et nët i. (of), awer ech muss der méng Menong soën — mir waren i. beriicht (schlecht informiert) — en |
| 111) | LWB jidd, jidder, jiddwer |
| | ... ein Kreuz zu tragen), dat kann em do e jidder soën (das kann ihm da ein jeder sagen), in welcher |
| 112) | LWB jo |
| | ... gläich z'iessen — gëf der (nëmme) keng Méi, ech soën der et jo dach nët — mir si jo dach |
| | ... wuel denken); 4) in Verb. mit dem Verbum soën: ech hun nach nët jo gesot — hie seet jo |
| | ... neen, méi wëll ech nët wëssen — statt jo soën gilt auch älteres bejozen (cf. dieses u. Abl. |
| 113) | LWB juchhee |
| | ...juchheidi, juchheido») — et muss een nët j. soën, dees 't wier een iwwer de Gruef (du muss |
| 114) | LWB Kand |
| | ... Narren gern zusammen genannt werden: D'Kanner an d'Gecke soën d'Wouerecht (naive Menschen sagen die Wahrheit) — Kanner |
| 115) | LWB Kapp |
| | ... gar nichts?) — dat muss der dach däi klore K. soën — behal dach däi klore K.! — en huet |
| 116) | LWB carrémet |
| | ... gesot (er hat kategorisch abgelehnt, nein gesagt) — do soen ech c. neen. |
| 117) | LWB kaschten |
| | ... dat kascht vill Geld — du kanns engem och Bonjour soen, dat kascht näischt — héiflech si kascht näischt, ma ' |
| 118) | LWB kauscher, ko(o)scher |
| | ... regelrecht» — 't war (mer) nët k., soën ech — ech mengen, deen do as nët k. — |
| 119) | LWB kéng |
| | ... «sich getrauen» — ech géing em et jo soën, awer ech sin nët esou k. — du bas jo |
| 120) | LWB kënnen |
| | ... — wéi kann een nëmmen esou eppes maachen, denken, dremen, soën usw. — dafür auch elliptisch: wéi kann een! — |
| | ... Taart kréien? — kënnt ech vläicht nach e puer Wuert soën? — ech konnt dach nët anescht wéi merci soën |
| | ... Wuert soën? — ech konnt dach nët anescht wéi merci soën (ich durfte nicht anders als mich bedanken); 7) |
| | ... — tadelnd: et hätt (och alt) e Wuert kënne soen, eng Hand kënne mat uleën (mat kënnen uleën); 8) |
| | ... ech hätt kënne kräischen — ech hätt nët konnen nee soën — ech hätt mech kënnen erhänken — dat si Leit, |
| 121) | LWB Kiirch, Kirech |
| | ...') — ech wäerd dech léieren (ech wäerd der soën, wat et heescht) an d'K. fuerzen (houschten) ze goën, |
| 122) | LWB kleng |
| | ... muss een eiser Härgott och fir déi k. Grompere merci soën (Man soll Gott für jede Gabe danken, solange man |
| 123) | LWB Knéibänk |
| | ... F.: «Kniebank» — déi Räich, déi soen, déi Arem wären och déi Säit dene Räichen hir Knéibänken |
| 124) | LWB kommi(l)fo, comme-il-faut |
| | ... Erziehung, heute etwas veraltet) — ech loossen näischt géint e soën, mat mir war en ëmmer k. (hat sich mir |
| 125) | LWB Konst) |
| | ... Méi vill ze droen a mat wéineg Wierder vill ze soen — das keng K. (das ist nicht schwer) — |
| 126) | LWB krauchen |
| | ... Dësch — 't soll än sech nët verhääschen a soen: 'Birchen, aus dir drenken ech nët!', 't |
| 127) | LWB kréien |
| | ...(im Geschäft) — wat kréien ech, wann ech der et soen? — wat ee kritt, dat huet än — dee kann |
| 128) | LWB kuschen |
| | ... immer nachgibt) — du brauchs nëmmen ä Wuurt ze soën, da kuscht en (sech). |
| 129) | LWB Lasssoën |
| | ...-soën refl. Verb.: «seine Trennung erklären» — |
| 130) | LWB Latäin, Latein |
| | ...t as eppes, dat kann än nët emol op L. soën (so erhaben, so großartig ist es) — lo sin |
| 131) | LWB Läim |
| | ... dem Gefüge) — kale L. a warem Neel halen och, soën déi liddreg Schräiner (wenn das mit abgekühltem Leim angefügte |
| 132) | LWB Leides, Lädes |
| | ... kä L. (dat huet kä L.), datt en déit soën, du solls mat em dälen — 't hatt kee |
| 133) | LWB Leit |
| | ... 't muss een nët alles gläwe, wat d'L. soën — 't muss een d'L. huele wéi se |
| | ... L. kënne mir gestuel gin — wat wëlls de hun? soën d'Leit, da gin s'engem näischt — e war |
| 134) | LWB loossen |
| | ... wëschen (heraus damit, nun los!) — looss der eppes soen (lasse dich beraten); b) «zulassen, nicht hindern |
| 135) | LWB mag |
| | ... (es geschah gegen meinen Willen) — ech miecht bal soën (möchte fast sagen) — ech miecht him dees nët |
| 136) | LWB ma(i)ja, ma(i)jo |
| | ... recht? — m., hien huet mir dach näischt ze soen — abweisend: m., wou denks du hin?; |
| | ... so, genau so» — m., sou wollt ech soen — m., dat wollt ech jhust hun — e |
| 137) | LWB Manéier |
| | ... gët nëmmen eng (betont) M. fir him et ze soen — hien huet him et op séng (betont) M. |
| 138) | LWB Manie |
| | ... bei all zweet Wuert 'nët' odder 'nëdir' ze soën — 't as eng M. bei him, sech ëmmer |
| 139) | LWB mannst |
| | ... vum mannsten — du kënns (awer) op d'm. merci soën (könntest dich wenigstens bedanken) — wann ech nach dat |
| 140) | LWB Mëss |
| | ... laang wéi d'M. — Folkl.: d'Leit soen, iwwer d'Hexebicher misst fir d'éischt eng M. gehale |
| 141) | LWB am määschten |
| | ... mich am meisten) — ech hun am m. hei ze soen, an du hues de Mond ze halen — wien am |
| 142) | LWB Mënscheverstand |
| | ... Überlegung mehr haben) — de gesonne M. muss engem dat soen — sou en Déier huet M.; |
| 143) | LWB merci |
| | ... soe fir déng Gutthät — deen do huet geléiert m. soen — e géing sech d'Zong léiwer ofbäissen ewéi m. |
| | ... e géing sech d'Zong léiwer ofbäissen ewéi m. ze soen — as et m.,jo odder neen? |
| 144) | LWB mir |
| | ... fir déi Aarbecht? — du brauchs mir et nët ze soen (Bet. auf brauchs: es ist nicht erforderlich, daß |
| | ... m. ware laang entschlof éier hien erëmkoum — mer wëlle soen: honnert Frang — lote (looss) mer soen, sou wir et |
| | ... — mer wëlle soen: honnert Frang — lote (looss) mer soen, sou wir et gutt (lassen wir das so gelten) |
| 145) | LWB Missioune(n) |
| | ... — et as nët méng M. fir der dat ze soen — ech hun dofir keng M. kritt. |
| 146) | LWB Monopol |
| | ... mengt ee grad du häss de M. fir dat ze soen — du hues awer de M. vun der Dommhät! |
| 147) | LWB näischt |
| | ... nichts) — ech hu glat a guer n. hei ze soen (rein gar nichts) — dat as nach (glat, guer) |
| | ... vermault sech nët — ech kann n. géint déi Leit soen — 't as n. géint en ze soen — |
| | ... Leit soen — 't as n. géint en ze soen — do as n. dergéint ze maachen (nichts dagegen |
| 148) | LWB nän, nä, neen, nee |
| | ... Feil? n.; in Verbindung mit dem Verb.: soen — a. «nein sagen» — drohend: |
| | ... sagen» — drohend: ech wäerd dech léieren n. soen — ech hu jo n. gesot an et bleift n. |
| | ... spaßh. zu einem Mädchen: du muss nët ëmmer n. soen, soss kriss de kee Mann — hatt kann nun eemol |
| | ... de kee Mann — hatt kann nun eemol nët n. soen (sie kann nichts verweigern) — et muss een och |
| | ... — et muss een och emol eng Kéier kënnen n. soen; c. «(ab)leugnen, verneinen» — e konnt nët |
| | ... «(ab)leugnen, verneinen» — e konnt nët gutt n. soen, well e wor selwer derbäi — substantiv. |
| 149) | LWB Nei(e)s, Neits |
| | ... dénger N. ze héieren (Dicks) — drohend: waart, deem soen ech wat N. (werde dem Bescheid sagen, ihn zurechtweisen) |
| 150) | LWB néideg |
| | ... esou eppes a kengem Fall n. (mer bidden ze loossen, soen ze loossen) — et hätt een n. him alles virzemaachen |
| 151) | LWB nëmmen |
| | ...(bedauernd oder bestätigend) — 't as n. fir ze soen — hie kann n. méi gescheit (dervu) gi (nur |
| 152) | LWB nimools |
| | ... «niemals, gar nicht» — en hätt dat n. soen däerfen. |
| 153) | LWB nolauschteren |
| | ... «zuhören» — lauschter gutt no, wat ech der soen — déi kleng Bouwen hun nozelauschteren an näischt ze schwätzen |
| 154) | LWB nosoen |
| | ...-soen trans./intr. Verb.: 1) «nachsagen, |
| 155) | LWB Nuecht |
| | ... — lo kanns de dénge schéinen Deeg och gudden N. soen (auf Wiedersehen sagen) — hien as aus däer Géigend, |
| | ... as aus däer Géigend, wou d'Fiiss sech gudden N. soen (aus einer einsamen, dünn besiedelten, rückständigen Gegend) — lo |
| 156) | LWB och |
| | ... neie Jor — Antwort: ech Iech o. — ech soen der o. villigmol merci — dohinne geet o. e Wee |
| | ... déi gestiicht hun? — hues du o. eppes hei ze soen? — dees du o. (nach) de Mond op? — leck |
| 157) | LWB ofkiirzen |
| | ... ofgekiirzte Wierder weess ee bal nët méi wat alles wëllt soen — du weess, ech gi gär den ofgekiirzte Wee a |
| 158) | LWB ofsoen |
| | ...-soen trans./intr. Verb.: «absagen»; |
| 159) | LWB ofwëschen |
| | ... sech de M. ofgewëscht an as gaang ouni merci ze soen — mat esou eppes wëllt ech mer emol den Hënner |
| 160) | LWB ongenéiert |
| | ... maache wat mer wëllen, hei huet keen äis eppes ze soen — dazu: |
| 161) | LWB opsoen |
| | ...-soen trans./intr. Verb.: 1) «kündigen |
| 162) | LWB päifen |
| | ... ech p. der drop — wann ech et nët däerf soen, da p. ech et alt (ich denke mir meinen |
| | ... meinen Teil) — dat kanns de p., awer nët soen (das ist nicht wahr, auch: darüber darf man nicht |
| 163) | LWB Pippswuert, Pippcheswuert, -wiertchen |
| | ...wiertchen N. — in der Ra.: kee P. soen (kein Sterbenswörtchen sagen). |
| 164) | LWB Pissert |
| | ... et as nëmmen esou e P., deen näischt ze soen huet. |
| 165) | LWB Plaz |
| | ... — lo vrecks d'op der P.! — ech soen der, dat méchs d'elo op der P. (sofort |
| 166) | LWB Plëséier, Pläséier |
| | ... Iech P. mécht, da kommt mat äis, iron. Zusatz: soen d'Leit, wann se mussen — Äddi a vill P. |
| 167) | LWB prësséieren, presséieren |
| | ... deen se wollten hänken — dat hätt dach nët prësséiert, soen d'Leit, wann ee séng Schold ausmécht (bezahlt — |
| 168) | LWB Priedegt |
| | ... goen / dach muss ech iech dat hei nach soen / huet der eppes, dann iesst et |
| 169) | LWB propos |
| | ... grad drun — à p., wat sollt ech elo soen? |
| 170) | LWB Puddel |
| | ... viel Verdruß, Unannehmlichkeiten gehabt) — et muss een nët hupp soen, dees et wir een iwwer de P. (de Gruef) — |
| 171) | LWB Fondé de pouvoir |
| | ...(aus dem frz. übernommen: die drei Gewalten) — d'Riichter soen, si wiren e P. — cf. Vollmacht. |
| 172) | LWB rappen |
| | ... en huet mech um Arem gerappt, fir mer eppes ze soen — ee mat den Hor r. — een um Baart |
| 173) | LWB Raum |
| | ... habe) — ech hat kee R. méi fir et ze soen (man hat mich gehindert); 2) «Schutt, Abraum |
| 174) | LWB resen |
| | ... vill gerääst an eise jonge Joren — ouni eppes ze soen, koum hien enges guddes Daags gerääst (meist: ugerääst) — |
| 175) | LWB rëffënéiert |
| | ... zurückhaltend» — hatt war nawell sou r. fir Äddi soen ze kommen — de däerfsch nët sou r. sin |
| 176) | LWB Reismount |
| | ... Fierkelen aus de Reisméint daachen näischt, d'Kanner och nët, soen aner Leit. |
| 177) | LWB riicht, rit |
| | ... d'Gesiicht gelaacht — wann s de mer eppes ze soen hues, da so mer et r. an d'Gesiicht — |
| 178) | LWB Sampecht, Zampecht, -icht |
| | ... «großes Maß» — en hoat der gekrasch, ech soen der eng ganz S. |
| 179) | LWB Charge |
| | ...Auftrag» — ech krut d'Ch. him et ze soen; 4) «Belastung» — mir hun dëst Jor |
| 180) | LWB schimmeg |
| | ... liicht sch. (errötet nicht leicht) — déi sch. Wierder soen (die heikeln, aber unumgänglichen Worte sagen, bes. um ein |
| 181) | LWB Schirener |
| | ... tödlichem Verlauf) — déi Sch. Kéifockerten — ei, ei, ei, soen déi Sch. Medercher. |
| 182) | LWB Schwéieren |
| | ... e gudden Aarbechter ze fannen — dat as sch. (ze) soen — deen huet et sch. am Liewen — et as |
| | ... leed — ech wäerd mech sch. hidden (fir) eppes ze soen — en huet sech sch. gëiergert — en as sch. |
| 183) | LWB Sécherhät, heet |
| | ...Sicherheit» — ech kann der et nët mat S. soen. |
| 184) | LWB Selwen |
| | ... — lok. im Wortspiel: dat geet vum S., soen d' Wiewer (Selwen und vum selwen — von |
| 185) | LWB si |
| | ... all gestuel gin; 3) «man» — si soen (man sagt) alt. |
| 186) | LWB sin |
| | ... wann en et gewiescht wir (wär), da géif en et soen — mir wëlle bleiwe, wat mer sin (die Devise |
| | ... et ('t) si Leit (es gibt Leute), déi soen . . . — mäi Gott, 't si Leit |
| 187) | LWB So |
| | ... Äußerung» — dat as alt esou eng S. (e Soen, Gesoots, Gesos — cf. sub soen) — eng S. |
| | ... eng S. (e Soen, Gesoots, Gesos — cf. sub soen) — eng S. as keng Schreif (ein guter Redner |
| 188) | LWB soen, son |
| | ... soen, son (Konjug. — Ind. Präs.: ech s., |
| | ... siet, cf. LSA Karte 174], ech géif, déit soen; Part. Prät. [cf. Ltb. 11]: gesot, |
| | ... Dag laang as — 't as nëmme fir ze soen (nebenbei bemerkt) — e weess, wat e seet — |
| | ... gesot (nicht [so] sicher) — ech soen der, looss dat sin, looss dat ënnerwee! — looss der |
| | ... d'Fangeren dervun! — et muss een him alles honnertmol soen, éier en et kapéiert — ech sin esou frou, ' |
| 189) | LWB Soen, Son |
| | ...Soen, Son N. — dat as esou ent S. |
| 190) | LWB So-mer-no |
| | ...So-mer-no M. — s. sub soen. |
| 191) | LWB Soonsligen |
| | ...Soonsligen F. — s. sub soen. |
| 192) | LWB Spillmann |
| | ... opsetzt (dangt), muss en och bezuelen (huet och eppes ze soen) — en huet sech sou sat giess wéi e Sp. |
| 193) | LWB Stonn |
| | ... huerteg gezielt — du kanns elo dénge gudde Stonnen Äddi soen — hätt en eng glécklech St.! (Sterbestunde) — |
| 194) | LWB strofen |
| | ... Mann, en as gestrooft genuch! — dee brauch nët ze soen: Herrgott, strof mech! (er hat viel Unglück, Leid gehabt) |
| 195) | LWB Trei |
| | ... an T. — engem eppes op Treis, op gutt Treisch soen — Echt.: op Dreisch oavertrauen — Zussetz. |
| 196) | LWB uechter |
| | ... d'Stad gelaf, fir méng Kommissiounen ze maachen — sou soen s' u. d'ganzt Land, iwwerall u. d'Land — |
| 197) | LWB uechtereen(t) |
| | ... mä u. nee gesot — du häss sollen u. nee soen — wann de Fall esou läit, dann as d'Bëtschel |
| 198) | LWB ugoen |
| | ... dech un? — wat as dech ugaang, fir dat ze soen? — wat der Däiwel geet dech nëmmen un! (was |
| 199) | LWB Uleies |
| | ... Saach? — ech hu keen U. fir him dat ze soen — e muss dach en U. drun hun, soss géif |
| 200) | LWB usoen |
| | ...-soen trans. Verb.: 1) «ansagen» |
| 201) | LWB Waasser |
| | ...W. leeft de Bierg op, da muss d' alt jo soen — engem de leschten Dronk W. reechen (den letzten |
| 202) | LWB wann |
| | ... w. et mir no géing! — w. ech eppes ze soen hätt! — a w. der Däiwel en Af géif, ech |
| 203) | LWB wat, watt |
| | ... an sich selbst bei Gedächtnisschwund: a! w. ech nach wollt soen (soë wollt), wollt froen (froë wollt) — mä, w. sollt |
| | ... wollt froen (froë wollt) — mä, w. sollt ech elo soen? — mit Präp., Adv., Partikeln: fir |
| 204) | LWB wäit |
| | ... w. (vu wäitem, vu weidem) gesinn as nët genee ze soen, wat (wonnesch) dat fir eppes as — vu wäitem |
| 205) | LWB weider |
| | ... do as dach w. näischt derbei — w. (sonst) soen ech näischt — du hues w. (sonst) näischt ze |
| 206) | LWB weis-soen |
| | ... weis-soen trans. Verb.: «weissagen» — nur |
| 207) | LWB wëschen |
| | ... de Mond gewëscht, an en as gaang (ouni merci ze soen) — du kanns der de Mond w. (daraus wird |
| 208) | LWB Wiertchen, Wiirtchen |
| | ...(s. d.) — e W. matschwätzen — kä W. soen — Zussetz.: Pippcheswiertchen. |
| 209) | LWB Worf |
| | ... no Liter verkaaft an och gezeechent; eng grouss 2 wollt soen zéng Liter — Angaben eines ehem. Fabrikanten: 1 Worf |
| 210) | LWB woufären |
| | ... de Mond nët gehalen? — w. hun ech dat misse soen? — 't as jhust dat, w. ech komm sin |
| 211) | LWB Wou(e)récht |
| | ... d'W. nëmme vum Héiereson! — dee ka keng W. soen — e geet der W. aus der Wee — do |
| 212) | LWB wuel |
| | ... — e wäerd w. kommen — dat kann ee w. soen — ech wäerd e w. e Sonndeg gesinn — |
| 213) | LWB Wuert |
| | ... haten e W. mateneen (Wortwechsel) — déi schimmeg Wierder soen (bei der Brautwerbung über die Mitgift verhandeln) — ' |
| 214) | LWB ze, zou, zu |
| | ... him näischt (ze) don — hues du mir näischt ze soen? — ze soen (sozusagen) — ' |
| | ... du mir näischt ze soen? — ze soen (sozusagen) — 't wor ze soe keen do |
| | ... keen do gewiescht (fast niemand war anwesend) — ze soen, datt dat ewell esou laang (hier) as? (wenn man |
| 215) | LWB zesoen |
| | ...-soen Adv.: «sozusagen, beinahe» dat as z. |
| 216) | LWB zousoen |
| | ...-soen trans./intr. Verb.: «zusagen» — |
| 217) | LWB zoustoen |
| | ... — 't steet mir nët zou fir eppes ze soen — dat steet dir zou (darauf hast du ein |
| 218) | LWB zwee, zwä |
| | ... (zwee) gesi méi wéi een — ech sal(l) der eent soen, wat keng zwee sin — et ka keen zwéin Hären |
| 219) | LWB Zweemol |
| | ...: «zweimal» — looss der dat keng z. soen! — en huet z. laanscht geschoss; |